Adelaar (heraldiek)

Het wapen van de Oostenrijkse keizer

Het wapen van de laatste Duitse keizer met 14 adelaars

Een adelaar, arend of arn (of aren, aeren of aer) is een heraldische figuur die vooral in Midden-Europa veel wordt gebruikt. In de Nederlanden zijn de leeuwen veelgebruikte wapendieren, maar in Oostenrijk en Duitsland valt vooral de adelaar op.

Een bijzondere adelaar is de dubbele adelaar met twee koppen. In de (latere) wapens van het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie, het Keizerrijk Duitsland, het Keizerrijk Oostenrijk, het Keizerrijk Rusland en ook in Albanië komt deze adelaar voor. Ook steden en families dragen, soms als een bijzonder keizerlijk eerbewijs, een dergelijke adelaar.

Daarnaast zijn er ook witte, rode en zelfs geblokte adelaars bekend.

Keizer Sigismund van het Heilige Roomse Rijk nam in 1433 als eerste van de Duitse keizers een dubbelkoppige adelaar in zijn wapen op. Hij volgde daarmee het Byzantijnse voorbeeld. Hij legde vast dat de "Rooms koning" (de nog niet gekroonde maar wel gekozen keizer) een adelaar met één kop in zijn wapen zou dragen. Pas na de keizerskroning in Aken of Frankfurt am Main kreeg de adelaar twee koppen.

De adelaar in Friesland

In Friesland, maar ook in Groningen, komen veel halve adelaars voor op wapenschilden. De oorsprong van dit symbool, Friese adelaar of in een pleonasme "Fryske Heale Earn" genoemd, is onduidelijk.

De Adelaar in Duitsland

De heraldiek is een levende kunst en de adelaars op het Duitse wapen veranderden met de mode. In het keizerrijk was de adelaar mager en zeer agressief afgebeeld. In de Naziperiode waren de adelaars eerder mollig en droegen zij een lauwerkrans met hakenkruis in hun krallen.

De Bondsrepubliek Duitsland koos op munten als de 2 mark en 5 mark voor magere adelaars maar in de Duitse Bondsdag in Bonn werd een zeer volumineuze adelaar aangebracht. Toen het Duitse Parlement weer naar Berlijn verhuisde werd gekozen voor deze niet erg agressief ogende adelaar die de bijnaam de "vette kip" draagt.

Mediabestanden

Zie de categorie Eagles in heraldry van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Referenties