August von Kotzebue

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
August von Kotzebue

August Friedrich Ferdinand von Kotzebue (Russisch: Август Фридрих Фердинанд фон Коцебу) (Weimar, 3 mei 1761 - Mannheim, 23 maart 1819) was een Duitse toneelschrijver en diplomaat. Kotzebue was de meest gespeelde auteur van zijn tijd en veel populairder dan Schiller en Goethe. Dat kwam door het meer volkse karakter van de stukken van Kotzebue. Schiller en Goethe werden toch meer als elitair beschouwd.De stukken van Kotzebue waren iedere keer een doorslaand succes. Men vroeg zich af wie beter schreef, Shakespeare of Kotzebue. Kotzebue wordt beschouwd als de grootste criticus van Goethe en Schiller. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het gezworen vijanden waren.

Biografie[bewerken]

August von Kotzebue was de zoon van een ambtenaar. Hij richtte als student te Weimar een amateurtoneelgroep op, waarvoor hij drama's en komedies schreef. Hij ging na beëindiging van zijn juridische studies in 1781 naar Rusland, maakte carrière als schouwburgdirecteur en is door Catharina de Grote in de adelstand verheven. Na de dood van zijn vrouw in 1790 reisde hij rond in Europa. In 1795 trouwde hij met Christiane von Krusenstern. In 1800 werd hij gevangengenomen in Rusland en dreigde op transport naar Siberië te worden gesteld. In 1806 publiceerde hij satires op de overwinning van Napoleon Bonaparte. In 1813 werd hij consul en geheim raadgever in Koningsbergen.

In 1817 terug in Weimar werd hij uitgemaakt voor een veelschrijver. Verdacht door zijn reactionare houding en pen werd hij voor Russische spion gehouden. Als monarchist bepleitte hij beperking van de academische vrijheid. Kotzebue week uit naar Mannheim, alwaar hij door de student theologie Karl Ludwig Sand werd vermoord. Deze moord werd aanleiding tot de besluiten van Karlsbad.

Werk[bewerken]

Kotzebue schreef 211 toneelwerken, die echter grotendeels in de vergetelheid zijn geraakt. Zijn komedies schijnen geestig te zijn, met aardige motieven en vlotte dialogen. Ze waren gemakkelijk geschreven en handig in elkaar gezet. Kotzebue was vrijmoedig in erotische zaken in een voor die tijd ongewoon natuurlijke taal. In elk van de stukken werd altijd recht gedaan aan de zwakke in de samenleving. In Amsterdam zijn tussen 1790 en 1813 120 toneelstukken van hem opgevoerd. In 1791 werd de nieuwe Hoogduitsche schouwburg in Amsterdam ingewijd met Kind der Liebe. In 1796 werd zijn toneelstuk De Negers opgevoerd. Mensenhaat en berouw, Armoede en grootheid en De onechte zoon zijn familiedrama's met veel onverwachte wendingen en ontknopingen. Mensenhaat en berouw was zijn grootste succes. Het verhaal gaat als volgt: Een onbekende man woont met zijn knecht Frans in een hut op een landgoed. Hij leidt een teruggetrokken leven, want hij is blijkbaar ergens zeer over teleurgesteld. Hij is daardoor een echte mensenhater geworden. De grafelijke familie – eigenaar van het landgoed – nodigt hem uit voor een diner, omdat hij de graaf van de verdrinkingsdood heeft gered. De man is er echter niet van gediend.

We maken kennis met Eulalia, een voorbeeldige en trouwe huishoudster die ook op het landsgoed woont en werkt. Zij wordt juffrouw Müller genoemd en munt uit in goede zorgen voor de grafelijke familie. Maar zij zorgt niet alleen goed voor de grafelijke familie, zij zorgt ook voor zieke inwoners in het nabij gelegen dorp. Aan hen geeft zij dure wijn uit de wijnkelder van de graaf.

Toch is juffrouw Müller ergens zeer verdrietig over, zij heeft een slecht geweten en uiteindelijk biecht zij op dat zij getrouwd is en op de vlucht. Tijdens haar huwelijk had zij een hang naar ‘opschik’, maar dat kon haar man niet betalen. Zij wilde toch door blijven feesten en besloot toen haar man te verlaten voor een ander.

De gravin schrikt van dit verhaal, maar moet erkennen dat Eulalia diep berouw toont: zij heeft haar feestelijke leven totaal opgezegd en doet nu met totale overgave nederig werk.

De broer van de gravin, majoor Horst, herkent de onbekende man: het is Meinau, een oude legerkameraad. Meinau vertelt dat hij door zijn vrouw in de steek gelaten is, hetgeen hem zeer teleurgesteld heeft in het leven. De kinderen zijn intussen ondergebracht bij een weduwe. Horst haalt Meinau over toch naar het diner te komen.

Meinau komt binnen, juffrouw Eulalia ziet hem en valt flauw. Meinau herkent zijn vrouw en vlucht de zaal uit. Door bemiddeling van de gravin en Horst vergeeft Meinau Eulalia om het gezin te herenigen. Eulalia weigert echter, omdat zij de rest van haar leven boete wil doen.

Meinau legt zich erbij neer dat hij en zijn vrouw voor eeuwig gescheiden zullen blijven. Dan worden de kinderen erbij gehaald en is het duidelijk dat zij als gezin bij elkaar horen. Meinau vergeeft Eulalia oprecht; het wordt haar duidelijk dat het menens is en van een berouwvolle echtbreekster is zij een deugdzame echtgenote en moeder geworden.

Willem de Clercq meende, nadat hij een opvoering had gezien in Bremen, dat Das Epigramm zijn beste toneelstuk was en van wezenlijk belang. Het werk Kruisvaarders werd als zedenbedervend en onchristelijk ervaren. Zelfs bibliotheken op de Aleoeten hadden vertaald werk van hem in bezit. Dat werd opgemerkt door zijn zoon Otto die samen met de broer van zijn stiefmoeder Adam Johann von Krusenstern de wereldzeeën bevoer.

Von Kotzebue en zijn literaire rivaal Goethe waren beiden vrijmetselaars. Een plezierige eenakter is het blijspel Der Freimaurer, dat onlangs in Duitsland en tegelijk in Nederland (vertaling M. G. Engelman) met succes opgevoerd werd voor een 'profaan' nieuwsgierig publiek.

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Per karos naar St.-Petersburg. Reisdagboek van de Amsterdamse graanhandelaar Willem de Clercq uit het jaar 1816. Ingeleid en toegelicht door zijn achterkleindochter, Dr. M. Elisabeth Kluit.
  • Ben Albach en Paul Blom (1985) Uit in Amsterdam. Van schouwburgen en kermissen tussen 1780 en 1813, p. 125. In: La France aux Pays Bas.
  • Klaartje Groot, Geliefd en gevreesd. Duits toneel in Nederland rond 1800, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2010.