Athos (schiereiland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Samenvoegen   Iemand vindt dat de onderstaande inhoud, of een gedeelte daarvan, samengevoegd zou moeten worden met Athos (berg), of dat er een duidelijkere afbakening tussen beide artikelen dient te worden gemaakt  (hier melden).
Athos
Heilige Berg
Schiereiland
Flag of the Greek Orthodox Church.svg
Vlag van de Grieks-orthodoxe Kerk
Kaart
Locatie Athos
Locatie
Land Vlag van Griekenland Griekenland
Provincie Autonome Monastieke Staat van de Heilige Berg
Algemeen
Oppervlakte 335.63 km²
Inwoners 1.811
Hoofdplaats Karyes
Lengte 8 km
Hoogste punt Mount Athos (2.033 m)
Foto's
Athos in 3D
Athos in 3D
Dit artikel past in de serie over de
Orthodoxie

Ook bekend als
"Oosters christendom"

Orthodoxie

De belangrijkste concilies
Nicea I
Constantinopel I
Efeze
Chalcedon
Constantinopel II
Constantinopel III
Nicea II

Theologie
Athanasius
Basilius de Grote
Johannes Chrysostomus
Efrem de Syriër
Gregorius van Nazianze
Gregorius van Nyssa

Patriarchaten
Constantinopel
Alexandrië
Antiochië
Jeruzalem
Moskou
Servië
Roemenië
Bulgarije
Georgië

Autocefale Kerken
Griekenland
Cyprus
Polen
Albanië
Tsjechië en Slowakije

Tradities
Oriëntaals-orthodoxe Kerken
Oosters-orthodoxe Kerken
Syrisch christendom

Liturgie
Alexandrijnse liturgie
Antiocheense liturgie
Byzantijnse liturgie
Chaldeeuwse liturgie
Iconenverering

Personen
Patriarch
Pope
Katholikos

Kerkinterieur
Icoon
Iconostase

Liturgische gewaden
Phelonion
Epitrachelion · Podriaznik
Zona · orarion

Berg Athos (Grieks Όρος Άθως, Οros Αthos) is de naam van een gebied en van de gelijknamige berg in het noordoosten van Griekenland waarop de monnikenrepubliek is gevestigd. Het gebied, Athos bevindt zich op het derde en meest oostelijke schiereiland van Chalcidice in de Griekse landstreek Macedonië en is een UNESCO-werelderfgoed.[1]
Athos heeft een oppervlakte van 335,637 km²,[2] is 45 km lang en 8 km breed. Op het zuidelijkste punt van het schiereiland bevindt zich de 2033 meter hoge berg Athos.

Als Autonome Monastieke Staat van de Heilige Berg (Grieks: Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Αγἰου Όρους, Aftonomi Monastiki Politia Agíou Orous), heeft Athos een speciale status binnen Griekenland, en valt buiten het BTW-gebied van de Europese Unie. Ook wordt er geen belasting geheven. Athos valt onder het Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel (Istanboel).

Geografie[bewerken]

Plattegrond van Athos
De berg Athos vanuit de lucht

Athos ligt niet ver ten zuidoosten van Thessaloniki en ten zuidwesten van Kavála en het eiland Thasos. De hoofdstad en het bestuurlijke centrum van het schiereiland Athos is Karyes. Dit ligt in het midden ervan, en is in de 9e eeuw n. Chr. gesticht.

Kloosters[bewerken]

Op Athos bevinden zich twintig kloosters van de Orthodoxe Kerk. Ieder klooster heeft zijn eigen territorium. Er zijn niet alleen Grieks-orthodoxe kloosters, er is ook een Russisch-orthodox klooster, een Bulgaars-orthodox en een Servisch-orthodox- klooster (Hilandar). Ook zijn er skitis, dependances van kloosters, met monniken. Woonden er vroeger soms tienduizenden monniken op en rond de berg, in 2011 nog 1830. De kloosters waren vroeger alleen per schip of over smalle paden te bereiken, de laatste jaren zijn er (zand-)wegen aangelegd waarop gemotoriseerd verkeer rijdt. Dat heeft de natuur van Athos geen goed gedaan. Oude pelgrimspaden raken overwoekerd.

Sommige kloosters zijn eeuwenoud, het laatste klooster is in de zestiende eeuw gesticht. Het oudste, nog bestaande klooster is Megísti Lavra (963). Op Athos wonen voornamelijk monniken, die hun leven volledig proberen toe te wijden aan God. De berg der stilte is de ideale plaats voor het leven in eenzaamheid en ascese. Verder wonen of verblijven er naast monniken op Athos bouwvakkers, landarbeiders, politieagenten en onderzoekers. De Berg Athos staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO en krijgt subsidie ook van de EU, voor herstel- en restauratiewerkzaamheden. Naast de kloosters zijn er ook kleine geloofsgemeenschappen (skites) waar monniken leven. Verder leven er monniken als kluizenaar op Athos, soms in grotten of spelonken. De bekendste skite is Agia Anna op de ZW-kust van Athos.

De Byzantijnse keizer Constantijn IX Monomachos heeft in 1046 het bestaan van Athos als monnikenstaat erkend en het voorschrift uitgevaardigd dat geen "baardlozen", dus geen vrouwen of jongeren Athos mochten betreden. Ook is Athos verboden gebied voor alle vrouwelijk dieren. Toch zijn in weerwil met dit het verbod er wel poezen en kippen aanwezig op Athos. Katten zijn namelijk nodig om de kloosters vrij van ongedierte te houden en voor het schilderen van iconen zijn eierdooiers en dus kippen noodzakelijk.

Om op Athos toegelaten te worden dient men in bezit te zijn van een pelgrimsvisum (diamonitiria). Voorts is het zo dat alleen personen van het mannelijke geslacht Athos mogen betreden. Orthodoxe jongetjes mogen onder begeleiding van hun vader Athos betreden, maar ze mogen er niet overnachten totdat ze achttien jaar oud zijn.

Volgens de overleveringen zou Maria, de moeder van Christus, samen met de apostel Johannes op weg naar Cyprus zijn geweest toen een storm hen naar Athos deed afdrijven. Eenmaal daar aangekomen zou zij de volgende woorden gesproken hebben: "Dit is voortaan mijn tuin en geen enkele andere vrouw zal hier ooit een voet zetten." Een andere visie is dat het voor de monniken een stuk makkelijker is zich geheel op hun devotie te richten zonder de aanwezigheid van vrouwen. Ook vrouwelijke dieren zoals koeien, geiten, paarden en lastdieren zouden hen te veel afhouden van hun religieuze verplichtingen.

Mannelijke bezoekers kunnen het schiereiland alleen per schip bereiken. Aan de westkant gaat een kleine veerboot van Ouranopolis naar de haven van Dafni. De veerboot legt onderweg aan bij verschillende kloosters. Vanaf Dafni vertrekken bussen naar Karyes, het administratieve centrum van Athos. Aan de oostkant vertrekt men met de veerboot vanaf Ierissos. Alle bezoekers moeten beschikken over een speciaal vierdaags visum, dat via het Athos Consulaat in Thessaloniki kan worden aangevraagd en als "diamonitirion" (Grieks: διαμονητήριον) moet worden afgehaald in het Athosbureau in Ouranopolis. Per dag worden een beperkt aantal niet-orthodoxe bezoekers en ongeveer 100 orthodoxe pelgrims toegelaten.

Afwijkende tijd en kalender[bewerken]

Athos heeft na de val van het Byzantijnse rijk in 1453 de daar gebruikte Juliaanse kalender aangehouden. Hierdoor loop Athos 13 dagen achter op de Gregoriaanse kalender, de kalender die de rest van de wereld aanhoud. Ook wordt de Byzantijnse tijd aangehouden, dit houdt in dat het bij zonsopgang middernacht is. Hierdoor ontstaan een tijdsverschil met de Griekse tijd van enkele uren. Bij zonsopgang worden de monniken in veel kloosters gewekt door een monnik die met een houten hamer op een tantalon (houten balk) slaat.

Administratie en organisatie[bewerken]

De Heilge Berg Athos wordt bestuurd door twee bestuurslichamen. De Heilige Gemeenschap (Grieks: Ιερά Κοινότητα, Iera Kinótita) en de Heilige Administratie (Grieks: Ιερά Επιστασία, Iera Epistasia).

Bestuur[bewerken]

Het bestuursorgaan van Athos heet "de Heilige Gemeenschap" (Iera Kinótita) van de Berg Athos, heeft zijn zetel in Karyes. Ze is samengesteld als een lichaam uit de 20 afgevaardigden van de onafhankelijke kloosters van de Berg Athos, die een vaste rangorde hebben waarvan het Megisti Lavra het eerste klooster is; overeenstemmend met de Griekse grondwet (Artikel 105)[3] en het decreet van de Berg Athos van 16 september 1926. Het is het centrale administratieve bestuurslichaam van de Athonitische staat, wat regelmatig, twee keer per week bijeenkomt en in een buitengewone zitting wanneer dit nodig is. Bijeenkomsten worden geleid door de Protos (Grieks: Πρώτος, "Eerste"). De civiele gouverneur, de officiële vertegenwoordiger van de Griekse staat mag, als hij is uitgenodigd, deelnemen aan de zittingen. De Heilige Gemeenschap heeft jurisdictie over Athonitische zaken over het gehele schiereiland. Het is verantwoordelijk voor maatregelen van algemene aard en voor de goede werking van de Athonitische administratie. Het keurt de interne regelingen en het huishoudelijk reglement van de heilige kloosters goed en vormt tevens een rechterlijke instantie in eerste aanleg en in hoger beroep. Gedurende haar zittingsperiode, die één jaar duurt, nemen de leden van de Heilige Gemeenschap ook deel aan ceremonies om officiële kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders te verwelkomen in Karyes. Bij besluit van de Heilige Gemeenschap zitten haar leden in vertegenwoordigingen die opgericht zijn om de Athonitische staat te vertegenwoordigen in verschillende aangelegenheden tussen de Berg Athos en de civiele en kerkelijke autoriteiten.

Heilige Administratie[bewerken]

De Heilige Administratie (Ierá Epistasia) vormt de uitvoerende autoriteit van de Heilige Gemeenschap van de berg Athos en heeft vier leden. De twintig kloosters zijn onderverdeeld in vijf groepen van vier, door roulatie hebben vertegenwoordigers van elke groep uitgaande van de Heilige Epistasia eens per vijf jaar om beurten zitting. De Epistatis (promotor) van het eerste klooster op de ranglijst heet de "Protepistatis". Hij is de voorzitter van de Heilige Administratie en de eerste onder gelijken. De Heilige Administratie behandelt en voert de correspondentie van de Heilige Gemeenschap. Het zegel van de Heilige Gemeenschap is verdeeld in vier delen (een voor elke Epistatis). Daarnaast beheert zij het Gemeenschappelijk Fonds in overeenstemming met de bestellingen van de Heilige Gemeenschap en is belast met de schoonmaak, goede orde en de goede werking van de markt in Karyes, ze is belast met de algemene taken van een gemeente en een departementale raad.

De kloosters[bewerken]

De soevereine kloosters, in volgorde van de de athonitische-hiërarchie. Het grondgebied van de kloosters vormt tevens de geografische indeling.

Megisti Lavra klooster Vatopedi klooster Iviron klooster Chilandar klooster Dionysiou klooster
Μεγίστη Λαύρα Βατοπέδι Ιβήρων
ივერთა მონასტერი
Χιλανδαρίου
Хиландар
Διονυσίου
Megistis Lavras 3.jpg Vatopedi 3.jpg Iviron monastery.JPG Hilan2.jpg 07Athos St Dionysius01.jpg
Koutouloumousiou klooster Pantokratoros klooster Xiropotamou klooster Zografou klooster Dochiariou klooster
Κουτλουμούσι Παντοκράτορος Ξηροποτάμου Ζωγράφου
Зограф
Δοχειαρίου
Koutloumousiou 2.jpg Pantokratoros 1.jpg Xeropotamou 6.jpg Zograf Monastery.jpg Athos 1.jpg
Karakalou klooster Filotheou klooster Simonospetras klooster Agiou Pavlou klooster Stavronitika klooster
Καρακάλλου Φιλοθέου Σίμωνος Πέτρα Αγίου Παύλου Σταυρονικήτα
Karakallou.jpg Mount Athos- Monastery Filotheou and sea.tif Simonopetra Aug2006.jpg Athos Agiou-Pavlou 1998 1.jpg Stavronikita Aug2006.jpg
Xenofontos klooster Osiou Grigoriou klooster Esfigmenou klooster Agiou Panteleimonos klooster Konstamonitou klooster
Ξενοφώντος Οσίου Γρηγορίου Εσφιγμένου Αγίου Παντελεήμονος
Пантелеймонов
Κωνσταμονίτου
Athos-xenophontos.jpg Athos-hagiou-gregoriou.jpg Esphigmenou monastery 2006.jpg Athos 7.jpg Konstamonitou monastery.jpg

De skiti[bewerken]

Een Σκήτη (skiti) is een gemeenschap waar orthodoxe monniken leven en werken wat bij een bepaald klooster hoort. Sommige skiti zijn zo groot als een klooster of een dorp.

Skiti / Σκήτη Soort behoord tot: Opmerking
Agia Anna

Αγίας Άννας

idiorrhythmisch Megisti Lavra
Agias Triados or Kafsokalyvíon

Αγίας Τριάδος ή Καυσοκαλυβίων

idiorrhythmisch Megisti Lavra
Timiou Prodromou

Τιμίου Προδρόμου

koinobitisch Megisti Lavra Roemeens
Agiou Andrea

Αγίου Ανδρέα

coenobitic Vatopediou Ook bekend als Saray (Σαράι)
Agiou Dimitriou

Αγίου Δημητρίου

idiorrhythmisch Vatopediou
Timiou Prodromou Iviron

Τιμίου Προδρόμου Ιβήρων

idiorrhythmisch Iviron
Agiou Panteleimonos

Αγίου Παντελεήμονος

idiorrhythmisch Koutloumousiou
Profiti Ilia

Προφήτη Ηλία

koinobitisch Pantokratoros
Theotokou or Nea Skiti

Θεοτόκου ή Νέα Σκήτη

idiorrhythmisch Agiou Pavlou
Agiou Dimitriou tou Lakkou or Lakkoskiti

Αγίου Δημητρίου του Λάκκου ή Λακκοσκήτη

idiorrhythmisch Agiou Pavlou Roemeens
Evangelismou tis Theotokou

Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

idiorrhythmisch Xenophontos
Bogoroditsa

Βογορόδιτσα

Богородица

koinobitisch Agiou Panteleimonos Russisch

Athos de gigant[bewerken]

De naam Athos kwam al voor in de Griekse mythologie. Hierin is het de naam van een van de Giganten uit Thracië, die in gevecht raakte met Poseidon. Een van beiden wierp een enorme rots naar de ander, die op het schiereiland terechtkwam, wat de berg berg|Athos vormde. Op de bergtop staat een kapel, een redelijk zware voettocht voert vanaf de waterkant naar boven. Een groot deel van het jaar ligt er sneeuw op de top.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  • August Thiry - Ketters op de Heilige Berg - literaire Athosgids in het reisboek Grieks Vuur - Leuven, Davidsfonds, 2001.
  • Koert ter Veen - Athos; monnikeneiland - Soesterberg, Aspekt, 2001
Bronnen, noten en/of referenties
Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Athos.