Archaïsme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel gaat over de stijlfiguur "Archaïsme"; voor de cultuurfase in de Griekse geschiedenis zie onder Archaïsche periode en Archaïsche kunst

Een archaïsme (<Grieks: Αρχαϊσμός = oud / uit het verleden) is een stijlfiguur waarbij de schrijver terminologie gebruikt die niet meer algemeen gangbaar is. Ook oude en pseudo-oude spelling kan men als zodanig beschouwen.

Voorbeelden[bewerken]

  • om niet (gratis)
  • aanschellen (aanbellen)
  • bakvis (tienermeisje)
  • blode (laf)
  • maagschap (familie)
  • doorlucht (verstandig)
  • abject (verwerpelijk)
  • gaarne (graag)
  • helegaar (helemaal)
  • ten onzent (bij ons)
  • deerne (meisje)
  • ter sponde (in bed)
  • drinklokaal (kroeg/café)
  • koddig personage (leuk iemand)
  • schilderachtig heerschap (vreemd persoon)
  • hoe vaart hij? (hoe gaat 't met hem?)
  • geprangd (verdrietig)
  • amice (vriend)
  • archaïsch (ouderwets)
  • Doch (maar)
  • nabauwen (herhalen)

Ambtelijke taal komt vaak archaïsch over, omdat ze op taalkundig verouderde regelgeving is gebaseerd.

De schrijver Gerard Reve bezigde bij tijd en wijle in zijn schrijfsels en poëmen gaarne archaïsmen.

Archaïsche naamgeving zoals

is vaak bedoeld om een historische achtergrond of degelijkheid aan te geven.

Foutieve archaïsmen doen hieraan afbreuk:

  • huysch

Correct is: huys.

Sommige terminologie komt in de ene taalvariëteit wel, en in de andere taalvariëteit niet archaïsch over. Zo zijn de persoonlijke voornaamwoorden 'gij' en 'ge' in Vlaanderen, Noord-Brabant en de Liemers nog gebruikelijk in de omgangstaal, maar in de rest van het Nederlandse taalgebied niet meer. 'Om niet' is eveneens nog gebruikelijk in de rechtstaal.