Arno Schmidt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
KueheinHalbtrauer.jpg

Arno Otto Schmidt (18 januari 1914 in Hamburg - 3 juni 1979 in Celle) was één van de belangrijkste naoorlogse auteurs in Duitsland. De combinatie van traditioneel vertellen en avant-gardistische schrijftechnieken bevestigt zijn unieke plaats in de literatuur van de tweede helft van de twintigste eeuw.

Biografie[bewerken]

Voor 1945[bewerken]

In 1928, na de dood van zijn vader, trok de familie Schmidt naar Lauban (Silezië, nu Pools grondgebied). Nadat hij zijn middelbare school had afgewerkt (Abitur) te Görlitz, werd hij bediende in een textielfabriek in Greiffenberg (Silezië). In 1937 huwde Schmidt daar Alice Murawski (* 1916), die aan vele literaire projecten meewerkte. In het jaar 1938 ondernamen ze een reis van een week Londen; dit was langste gezamenlijke reis naar het buitenland van het koppel.

Volgens eigen zeggen begon Schmidt al vanaf het midden van de jaren 30 met literatuurhistorisch onderzoek naar Friedrich de la Motte Fouqué, een dichter uit de romantiek - de schriftelijke uitwerking van dat onderzoek ging bijna volledig verloren in de Tweede Wereldoorlog. Schmidt werd in 1940 in de Wehrmacht (artillerie) ingelijfd; eerst was is in de Elzas gelegerd, vanaf 1942 in Noorwegen. Van daaruit meldde hij zich voor de frontlinie, om een korte vakantie naar zijn thuishaven te krijgen, vanwaaruit hij de vlucht van zijn vrouw naar het westen organiseerde. Na een korte inzet aan het front in Nedersaksen werd hij door het Engels leger krijgsgevangengenomen, en werd in een krijgsgevangenenkamp in Vilvoorde opgesloten (zie het vertelfragment Brüssel).

1945 tot 1958 (Cordingen, Kastel, Darmstadt)[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog werkte Arno Schmidt eerst als tolk. Zijn eerste publicatie was de vertelling Leviathan (1949). Het echtpaar leefde toen nog in Cordingen (Nedersaksen), maar werd al snel omgekwartierd naar Kastel (Rijnland-Palts).

In het kader van de weer aangevatte Fouqué-studies reisde Schmidt samen met zijn vrouw in 1954 voor enkele dagen via Ahlden naar Oost-Berlijn; obeservaties gemaakt tijdens deze reis vonden hun neerslag in de roman Das steinerne Herz.

Om een veroordeling wegens blasfemie en het verspreiden van ontuchtige publicaties (dat waren beschuldigingen over zijn prozastudie Meerlandschaü met Pocahontas) te ontlopen, verhuisde hij – ondersteund door de Duitse schilder en etser Eberhard Schlotter – van het Kastel naar intellectueel vrijere Darmstadt, waar hij echter niet voor altijd wilde blijven.

1958 tot 1979[bewerken]

Eind november van 1958 verhuisde Schmidt naar het gehucht Bargfeld (Nedersaksen, in de buurt van Celle), waar de dichter tot het einde van zijn leven zou wonen. Slechts sporadisch verliet Schmidt Bargfeld voor eendagsreizen of wegens bezoek aan familie voor enkele dagen; een dergelijke uitzondering was de reis in augustus 1962, toen hij samen met Alice nog eens Oost-Berlijn bezocht.

Ten huize Schmidt werd op 20 augustus 1963 een zwart-wit-televisie geïstalleerd.

Na voorbereidingen van vele jaren publiceerde hij in 1970 zijn magnum opus Zettels Traum, dat wegens zijn omvang, grootte (A3) en typografie niet gezet werd - het werd als lijvig en duur facsimile verkocht.

In 1973 kreeg Schmidt de prestigieuze Goethe-Prijs van de Stadt Frankfurt am Main; de dankrede sprak Alice Schmidt - Arno Schmidt zelf wilde Bargfeld niet verlaten.

Het graf van Arno Schmidt

Arno Schmidt stierf op 3 juni 1979 aan de gevolgen van een hersenbloeding in het ziekenhuis van Celle; het prozawerk Julia, oder die Gemälde bleef onvoltooid.

Andere opmerkingen[bewerken]

Arno Schmidt was na 1945 bevriend met Alfred Andersch, Heinz Jerofski, Wilhelm Michels, Eberhard Schlotter en Hans Wollschläger, later ook met Jan Philipp Reemtsma.

Arno Schmidt vertaalde vele werken uit het Engels – eerst romans in opdracht van enkele uitgeverijen, dan geschriften van Stanislaus Joyce en tenslotte gedichten en proza van Edgar Allan Poe alsook romans van Wilkie Collins, Edward Bulwer-Lytton, William Faulkner en James Fenimore Cooper.

Het werk[bewerken]

Nalatenschap[bewerken]

Het persoonlijke en literaire nalatenschap wordt op enkele uitzonderingen na bewaard in Bargfeld; beide delen van het nalatenschap worden beheerd en verzorgd door de Arno Schmidt Stiftung, die naast het huis van Schmidt, dat open staat voor bezoek, gelegen is.

Werken[bewerken]

Verhalen, romans en andere literaire werken[bewerken]

  • Dichtergespräche im Elysium, 1940 (handschrift); pas 1984 postuum uitgegeven
  • Pharos oder von der Macht der Dichter, ca. 1944; in Abend mit Goldrand (1975) opgenomen; postuum in band I,4 van de Bargfelder Ausgabe
  • Leviathan, Rowohlt 1949 (nl: Leviathan)
    • Enthymesis
    • Gadir
    • Leviathan
  • Brand's Haide, Rowohlt 1951 (nl: Brand's Heide)
  • Schwarze Spiegel, Rowohlt 1951 (nl: Zwarte Spiegel)
  • Die Umsiedler – 2 Prosastudien, Frankfurter Verlagsanstalt 1953
    • Die Umsiedler
    • Alexander oder was ist Wahrheit
  • Aus dem Leben eines Fauns, Rowohlt 1953 (nk: Uit het leven van een faun)
  • Seelandschaft mit Pocahontas, eerst in : Alfred Andersch (ed.): Texte und Zeichen, Band 1, Luchterhand 1955
  • Das steinerne Herz, Stahlberg 1956
  • Die Gelehrtenrepublik, Stahlberg 1957
  • KAFF auch Mare Crisium, Stahlberg 1960
  • Zettel's Traum, Goverts Krüger Stahlberg 1970
  • Die Schule der Atheisten, S. Fischer 1972
  • Abend mit Goldrand, S. Fischer 1975
  • Julia, oder die Gemälde, Haffmans 1983, romanfragment uit het nalatenschap
  • Brüssel / Die Feuerstellung, Suhrkamp 2002, verhalende fragmenten uit het nalatenschap
  • Arno Schmidts Lilienthal 1801, oder Die Astronomen. Fragmente eines nicht geschriebenen Romans. Eine Edition der Arno Schmidt Stiftung, Haffmans Verlag, 1996
  • ...denn 'wallflower' heißt "Goldlack", Drei Dialoge. Eine Edition der Arno Schmidt Stiftung, Haffmans Verlag, 1984

Literatuurhistorische en -theoretische werken[bewerken]

  • Fouqué und einige seiner Zeitgenossen, Bläschke 1958; 2. gecorrigeerde en aanzienlijk aangevulde uitgave 1960
  • Sitara und der Weg dorthin – eine Studie über Wesen, Werk & Wirkung Karl Mays, 1963
  • Vorläufiges zu Zettel's Traum, LP-cassette met 2 langspeelplaten en een facsimile-bijlage, S. Fischer Verlag 1977; een transcriptie van de lezing is aanwezig.

Vertalingen[bewerken]

  • Hammond Innes: Der weiße Süden, Hamburg (rororo) 1952.
  • Peter Fleming: Die sechste Kolonne, Hamburg (rororo) april 1953.
  • Neil Paterson: Ein Mann auf dem Drahtseil, Hamburg (rororo) 1953.
  • Hans Ruesch: Rennfahrer, Hamburg (rororo) 1955.
  • Sloan Wilson: Der Mann im grauen Anzug, Hamburg (Wolfgang Krüger Verlag) 1956 (Arno Schmidt wordt niet als vertaler vermeld omdat hij met enkele ingrepen van de uitgeverij niet akkoord ging).
  • Evan Hunter: Aber wehe dem Einzelnen, Ullstein 1957.
  • Stanley Ellin: Sanfter Schrecken, Goverts, Stuttgart 1961.
  • William Faulkner: New Orleans - Skizzen und Erzählungen, Fretz & Wasmuth Verlag, Zürich 1962; New Orleans Sketches, Double Dealer, New Orleans 1925.
  • James Fenimore Cooper: Conanchet oder Die Beweinte von Wish-Ton-Wish, Goverts, Stuttgart 1962.
  • Wilkie Collins: Die Frau in Weiß, Goverts, Stuttgart 1965.
  • Edgar Allan Poe: Werke, 4 Banden, Olten und Freiburg im Breisgau (Walter-Verlag) 1966 (1e band), 1967 (2e band), 1973 (3e band), 1973 (4e band); samen met Hans Wollschläger e.a.
  • Edward Bulwer-Lytton: Was wird er damit machen? Nachrichten aus dem Leben eines Lords, Stuttgart (Goverts Krüger Stahlberg Verlag) 1971; 1975 ook als paperback.
  • Edward Bulwer-Lytton: Dein Roman, 1973 (oorspronkelijke titel: My Novel).
  • James Fenimore Cooper: Bilder aus der amerikanischen Vergangenheit; The Littlepage Manuscripts:
    • Satanstoe - Bilder aus der amerikanischen Vergangenheit I, S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1976; Satanstoe: or, The Littlepage Manuscripts. A Tale of the Colony, Burgess, Stringer & Co., New York 1845.
    • Tausendmorgen - Bilder aus der amerikanischen Vergangenheit II, S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1977; The Chainbearer: or, The Littlepage Manuscripts, Burgess, Stringer & Co., New York 1845.
    • Die Roten - Bilder aus der amerikanischen Vergangenheit III, S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1978; The Redskins: or, Indian and Injin. Being the Conclusion of The Littlepage Manuscripts, Burgess, Stringer & Co., New York 1846.

Lezingen[bewerken]

  • Arno Schmidt liest. Sämtliche Tonbandaufnahmen 1952–1964, 5 + 1 aanvullende cd, Bargfeld (Arno Schmidt Stiftung)/Frankfurt a.M. (Zweitausendundeins) 1992 + 1993.

Fotos[bewerken]

Ca. 2500 foto's resp. negatieven en diapostivien van Arno Schmidt zijn bewaard gebleven.

  • Arno Schmidt: Vier mal vier. Fotographien aus Bargfeld, ed. Janos Frecot, Bargfeld 2003.

Uitgaven[bewerken]

  • Bargfelder Ausgabe (1986ff.), in vier werkgroepen met aanvullende banden (afgekort: BA):
    • Werkgroep I: Romane, Erzählungen, Gedichte, Juvenilia
      • 1e band: Enthymesis, Leviathan, Gadir, Alexander, Brand's Haide, Schwarze Spiegel, Umsiedler, Faun, Pocahontas, Kosmas, 1987
      • 2e band: Das steinerne Herz, Tina, Goethe, Gelehrtenrepublik, 1986
      • 3e band: KAFF auch Mare Crisium, Ländliche Erzählungen, 1987
      • 4e band: Kleinere Erzählungen, Gedichte, Juvenilia, 1988
    • Werkgroep II: Dialoge
    • Werkgroep III: Essays und Biographisches
      • 1e band: Fouqué und einige seiner Zeitgenossen, 1993
      • 2e band: Sitara und der Weg dorthin, 1993
      • 3e band: Essays und Aufsätze 1, 1995
      • 4e band: Essays und Aufsätze 2, 1995
    • Werkgroep IV: Das Spätwerk
      • 1e band: Zettel’s Traum (nog niet verschenen [stand juni 2005])
      • 2e band: Die Schule der Atheisten, 1994
      • 3e band: Abend mit Goldrand, 1993
      • 2e band: Julia, oder die Gemälde, 1992
    • Supplemente:
      • 1de band: Fragmente. Prosa, Dialoge, Essays, Autobiografisches, bewerkt door Susanne Fischer en Bernd Rauschenbach, Bargfeld 2003
      • 2e band, aangekondigd voor 2006, zal interviews, audio- en videoopnamen van Arno Schmidt bevatten.
  • Die Bargfelder Ausgabe auf CD-ROM, bewerkt door Günter Jürgensmeier (1998); bestaat uit:
    • cd-rom: Arno Schmidt: Werke und Konkordanz
    • Günter Jürgensmeier, Handbuch zur CD-ROM »Arno Schmidt: Werke und Konkordanz«. Die Bargfelder Ausgabe, Bargfeld 1998.
  • Arno-Schmidt-Brief-Edition (1985ff.):
  • Dagboeken (2004ff.):
    • Alice und Arno Schmidt: Tagebuch aus dem Jahr 1954, Suhrkamp 2004.

Documenten[bewerken]

  • Ernst Krawehl (ed.): Porträt einer Klasse. Arno Schmidt zum Gedenken, Frankfurt/M.: S. Fischer 1982
  • Jan Philipp Reemtsma en Bernd Rauschenbach (ed.): »Wu Hi?« Arno Schmidt in Görlitz Lauban Greiffenberg, Zürich: Haffmans 1986
  • Alice Schmidt: Tagebuch aus dem Jahr 1954. Suhrkamp 2004

Hoorboeken en andere geluidsopnamen[bewerken]

  • Arno Schmidt: Nachrichten von Büchern und Menschen. Elf originale Radio-Essays, 12 audio-CDs met een boekje van 16 pagina' , 2003 bij cpo; Aufnahmen des Süddeutschen Rundfunks 1955-61.

In het Nederlands[bewerken]

Schmidts werk is niet volledig in het Nederlands vertaald. Jan H. Mysjkin vertaalde onder meer Zwarte spiegels, Brand's Heide, Uit het leven van een faun en Meerlandschap met Pocahontas, alsook enkele kortverhalen in verschillende literaire tijdschriften.

Literatuur[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • Karl-Heinz Müther: Bibliographie Arno Schmidt 1949–1991, Bielefeld 1992; tot nog toe zijn 6 aanvullingen verschenen (stand 2003);

Overzichten[bewerken]

  • Wolfgang Martynkewicz: Arno Schmidt, 1992 (rowohlts monographien 484). ISBN 3499504847
  • Wolfgang Albrecht: Arno Schmidt. Stuttgart/Weimar 1998
  • Marius Fränzel: Dies wundersame Gemisch. Eine Einführung in das erzählerische Werk Arno Schmidts, Verlag Ludwig, 2002. ISBN 3933598540
  • Horst Thomé: Natur und Geschichte im Frühwerk, München 1981: Edition Text + Kritik
  • Maike Bartl: Ein erloschener Leuchtturm. Bargfeld 2001.
  • Peter J. Brenner: Melancholische Aufklärung. Literarische Konstruktion als Wirklichkeitskritik im Werk Arno Schmidts. Bargfelder Bote 55-56 (1981). S. 3-22 (Konzentrierte Einführung in die Ästhetik des Spätwerks)

Over speciale thema's geeft de Arno Schmidt Stiftung (Bargfeld) onregelmatig de Hefte zur Forschung uit.

Externe links[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Arno Schmidt.

Register van Arno Schmidts bibliotheek[bewerken]

»Arno Schmidt Referentiebibliotheek« van de GASL[bewerken]

  • http://www.gasl.org/refbib – Digitale editie (PDFs) van titels uit Schmidts bibliotheek resp. van titels, die voor Schmidts werk van belang zijn.