Arp Schnitger

Kröger-orgel in Langwarden, 1704/05 door Schnitger bewerkt

Arp Schnitgermonument Uithuizen (1976)

Arp Schnitger (Schmalenfleth, 2 juli 1648 - begraven Neuenfelde, 28 juli 1719) was een beroemd Duits orgelbouwer.

Vele kerken in het noorden van Nederland en Duitsland bezitten een orgel dat is gebouwd door Schnitger.

Het is niet bekend hoe Schnitger er uit zag want er zijn geen afbeeldingen van hem bekend. Dit sluit aan bij de spreuk Gott allein die Ehre (Alleen God komt de eer toe) die hij liet aanbrengen boven het orgel in zijn woonplaats Neuenfelde (Duitsland).

Schnitger bouwde 170 orgels waarvan 110 helemaal nieuw. Van de ruim dertig die vandaag de dag nog over zijn bevindt het grootste deel zich in Noord-Duitsland. In Noord-Nederland staan er nog elf, overwegend in de provincie Groningen. Het orgel in de Martinikerk in Groningen is geen 'nieuwbouw Schnitgerorgel'. De Duitser restaureerde het in 1692 en breidde het verder uit. De belangrijkste werkplaats is Hamburg. Vanuit deze werkplaats werden meesterknechten uitgezonden. Een voorbeeld hiervan is het orgel in Uithuizen (Groningen) dat niet door Schnitger is aangeraakt maar door zijn meesterknechten Johannes Radeker en Rudolf Garrels is gebouwd.

Het talent van Schnitger bestond er voor een groot deel uit dat hij er in was geslaagd de beste orgelbouwers uit zijn tijd om zich heen te verzamelen. Hij had een team in Magdeburg, in Bremen en in Groningen. Hij was zeer precies en gedetailleerd in zijn aanwijzingen en hoefde zelf vaak niet meer te doen dan aan het begin van een project zijn handtekening zetten en na voltooiing geld ophalen en het instrument stemmen.

Trivia

• De Wennerstorfer Filmwerkstatt heeft een film uitgebracht die handelt over het leven en werk van Arp Schnitger.
• Schnitger wordt ook wel de Stradivarius onder de orgelbouwers genoemd.

Lijst van kerken met een Schnitger-orgel

Jaar	Plaats	Kerk	Beeld	Manualen	Registers	Origineel van Schnitger
1668–75/88	Stade (D)	St. Cosmae et Damiani		III/P	42	kast, prospekt, 35 registers (8 ten dele)
1677–79	Bülkau (D)	St. Johannes der Täufer		I	10 (?)	kast, prospekt; vandaag II/P/22
1678–79/1709	Jork (D)	St. Matthias		III/P	35	kast, prospekt; vandaag II/P/22
1680	Cappel (D)	St. Peter und Paul		II/P	30	kast, prospekt, 18 registers, 10 andere oude registers door Schnitger gehandhaafd
1678–82	Oederquart (D)	St. Johannis		III/p	28	kast, prospekt; vandaag II/P/17
1682–83	Lüdingworth (D)	St. Jacobi		III/P	35	kast, prospekt, 14 registers (geheel of ten dele), veel oud pijpwerk door Schnitger gehandhaafd (helft van het orgel)
1684	Elmshorn (D)	Nicolaikirche		II/P	23	kast; vandaag III/P/33
1686	Hamburg-Bergstedt (D)	Ev. Kirche		I	8	kast, 2-3 registers
1686	Blankenhagen (D)	Dorfkirche		II/p	12	kast, 4-5 registers
1685–87	Steinkirchen (D)	St. Nicolai et Martini		II/P	28	kast, prospekt, 13 registers, 8 andere ten dele
1683–88	Hamburg-Neuenfelde (D)	St. Pankratius		II/P	34	kast, prospekt, 18 registers
1688	Mittelnkirchen (D)	St. Bartholomäus		II/p	22	6-8 registers; vandaag II/P/32
1688–90	Hollern (D)	St. Mauritius		II/P	24	kast, prospekt, 13 registers (geheel of ten dele)
1686–88/1691–92	Norden (D)	Sint-Liudgerkerk		III/P	46	kast, 13 registers, 8 oude registers door Schnitger gehandhaafd
1691–92	Groningen	Martinikerk		III/P	39	kast van het pedaal, prospekt, 6 registers, andere oude registers door Schnitger gehandhaafd; vandaag III/P/52
1689–93	Hamburg (D)	St. Jacobi		IV/P	60	43 registers (geheel of ten dele), verscheiden door Schnitger gehandhaafd
1693	Groningen	Pelstergasthuiskerk		II/p	20	kast, 2 register (7 ten dele)
1693	Eutin (D)	Kasteel		I	9	kast
1693–94	Grasberg (D)	Ev.-luth. Kirche		II/P	21	kast, 14 registers
1695–96	Noordbroek	Kerk van Noordbroek		II/P	20	kast, 10-11 registers; vandaag II/P/24
1695–96	Harkstede	Hervormde Kerk		I	7	kast, prospekt, 5 registers; vandaag I/p/9 (10)
1696–97	Peize	Hervormde Kerk		II/P	22	oorspronkelijk in Groningen (Pepergasthuiskerk), sinds 1861 in Peize; kast, prospekt, 4-6 registers, oude registers door Schnitger gehandhaafd
1697–98	Strückhausen (D)	St. Johannes		II/p	12	kast van het hoofdwerk, 2 registers; vandaag II/P/15
1697–98	Dedesdorf (D)	St. Laurentius		II/p	12	kast van de manuaal-werken, 10 registers; vandaag II/P/18
1697–98	Golzwarden (D)	St. Bartholomäus		II/P	20	kast; vandaag II/P/22
1698	Nieuw-Scheemda	Hervormde Kerk		I/p	8	kast, 4-6 registers
1696–99	Mensingeweer	Hervormde Kerk		I	8	kast, orospekt, 6 registers; vandaag I/9
1699	Ganderkesee (D)	St. Cyprian und Cornelius		II/p	16	kast, prospekt, 9 registers; vandaag II/P/22
1700–01	Uithuizen	Kerk van Uithuizen		II/P	28	kast, 19 registers, 6 andere ten dele
1701	Moreira da Maia (Portugal)	Klosterkirche San Salvador		II	12	kast, 11 registers
1701	Mariana, MG (Brazilië)	Cathedral Nossa Senhora da Assunção		II/p	18	kast, prospekt, 14 registers (geheel of ten dele); waarschijnlijk door Schnitgers medewerker Heinrich Hullenkampf
1701	Faro (Portugal)	Kathedrale		II	22	door Schnitgers medewerker Heinrich Hullenkampf
1699–1702	Clausthal-Zellerfeld (D)	St. Salvatoris		III/P	55	kast; vandaag II/P/29
1700–02	Groningen	Der Aa-kerk		III/P	32	kast, prospekt, ca. 13 registers, 10 oude registers door Schnitger gehandhaafd; vandaag III/P/40 Oorspronkelijk Academiekerk Broerplein Groningen. 1814 Overgeplaatst naar Der Aa-kerk door J.W. Timpe
1702	Estebrügge (D)	St. Martin		II/P	34	kast
1704	Eenum	Kerk van Eenum		I	10	kast, prospekt, 4-6 registers; vandaag I/p/10
1704	Godlinze	Pancratiuskerk		II/p (?)	16	kast, prospekt, 8-9 registers; vandaag I/p/12
1705	Accum (D)	St. Willehad		II/p	14	kast
1707–08	Lenzen (D)	St. Katharinen		II/P	27	kast ten dele, 2-3 registers
1707–08	Hamburg-Ochsenwerder (D)	St. Pankratius		II/P	30	kast, prospekt, 5-11 registers; vandaag II/P/24
1709–10	Weener (D)	St.-Georgskirche		II/p	22	kast, 6 registers; vandaag II/P/29
1710–11	Pellworm (D)	Alte Kirche		II/P	24	kast, 11 registers (geheel of ten dele)
1710–11	Sneek	Grote of Martinikerk		III/P	36	kast, prospekt, 10 registers (geheel of ten dele)
1711	Ferwert	Sint-Martinuskerk		II/P	26	5 registers
1710–13	Abbehausen (D)	St. Laurentius		II/P	24	kast, prospekt, 2 registers
1714–16	Rendsburg (D)	Christuskirche		II/P	29	kast, 4 registers; vandaag IV/P/51
1715–19	Itzehoe (D)	St. Laurentii		IV/P	43	kast, prospekt; vandaag IV/P/58
1719–21	Zwolle	Grote of Sint-Michaëlskerk		IV/P	64	kast, groot deel van de registers; door de zonen Franz Caspar Schnitger en Johann Georg Schnitger voltooid

Mediabestanden

Zie de categorie Arp Schnitger van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bronnen, noten en/of referenties