Archaea

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Archaea
Halobacteriën of zout-tolerante archaea kunnen in heel zoute omgevingen overleven.
Halobacteriën of zout-tolerante archaea kunnen in heel zoute omgevingen overleven.
Taxonomische indeling
Domein
Archaea
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De Archaea, ook wel oerbacteriën of archaebacteriën genoemd, zijn een domein van prokaryotische organismen, die meestal onder extreme omstandigheden leven. Er worden meer dan 200 soorten onderscheiden. Ze werden voor het eerst beschreven in 1977 door Carl Woese en George Fox. Zij scheidden hen van andere prokaryoten op de fylogenetische stamboom van het 16S-rRNA. De twee groepen werden oorspronkelijk archaebacteria en eubacteria genoemd, en behandeld als rijk of onderrijk. Woese betoogde echter dat zij een fundamenteel andere tak van organismen waren, en hernoemde de twee groepen naar Archaea en Bacteria. Deze twee gelden als twee van de drie domeinen, de hoofdgroepen van het leven op aarde. Het derde domein is dat van de Eukarya.

Bouw[bewerken]

Archaea zijn eencellige organismen. De grootte van een archaeon ligt tussen 0,1 tot meer dan 15 μm in diameter. Sommigen vormen met elkaar draden tot 200 μm lang. De archaea hebben allerlei vormen, bolvormig, als een staafje, spiraalvormig, met lobben of rechthoekig.

Archaea lijken wel op de andere prokaryoten qua celstructuur en metabolisme. Ze hebben meestal een ringvormig chromosoom in een nucleoid (celkernachtig). Hun transcriptie en vertaling van de genetische codes lijken echter niet op de normale bacteriële processen, maar lijken meer op die van de eukaryoten.

Een aantal andere eigenschappen plaatst de archaea ook apart. Zij hebben bijvoorbeeld, in tegenstelling tot de meeste bacteriën, een enkelvoudig celmembraan. Verder hebben zowel bacteriën als eukaryoten membranen die bestaan uit glycerol-ester lipiden, terwijl de membranen van de archaea bestaan uit glycerol-ether lipiden. Deze verschillen zouden een aanpassing van de archaea kunnen zijn vanwege hun hyperthermofilie (voorkeur voor warme omgevingen). Archaea hebben een andere structuur van hun ribosoom. Ten slotte hebben archaea ook een flagellum dat opmerkelijk verschilt in samenstelling en ontwikkeling van die van de flagella van bacteriën, al is er een oppervlakkige gelijkenis.

Levenswijze[bewerken]

Sommige archaea (Archaeoglobus sp.) leven bij zeer hoge temperaturen, vaak hoger dan 100 °C, zoals in geisers en in black smokers op de zeebodem (zie: extremofielen). Andere worden juist gevonden in een zeer koude omgeving, in omgevingen met veel zout, zuur, of alkalisch water. Archaea worden echter ook wel gevonden in moerasland, rioolwater en gewoon de bodem. Andere fabriceren methaan en worden aangetroffen in de darmstelsels van herkauwers, knaagdieren, termieten en ook mensen. Archaea zijn over het algemeen onschadelijk voor andere organismen. Van geen enkele is bekend dat ze ziekten veroorzaken.

Geiser met sterk gekleurde archaea
Grand prismatic spring in het nationaal park Yellowstone. De foto toont het azuurblauwe water met daaromheen lagen van feloranje algen en bacteriën. In dergelijke extreme omstandigheden werden archaea voor het eerst ontdekt.

Taxonomie[bewerken]

De Archaea worden in de volgende groepen ingedeeld:

Overzicht indelingen van de levende wezens[bewerken]

Haeckel (1894)
3 rijken
Whittaker (1969)
5 rijken
Woese (1977)
6 rijken
Woese (1990)
3 domeinen
Cavalier-Smith (1998)
2 domeinen en
6 rijken
Keeling (2004)
3 domeinen en
5 supergroepen
Animalia Animalia Animalia Eukarya Eukaryota Animalia Eukaryota Unikonta
Plantae Fungi Fungi Fungi Excavata
Plantae Plantae Plantae Archaeplastida
Protista Protista Chromista Chromalveolata
Protista
(niet behandeld
door Linnaeus)
Protozoa Rhizaria
Monera Archaebacteria Archaea Prokaryota Bacteria Archaea
Eubacteria Bacteria Bacteria

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Itoh, T., Yoshikawa, N., and Takashina, T. (2007) "Thermogymnomonas acidicola gen. nov., sp. nov., a novel thermoacidophilic, cell wall-less archaeon in the order Thermoplasmatales, isolated from a solfataric soil in Hakone, Japan." Int. J. Syst. Evol. Microbiol. (2007) 57:2557-2561
  2. a b Golyshina, O.V., Pivovarova, T.A., Karavaiko, G.I., Kondrateva, T.F., Moore, E.R., Abraham, W.R., Lunsdorf, H., Timmis, K.N., Yakimov, M.M., and Golyshin, P.N. (2000) "Ferroplasma acidiphilum gen. nov., sp. nov., an acidophilic, autotrophic, ferrous-iron-oxidizing, cell-wall-lacking, mesophilic member of the Ferroplasmaceae fam. nov., comprising a distinct lineage of the Archaea." Int. J. Syst. Evol. Microbiol. (2000) 50:997-1006.
  3. www.ncbi.nlm.nih.gov Taxonomische gegevens van Korarchaeota
  4. Huber H. et al. A new phylum of Archaea represented by a nanosized hyperthermophilic symbiont. Nature. 2002 May 2;417(6884):63-7.