Asklepieion

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een Asklepieion (Oud-Grieks: Ἀσκληπιεῖον / Asklêpieĩon; Latijn: Aesculapium, naar Asklepios, de oud-Griekse god-heros van de heelkunst) is een antiek Griekse sanatorium. Ongeveer 300 van dergelijke geneesplaatsen zijn aan ons bekend. Bijzondere vermelding verdienen in het bijzonder die van Epidauros, van Trikke in Thessalië, het Asklepieion op Kos alsook de Aklepieia van Messene en Pergamon.

Die in Epidauros is alles wel beschouwd de belangrijkste in haar soort, en diende ook als voorbeeld voor de bouw van dat van Kos. Het Asklepieion van Trikki komt bijzondere vermelding toe, daar de cultus van de god Asklepios, zoon van Apollon en schutspatroon van de heilkunst, in Thessalië zijn oorsprong vond en heeft van daaruit de gehele antieke, Griekse wereld veroverd. Het Asklepieion op het eiland Kos dankt haar belang aan Hippokrates, de meest bekende arts van de oudheid, die op Kos was geboren. Waarschijnlijk werd deze geneesplaats pas na zijn dood opgericht.

Asklepieion van Trikke[bewerken]

Het Asklepieion van Trikke in Thessalië werd reeds door Homerus[1] beschouwd als het oudste heiligdom van Asklepios, van waaruit de Asklepios-cultus zich zou hebben verspreid over de rest van de Griekse wereld en later zelfs daarbuiten.

De teruggevonden restanten van dit Asklepieion zijn goed bewaard en wijzen op een uitgestrekt heiligdom.

Asklepieion van Epidauros[bewerken]

Het Asklepieion van Epidauros is zoals gezegd het belangrijkste in haar soort en zou dienen als model voor het Asklepieion van Kos.

Geschiedenis[bewerken]

De oudste resten van de Asclepiuscultus dateren van de 6e eeuw, maar hij beleefde zijn hoogste bloei vanaf einde 4e eeuw (toen er om de vier jaar Asclepiusfeesten werden gehouden met sport- en muziekwedstrijden) tot de 2e eeuw v.Chr. (toen de historicus Pausanias er nog over schreef). Het door dankoffers van de talloze genezenen rijk geworden heiligdom werd herhaaldelijk geplunderd. Ook de Romeinse veldheer Sulla liet in 86 v.Chr. zijn legionairs hier naar hartenlust plunderen. Toch bleef het heiligdom in de Romeinse periode een populair kuuroord met luxueuze badhuizen, tot het in 267 na Chr. door de invallende Goten werd gehavend en in 426 na Chr. definitief gesloten werd, op bevel van keizer Theodosius II. Verwoestingen (o.a. door christenen die stenen kwamen roven om er 5 km verder, in Ligourion, een kerk mee te bouwen!) en natuurelementen deden vervolgens de rest…

Gebruiken[bewerken]

Aangetrokken door de reputatie van de genezende godheid kwamen in de Oudheid talloze zieken, op raad van de behandelende priesters hun heil zoeken in een genezende slaap. Na een offer voor de goden en de verplichte rituele zuivering brachten de zieken de nacht door in een gewijde slaapruimte, het abaton, waar zij sliepen op de gestroopte huid van de offerdieren. Gedurende hun slaap werden zij door Asclepius ofwel dadelijk genezen, ofwel bezocht in de vorm van dromen, die door de priesters werden geanalyseerd en geïnterpreteerd. Steunend op aanwijzingen uit deze dromen stelden zij een geïndividualiseerde therapie op, gebaseerd op een aangepast dieet, relaxatie en fysieke oefeningen, baden en intellectueel vermaak. Dit verklaart het belang van het uitstekend bewaarde theater, van de aanwezige sportinfrastructuur (met onder meer een stadion) en bibliotheken, én van de vierjaarlijkse Asclepiusfeesten (met sport- en muziekwedstrijden die echter nooit de andere Panhelleense Spelen konden evenaren). De patiënten betuigden hun dankbaarheid door het offer van een haan en van ex voto's met de afbeelding van het genezen lichaamsdeel (een gebruik dat in christelijke bedevaartplaatsen verder leeft).
Door talrijke bewaarde opschriften zijn een reeks curatieve voorschriften en methodes bekend, waaruit ook blijkt dat de Asclepius-priesters eerder afkerig stonden tegenover de wetenschappelijke beoefening van de geneeskunde, zoals ze door de school van Hippocrates werd onderwezen. Dat de behandeling in Epidaurus wel degelijk succes kende, bewijzen talrijke inscripties die wonderbare genezingen documenteren.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Panoramisch beeld van het theater van Epidaurus

Het gaafbewaarde theater, dat als een reusachtige schelp tegen de flank van de heuvel ligt, werd in de 4e eeuw v.Chr. gebouwd door de architect Polycletus de Jongere uit Argos, volgens zuiver wiskundige principes. Het biedt plaats aan 14.000 toeschouwers, en de akoestiek is er ronduit fantastisch (dit wordt voortdurend gedemonstreerd door gidsen!). Er zijn 55 rijen zitplaatsen: 34 onder het middenpad (diazoma), verdeeld in 12 sectoren, en 21 erboven, verdeeld in 22 sectoren. Omdat ongeveer geldt: 34/21 = 55/34 = 1,61 = φ kan hierin een verband worden gezien met de gulden snede. De eregasten zaten op de eerste rij: zij kregen een rugleuning en zitkussentjes. De vloer van de orchestra heeft een diameter van ruim 20 meter; van hieraf worden zelfs zwakke geluiden, zoals zuchten of fluisteren, ongestoord tot aan de hoogste zitplaatsen gedragen, bijna 23 meter hoger. Vanwege deze bijzondere akoestiek is het theater beroemd.

Dit best bewaarde theater uit de Griekse oudheid komt in de zomermaanden weer tot leven, omdat er dan, in het kader van het Festival van Epidaurus, elke vrijdag- en zaterdagavond antieke tragedies en komedies worden opgevoerd door Griekse en buitenlandse toneelgezelschappen. Het theater ligt enigszins verwijderd van het eigenlijke heiligdom, waarvan enkel vrij onoverzichtelijke ruïnes overblijven.

Het stadion (125m x 25m) dateert uit de 5e eeuw v.Chr.

Het kleine, maar interessante museum herbergt de beeldhouwwerken afkomstig van de voornaamste gebouwen, maar ook een collectie (Romeinse) medische instrumenten, ex voto's en inscripties die getuigen over de vele wonderbare genezingen.

Asklepieion van Kos[bewerken]

Ruïnes van het Asklepieion.

Het Asklepieion van Kos is de belangrijkste archeologische plaats op het eiland. Het antieke sanatorium ligt bijna 4 km in zuidwestelijke richting, buiten de huidige eilandhoofdstad op een met cipressen beboste heuvel, bijna 100 m boven de zeespiegel. Ze werd in 1902 naar aanwijzingen van de uit Kos afkomstige historicus Iakovos Zaraftis door de Duitse archeoloog Rudolf Herzog ontdekt en blootgelegd. De opgravingen werden tot 1904 verdergezet.

Opbouw van het heiligdom[bewerken]

Daar de gebouwen op een helling liggen, werd het Asklepieion in meerdere terrassen aangelegd en deze met imposante, marmeren vrijstaande trappen met elkaar verbonden.

Het onderste terras werd door zuilenhallen omzoomd en dateerde uit de 1e eeuw n. Chr. Op de Zuilengangen sloten kamers, waarschijnlijk ruimtes waarin de patiënten tijdens hun behandeling verbleven Een in het zuidelijke deel van dit terras gevonden inscriptie vermeldt de uit Kos afkomstige arts Gaius Stertinius Xenophon, de lijfarts van princeps Claudius. Het is ook interessant te weten dat men op dit terras ook twee onderaardse ruimtes heeft gevonden. Men gaat ervan uit, dat deze bijzondere kamers voor de patiënten met geslachtsziektes en Lepra waren voorbehouden. Een groep gebouwen was aan de opleiding gewijd en herbergde de doktersschool alsook een anatomisch en pathologisch museum, met talrijke exposities, illustraties en votiefgaven.

Ruïnes van het heiligdom.

Op het middelste terras, het oudste deel van het heiligdom, dat tot de 4e eeuw v.Chr. kan worden teruggevoerd, vond het medische bedrijf plaats. Hier bevonden zich naast de medicinale baden, onder andere gevoed door een bron van de berg Dikeos, meerdere tempels van de Ionische orde, die aan Asklepios waren gewijd, alsook een later gebouwde tempel in de Korinthische orde.

Op het derde (bovenste) terras bevond zich een grote marmeren tempel in de Dorische orde, een exacte kopie van de tempel in Epidauros, aan Asklepios van Kiparissios Apollo was gewijd. Een hier gevonden christelijk altaar herinnert eraan, dat de tempel in de Byzantijnse tijd diende als christelijke kerk en was gewijd aan de Moeder Gods. Van het bovenste terras leidde een trap verder naar een heilig dennenbomen- en cypressenwoud. Het woud, dat aan Apollon was gewijd, verleende vermoedelijk alle daar levende vrouwen de onsterfelijkheid en verhinderde dat ze kinderen kregen.

Vermoedelijk waren er naast deze deze nog andere gebouwen, bijvoorbeeld een theater en een stadion, die voor feesten ter ere van Asklepios werden gebruikt. Deze gebouwen werden tot nog toe niet ontdekt.

Asklepieion van Athene[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Asklepieion (Athene) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voetnoot[bewerken]

  1. Ilias II 729 e.v. en IV 200 e.v.

Externe links[bewerken]