Armand Thiéry

Prof. Dr. Dr. Dr. Ir Can. Armand Thiery
Prof. dr. mult. Armand Thiéry als het levensecht model voor het standbeeld van pater Damiaan De Veuster S.S.C.C. te Leuven (Constant Meunier)
Algemene informatie
Geboren	6 augustus 1868, Gentbrugge
Overleden	12 januari 1955, Leuven
Nationaliteit	Belg
Beroep	Priester, theoloog, filosoof, psycholoog, ingenieur, advocaat
Bekend van	Mecenas van de schone kunsten, oprichter K.A.V. Lovania Leuven, Rechtvaardige onder de Volkeren
Overige informatie
Religie	Rooms-katholiek

Armand Auguste Ferdinand Thiéry (Gentbrugge, 6 augustus 1868 - Leuven, 12 januari 1955) was een Belgisch katholieke priester, theoloog, filosoof, psycholoog, ingenieur, advocaat en mecenas van de schone kunsten.

Thiéry was van 1899 tot zijn emeritaat in 1933 hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij was de oprichter van de Duitstalige katholieke studentenvereniging K.A.V. Lovania Leuven in 1896. Naast zijn wetenschappelijke en maatschappelijke activiteiten was hij in zijn latere jaren een katholieke mysticus. Naast zijn verdiensten voor de stad Leuven gedurende de Eerste Wereldoorlog, heeft Thiéry zich tijdens de bezetting van België door zijn inzet voor vervolgde joden onderscheiden. Postuum werd hij derhalve benoemd tot Belgische Rechtvaardige onder de Volkeren door Yad Vashem in 1980.

Afstamming en opvoeding

Thiéry werd geboren te Gentbrugge, in de provincie Oost-Vlaanderen, waar het gezin Thiéry tijdelijk woonde. Hij was de zoon van Jean-Nicolas Thiéry (1818-1882), een ondernemer en groothandelaar in stoffen en textiel uit Frans-Vlaanderen met wortels in Morfontaine, Lotharingen, en Adèle-Louise Wiame, barones Thiéry (1831-1911), een rijke boerendochter uit de streek van de Franse plaats Fosses. Hij had vier broers en drie zussen. Thiéry genoot een vrome religieuze opvoeding te Nettinne, alwaar het gezin over een kasteel beschikte. Zijn familie was buitengewoon vermogend.

Het Franse textielbedrijf Armand Thiery werd in 1841 te Saint-Ghislain opgericht door zijn vader, Jean-Nicolas, en door zijn oudere broer, Eugéne, uitgebouwd tot multinational met meer dan 150 vestigingen in Frankrijk en België.

Scholierentijd

Hij volgde thuisonderwijs als peuter en volgde daarna lager en middelbaar onderwijs aan de school Saint-Louis et Saint-Michel te Brussel van 1874 tot 1886. Thiéry verloor zijn vader op veertienjarige leeftijd, in 1882.

Studententijd

Leuven

In oktober 1886 begon hij zijn universitaire studies aan de Katholieke Universiteit Leuven. Hij behaalde zijn kandidatuur in de filosofische wetenschappen in juli 1887. In oktober van datzelfde jaar schreef hij zich in voor de richtingen rechten en fysische en mathematische wetenschappen. Thiéry behaalde in beide studierichtingen het licentiaat en het doctoraat in 1890 respectievelijk 1891.

Hiernaast volgde Thiéry nog een groot aantal vrije vakken aan de Leuvense universiteit. Een van de vrije vakken die Thiéry volgde was een cursus van hogere wijsbegeerte van Sint-Thomas van Aquino (1225-1274). Deze thomistische wijsbegeerte werd gedoceerd door Désiré-Joseph Mercier (de latere kardinaal). Mercier zou gedurende zijn ganse leven een zeer grote invloed blijven uitoefenen op de levensweg van Thiéry. Het was Mercier die Thiéry ertoe aanzette naast een grote interesse in de thomistische wijsbegeerte ook een grote interesse in de experimentele psychologie te ontwikkelen. Mercier beschouwde de natuurwetenschap een goede onderbouw voor de filosofie.

Armand Thiéry deed zich reeds opmerken tijdens zijn studententijd in het studentenleven, en bleef een prominente figuur na zijn studententijd. Hij was actief lid van talloze studentenverenigingen, zoals de Société Littéraire de Louvain, de Société philosophique de Louvain, de Société philosophique des étudiants, het Pélérinages des jeunes gens, een vereniging die studentenbedevaarten naar Rome organiseerde, het OEuvre de l'adoration eucharistique des universitaires de Louvain en het studententijdschrift L'Etudiant, gesticht in 1887. Hij zetelde als bestuurslid van diverse van deze verenigingen. Hij gaf reeds publieke lezingen en schreef reeds artikelen voor diverse tijdschriften. Tevens was hij actief in de Cercle Léon XIII Bruxelles, het OEuvre internationale de l'adoration réparatrice des nations catholiques Rome en het tijdschrift le magasin littéraire et scientifique.

Bonn en Leipzig

Onder impuls van Mercier ging Thiéry zich dan ook verder academisch bekwamen in de experimentele psychologie in het buitenland. Thiéry vertrok in 1892 naar Bonn, waar hij een jaar verbleef. In Bonn werd hij lid van de Duitse katholieke studentenverening Bavaria Bonn, die in 1844 werd opgericht en deel uitmaakte van een koepel van katholieke Duitste studentenverenigingen, Cartellverband der katholischen deutschen Studentenverbindungen genoemd, en aangesloten verenigingen kende in gans Europa. Zijn begeestering voor deze studentenvereniging leidde er in 1896 toe een gelijkaardige studentenvereniging te Leuven op te richten, K.A.V. Lovania Leuven.

Vanaf 1893 studeerde Thiéry twee jaar verder te Leipzig. In deze stad werd hij leerling van Prof. Dr. Wilhelm Wundt (1832-1920), een beroemde fysioloog, psycholoog en filosoof. Hij kreeg er doctoraatsonderricht van Erich Neumann, Ludwig, von Oettingen, en Oswald Külpe. Hij sloot zijn doctoraatstudie filosofie bij Wundt af in 1895 met een proefschrift getiteld Über geometrisch-optische Täuschungen. Hierin paste hij de experimenteel-psychologische methode op de waarneming toe. Als buitenlandse student werd hem daarenboven de titel Magister bonarum artium verleend. Thiéry keerde daarop terug naar Leuven. Wundt en Thiéry zouden contact blijven onderhouden met elkaar.

Beroepsloopbaan

Daarmee was zijn universitaire studie formeel beëindigd, en had hij zich bekwaamd in maar liefst vier verschillende terreinen van de wetenschap - filosofie, rechten, psychologie en architectuur - en kon hij een levensloop uitbouwen als filosoof, jurist en advocaat, psycholoog en ingenieur-architect. Het grote vermogen van zijn familie stelde hem in staat dit ongehinderd te doen.

Activiteit als theoloog en filosoof

Thomas van Aquino

Aan de Katholieke Universiteit Leuven had Mercier ondertussen vergevorderde plannen om het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (HIW) concreet vorm te geven, op de hoek van de Vlamingenstraat en de Tiensestraat. Thiéry was een natuurlijke kandidaat voor het professoraat aan deze instelling. Hij werd benoemd tot buitengewoon hoogleraar in 1894, technisch verbonden aan de faculteit geneeskunde.

Als één van vier docenten begon Thiéry aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte met onderrichtingen, samen met Simon Deploige (1868-1927), Maurice De Wulf (1867-1947) en Désiré Nys (1859-1927). Thiéry kreeg verschillende cursussen onder zijn hoede.

In 1895 stichtte Mercier het bij het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte aanleunende Leo XIII-Seminarie, bedoeld als interdiocesane woonst voor priester-studenten die onder andere aan het Leo XIII-Seminarie zouden studeren. Thiéry zou een grote filosofische impact nalaten op deze instellingen, maar tevens een architecturale impact, wat hij voor een zeer groot deel zelf bekostigde.

Gedurende heel deze periode volgde Thiéry aanvullende studies theologie die toegang zouden geven tot het priesterambt. Thiéry werd gewijd op 31 december 1896. Op 6 januari 1897 droeg hij zijn Eremis op in de onafgewerkte kapel van het Leo XIII-Seminarie. Vele prominenten uit de religieuze, politieke en academische wereld waren bij zijn eerste Mis aanwezig, onder wie Frans Schollaert, minister van buitenlandse zaken en van onderwijs. De gelegenheidspredicatie werd gehouden door Mgr. Charles Cartuyvels (1835-1907), toenmalig conrector van de Katholieke Universiteit Leuven.

Thiéry blonk verder uit in zijn wetenschappelijk werk binnen de neothomistische wijsbegeerte en de experimentele psychologie. Zijn cursussen verschijnen als boeken en worden uitgegeven door zijn eigen uitgeverij Nova et Vetera, gevestigd in de Tiensestraat. Hij bleef actief publiceren in menig tijdschrift.

Onder het vaderlijke oog van Mercier ontpopte Thiéry zich tot een groot voorvechter van het thomisme in en buiten Leuven. In verschillende verenigingen en tijdschriften kon Thiéry zijn ideeën publiceren en verwierf hij naambekendheid. Samen met zijn collega Simon Deploige werd hij geëerd met het eredoctoraat door het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte in 1900.

In februari 1897 werd Thiéry, ter gelegenheid van een bedevaart naar Rome, in persoonlijke audiëntie ontvangen door paus Leo XIII. Door deze tussenkomst werden enkele bekommernissen omtrent het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte bevredigend opgelost. Thiéry werd nogmaals persoonlijk ontvangen door de paus in december 1900.

In 1899 werd Thiéry aangesteld tot gewoon hoogleraar. Hij zou tot 1917 titularis blijven van verschillende cursussen van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte. In 1933 zou Thiéry definitief stoppen met les geven. Zijn laatste vak was getiteld Explications de textes de Saint-Thomas.

Activiteit als psycholoog

In functie van het behalen van zijn doctoraat bij Wundt werd Thiéry in 1894 belast met de oprichting van een laboratorium voor fysische en scheikundige experimenten, het eerste op Belgische bodem, wat de basis zou vormen voor de latere faculteit voor psychologische wetenschappen. Hij deed dit op eigen kosten.

Thiéry ontwikkelde tijdens zijn loopbaan een optisch dubbelzinnige figuur, die tot op vandaag wereldwijd bekend is gebleven onder de naam van de Figuur van Thiery: deze figuur lijkt zich het ene moment onder de waarnemer te bevinden, maar het volgende moment dan weer plotseling boven de waarnemer.

In het laboratorium voor experimentele filosofie werkte Thiéry vanaf 1905 samen met Albert Michotte (1881-1966), die zich ook bij Wilhelm Wundt had gespecialiseerd. Ook nu bleef Thiéry persoonlijk een aanzienlijk deel van de werkingskosten dragen. Michotte zou het laboratorium een grote internationele bekendheid geven. Vanaf 1913 zou Michotte zelfstandig de cursus doseren en trok Thiéry zich terug uit de experimentele psychologie.

Tot die tijd was Thiéry blijven publiceren en was hij actief op congressen en voordrachten in binnen- en buitenland. Vanuit dit laboratorium is de latere faculteit voor psychologie en pedagogische wetenschappen gegroeid. Het faculteitsgebouw in de Tiensestraat staat op de plaats waar Thiéry lange tijd heeft gewoond. Albert Michotte dankte en eerde Thiéry uitdrukkelijk, naar aanleiding van een viering van zijn academische carrière in 1947, door kanunnik Thiéry als zijn maître de première heure te herdenken.

Activiteit als ingenieur-architect en mecenas

Thiéry was zowel de opdrachtgever als bouwheer als mecenas van verschillende vastgoedprojecten in Brabant, voornamelijk te Leuven. De belangrijkste zijn Het Leo XIII-Seminariecomplex te Leuven, het Sint-Geertruiabdijcomplex te Leuven, de parochiekerk van Nettinne, het kasteel van Nettinne en het grafmausoleum te Heverlee. Hij werkte samen met Joris Helleputte en Joseph François Piscador en was grote bewonderaar van Constantin Meunier.

Na de grote brand van Leuven, in 1914 als represaille gesticht door troepen van het Duitse keizerrijk, was Thiéry tijdens de Eerste Wereldoorlog en het daaropvolgende interbellum lid van het comité dat de heropbouw van Leuven behartigde en humanitaire nood lenigde. Tevens was hij betrokken bij de planning en bouw van een nieuwe moderne universiteitsbibliotheek op het Ladeuzeplein die de uitgebrande bibliotheek in de Lakenhallen aan Oude Markt en Naamsestraat zou vervangen. Mede op het initiatief van Herbert Hoover, de latere Amerikaanse president, werd deze bibliotheek gebouwd, naar een ontwerp van Whitney Warren. Op 4 juli 1928 werd de nieuwe Universiteitsbibliotheek Leuven aan het Ladeuzeplein ingehuldigd in aanwezigheid van de eregast kanunnik Thiéry.

Activiteit als jurist

Armand Thiéry was ingeschreven als advocaat aan de rechtbank van eerste aanleg te Leuven op 30 oktober 1890 en daarna aan het hof van beroep te Brussel op 3 november 1891. Hij praktiseerde slechts korte actief in deze hoedanigheid. In Brussel werd hij lid van de jonge balie van Brussel (La Conférence du jeune Barreau de Bruxelles).

Wegens de hervatting van zijn universitaire studies in het buitenland werd zijn beroepsloopbaan als advocaat na enkele jaren onderbroken. Alhoewel hij nauwelijks praktiseerde, bleef hij wel ingeschreven als advocaat bij de Brusselse balie voor lange tijd en behoorde in 1901 nog steeds tot de jonge balie. Zijn juridische opleiding zou hem later in staat stellen zijn eigen verdediging op zich te nemen in tal van gerechtszaken waarin hij verwikkeld was met de overheid in geschillen betreffende onroerende goederen en bouwovertredingen.

Activiteit als priester en mysticus

Armand Thiéry had een bijzondere interesse in mystieke en mariale aspecten van het rooms-katholicisme gedurende gans zijn leven. Dit concretiseerde zich in een bijzondere verering voor Onze Lieve Vrouwe van Lourdes (1858) en Onze Lieve Vrouwe van La Salette (1846). Tevens was hij een verdediger van Louise Lateau, de jonge stigmatica van Bois d'Haine in Henegouwen.

Thiéry onderhield een briefwisseling met Émile Zola in het kader van het voornemen van deze laatste om een niet-religieus boek over de Mariaverschijningen te Lourdes, Frankrijk te schrijven. Verder onderhield hij ook contacten met de Franse schrijver Léon Bloy in 1890.

Thiéry werd in 1901 aangesteld tot kanunnik aan de Sint-Romboutskathedraal te Mechelen onder impuls van Désiré kardinaal Mercier.

Na invoering de anti-katholieke wetgeving tijdens de Derde Franse republiek was kanunnik Thiéry actief in het begeleiden van vervolgde, beroofde en onteigende Franse kloosterordes en congregaties die Frankrijk noodgedwongen moesten verlaten. Hij was in 1922 instrumenteel in de herstichting van de Ordre (des filles) de la Mère de Dieu, in de geest van het geheim van La Salette, met een klooster Leuven, en later Heverlee. Thiéry heeft als mysticus private openbaringen ontvangen en werd hierdoor gedreven in zijn priesterlijk ambt. Hij was de erfnemer van de nalatenschap van E.H. Gilbert Combe, geestelijk leider van E.Z. Mélanie Calvat, een van de zieners van La Salette.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was kanunnik Thiéry instrumenteel in het vinden van schuilplaatsen voor joden. Op diverse plaatsen in Leuven, zoals het Groot-Begijnhof, in Heverlee en in Dinant konden joden worden verstopt door zijn tussenkomst. Een voorbeeld hiervan was de jonge joodse Grunia Schicharewitch, die kanunnik Thiéry tijdens haar gevangenschap in de Dossinkazerne (Mechelen) in juni 1944 vrij kon krijgen uit de handen van de SD. Thiéry werd hiervoor in 1980 uitgeroepen tot rechtvaardige onder de volkeren door het centrum Yad Vashem in Israël.

Overlijden

Armand Thiéry overleed in de morgen van 12 januari 1955 op 86-jarige leeftijd in zijn ziekbed in de Heilig-Hartkliniek te Leuven. Zijn dood kwam niet onverwacht. Hij werd begraven in een statig mausoleum te Heverlee, een zelfontworpen grafmonument dat zich bevindt op de terreinen van het provinciehuis van de paters Augustijnen in de Pakenstraat.

Dit mausoleum is een uniek kunsthistorisch bouwwerk, dat in zwaar verval verkeert. Het wordt geflankeerd door een grot toegewijd aanOnze Lieve Vrouw van Lourdes en een levensecht standbeeld van Onze Lieve Vrouw van La Salette.

Thiery is niet alleen begraven in dit grafmonument. Samen met hem zijn er nog drie kloosterzusters begraven, waaronder Bertha Carton de Wiart (1866-1946), alias Zuster Agnes van het Heilig Kruis, voormalig overste van de zustercongregatie die door Thiery werd opgericht, en Maria De Foy Colette.

Na zijn dood werd Thiéry in verschillende werken beschreven, door onder andere Maurits Smeyers. Zijn naam leeft voort in de Thiéry-Gesellschaft e.V. te Dürnstein in de Wachau en in activiteiten van de door hem geïnspireerde studentenvereniging K.A.V. Lovania Leuven.

Bibliografie

• Thiéry, Armand, Instantanés d'Italie, Société belge de librairie, Brussel, 1892
• Thiéry, Armand, Conférence de Paul Verlaine aux XX, Société belge de librairie, Brussel, 1893
• Thiéry, Armand, Ernest Hello, Société Belge de librairie, Brussel, 1895
• Thiéry, Armand, Über geometrisch-optische Täuschungen, Engelmann, Leipzig, 1895
• Thiéry, Armand, Introduction à la psycho-physiologie: Leçon d'ouverture du cours de psycho-physiologie, Polleunis et Ceuterick, Leuven, 1895
• Thiéry, Armand, Choses universitaires: les chansons d'étudiants dans les universités allemandes, Siffer, Gent, 1896
• Thiéry, Armand, Les beaux arts et la philosophie: d'Aristote et de Saint-Thomas, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1896
• Thiéry, Armand, La vue et les couleurs: Quelques observations en réponse à M. Hallez, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1897
• Thiéry, Armand, Le sermon sur la montagne et le socialisme contemporain, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1897
• Thiéry, Armand, Lourdes, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1897
• Thiéry, Armand, Psychologie naturelle, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1900
• Thiéry, Armand, Le tonal de la parole, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1901
• Thiéry, Armand, Psychologie naturelle, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1901
• Thiéry Armand, Chansonnier des étudiants Belges publié par la Studentenverbindung Lovania, Breitkopf et Härtel, Brussel, 1901
• Thiéry, Armand, Cours de physique expérimentale, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1905
• Thiéry, Armand, van Dievoet, Emile, Exposition de l'oeuvre de Constantin Meunier, Université Catholique de Louvain, Leuven, 1909
• Thiéry, Armand, van Dievoet, Emile, Meunier, Constantin, Catalogue complet des oeuvres dessinées, peintes et sculptées de Constantin Meunier, Nova et Vetera, Leuven, 1909
• Thiéry, Armand, La tour de l'église Saint-Rombaut à Malines: le plan et la maquette: discussion du projet d'achèvement, Nova et Vetera, Leuven, 1909
• Thiéry, Armand, Une copie du suaire du Turin exécutée en 1516 et actuellement dans les archives de l'église Saint-Gommaire à Lierre, Nova et Vetera, Leuven, 1909
• Thiéry, Armand, Louise Lateau de Bois-d'Haine: A propos du livre publié par le Père Lejeune sous le titre 'La vie du Père Huchant', Demarteau, Liège, 1914
• Thiéry, Armand, Nouvelle biographie de Louise Lateau d'après les documents authentiques, Nova et Vetera, Leuven, 1915
• Thiéry, Armand, Marmion, Columba, La méditation liturgique de l'évangile intégral des dimanches et fêtes, Nova et Vetera, Leuven, 1917
• Thiéry, Armand, Commentaire du traité 'de l'âme' d'Aristote: Traduction française du texte latin de Saint Thomas d'Aquin, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1923
• Thiéry, Armand, Traité des noms divins, Institut supérieur de philosophie, Leuven, 1926
• Thiéry, Armand, La stigmatisée belge Louise Lateau de Bois-d'Haine: histoire abrégée d'après ses biographes, Nova et Vetera, Leuven, 1920

Literatuur

• De Raeymaeker, Louis, M. le chanoine Armand Thiéry, professeur émérite de la Faculté de médecine 1868-1955, ..., Leuven, 1955
• Smeyers, Maurits, Armand Thiéry (Gentbrugge 1868 - Leuven 1955): apologie voor een geniaal zonderling, Arca Lovaniensis artes atque historiae reserans documenta: jaarboek 19-20, Vrienden van de Leuvense stedelijke musea, Leuven, 1992
• S.N., Lovania - 10 Jahre deutschsprechenden Studententums in Löwen 1895-1905, ..., Leuven, 1906
• S.N., 15. Vereinsjahr - Academische Studenten Verbindung Lovania 1895-1910, ..., Leuven, 1910
• Uytterhoeven R., Nostalgia Lovaniensis, Universitaire Pers Leuven, Leuven, 2000, ISBN 9058670651
• Op 't Roodt, Patrick, Armand Thiéry en de stichting van het Laboratorium voor experimentele psychologie te Leuven: levensbeschrijving en kritische evaluatie van zijn doktoraatsthesis Ueber Geometrisch-optische Täuschungen, departement psychologie, faculteit psychologie en pedagogische wetenschappen, Katholieke Universiteit Leuven, Leuven, 1989