Aquaduct (watergang)
Een aquaduct (Latijn: aquaeductus: waterleiding) is een brug voor een waterloop (spreng, rivier, kanaal) of waterleiding, waarbij andere verkeersstromen onder het water door worden geleid.
Inhoud |
Toepassingen [bewerken]
Ruim voor het begin van de jaartelling werden aquaducten al gebruikt als belangrijk onderdeel van irrigatiesystemen. Bekend zijn ook de grote Romeinse aquaducten (aqua=water, ducere=leiden), die grote steden van drinkwater voorzagen. Sommige hiervan konden zo'n 190.000 m3 per dag overbrengen (Chanson, 2000). In Rome worden enkele Romeinse aquaducten zelfs vandaag de dag nog voor dit doel gebruikt. In Nederland werden soms (met name op de Veluwe) kleine gegraven beken (sprengen) voor drinkwater of voor het aandrijven van watermolens over andere, lagere watergangen geleid.
Pas later werden ook aquaducten gebouwd voor het scheepvaartverkeer. In Nederland zijn er hiervan verschillende te vinden. In Nederland gaat het vaak om een weg die een waterweg onderlangs kruist, maar in andere landen zijn ook bevaarbare aquaducten gebouwd op de plaats waar twee waterwegen met verschillende waterhoogtes elkaar kruisen. Minstens een van beide kruisende waterwegen is in dat geval dus kunstmatig. Een aquaduct in een auto(snel)weg heeft veel weg van een tunnel. Het grote verschil is dat in het geval van een aquaduct de waterweg door een betonnen bak stroomt, terwijl bij een tunnel slechts sprake is van een constructie onder de oorspronkelijke bedding door.
Romeinse aquaducten [bewerken]
 Zie Romeins aquaduct voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Enkele bekende Romeinse aquaducten zijn te vinden in:
- Gard, bij Nîmes (Pont du Gard), Frankrijk
- Caesarea, Israël
- Segovia, Spanje
- Mérida, Spanje
- Tarragona (stad), Spanje
Aquaducten in Nederland [bewerken]
Flevoland [bewerken]
- Naviduct in de Houtribdijk bij Enkhuizen (N302); 2003
Friesland [bewerken]
| Zie Aquaducten in Friesland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
- Aquaduct De Geeuw in de Geeuw bij Sneek, (A7/N7); 2008
- Ee Aquaduct in de Ee bij Woudsend, (N928); 2007
- Galamadammen Aquaduct in het Johan Frisokanaal bij Koudum, (N359); 2007
- Houkesloot Aquaduct in de Houkesloot bij Sneek, (Rondweg Sneek); 2003
- Jeltesloot Aquaduct in de Jeltesloot bij Hommerts, (N354); 2007
- Leppa Aquaduct in de Boorne bij Akkrum (A32); 1996
- Prinses Margriettunnel in het Prinses Margrietkanaal, (A7); 1978
- Aquaduct Mid-Fryslân in het Prinses Margrietkanaal bij Grou (A32); 1992
- Aquaduct Langdeel ten zuiden van Leeuwarden, Rijksweg 31; 2006
Gelderland [bewerken]
- Aquaduct Veluwemeer in het Veluwemeer bij Harderwijk (N302); 2003/2004
Noord-Holland [bewerken]
- Aquaduct Ringvaart Haarlemmermeer in de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder bij Nieuwe Wetering (A4); 1958
- Floriaduct in de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder bij Vijfhuizen (Zuidtangent); 2001
Overijssel [bewerken]
- Aquaduct op het landgoed Singraven bij Denekamp waar het riviertje de Dinkel onder het kanaal Almelo-Nordhorn wordt door geleid.
Utrecht [bewerken]
- Rien Nouwen Aquaduct in het Gein bij Abcoude voor de spoorlijn Amsterdam-Utrecht; 2006
Zuid-Holland [bewerken]
- Alphen-aquaduct in de Gouwe bij Alphen aan den Rijn (N11); 1998
- Cortlandt-aquaduct in de ringvaart van de Zuidplaspolder, in Nieuwerkerk aan den IJssel (A20); 1984
- Gaag-aquaduct in de Gaag bij Schipluiden (A4); 1998
- Gouwe-aquaduct in de Gouwe bij Gouda (A12); 1981
- Vlietaquaduct bij Leidschendam, (N14); 2003
- Waterdrager in de ringvaart van de Zuidplaspolder, in het centrum van Nieuwerkerk aan den IJssel
- Langs de Molenviergang (Aarlanderveen) tussen Molen No.1 en Molen No.3, onderdoor de Grote Wetering
Zeeland [bewerken]
- Dampoort-aquaduct in het Kanaal door Walcheren bij Middelburg langs de nieuwe N57.
Aquaducten in België [bewerken]
- Kanaalbrug van Sart te Houdeng-Aimeries bij La Louvière
- Een aquaduct bij de Scheepslift bij Strépy-Thieu
Aquaducten in het Verenigd Koninkrijk [bewerken]
- Barton Swing Aquaduct die het Bridgewater Canal over het Manchester Ship Canal voert in Barton bij Manchester.
- Pontcysyllte-aquaduct die het Llangollen Canal over de rivier Dee voert in het noordoosten van Wales.
[bewerken]
| Zie naviduct voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Een naviduct is ook een aquaduct, maar dan met een schutsluis in de waterloop. Het enige Nederlandse naviduct ligt bij Enkhuizen in de Houtribdijk.
Sprengen [bewerken]
Sprengen zijn beken die voor de aandrijving van watermolens zorgden en die tot aan de molen voldoende hoogte dienden te behouden om voor voldoende verval te kunnen zorgen. Dit kon ertoe leiden dat andere waterlopen 'ongelijkvloers' gekruist moesten worden. Dit is met name op de Veluwe middels een aantal aquaducten gerealiseerd, zoals in:
- Epe: kruising Vlasbeek over Dorpsbeek aan de Rauwenhofweg,
- Loenen: de kruising van de Loenense Molenbeek en de Stroobroekse Beek (zie foto)
- Renkum: kruising van Renkumse Molenbeek over 2 oostelijke zijsprengen die uitmonden in de westelijker en lager gelegen Paradijsbeek op landgoed Quadenoord
- Staverden:
- kruising van opgeleide Staverdense Beek over laaglandbeek nabij Brug en Bosch
- (stroomafwaarts) kruising opgeleide Staverdense Beek over oostelijke zijbeek, nabij Kasteel Staverden.
- Vaassen: kruising Geelmolenbeek over de Nieuwe Beek aan de Gortelseweg, nabij Kasteel de Cannenburch
Het aquaduct van de Egelbeek over het kanaal de Grift is in 2010 weggehaald omdat Waterschap Veluwe op termijn alle schone beken, zoals de Egelbeek, de Grift wil laten voeden.
| Bronnen, noten en/of referenties |
 |
Zie de categorie Aqueducts van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
