Axolotl
| Axolotl IUCN-status: Kritiek[1] (2006) |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||
|
|||||||||||||
| Soort | |||||||||||||
| Ambystoma mexicanum (Shaw, 1789) |
|||||||||||||
 |
|||||||||||||
 Afbeeldingen Axolotl
|
|||||||||||||
Axolotl op  Wikispecies
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
De axolotl (Ambystoma mexicanum), ook wel Mexicaanse wandelvis genoemd (in het Latijn betekent ambulare wandelen), is mits volledig ontwikkeld een landbewonende molsalamander, maar de wildste exemplaren blijven aquatisch. De naam axolotl komt uit het Azteekse Nahuatl, in het Spaans heet hij ajolote.
De axolotl wordt op dit moment door CITES als een bedreigde diersoort beschouwd. Eind augustus 2009 waren er naar schatting niet meer dan 1200 exemplaren .[2]
Inhoud |
[bewerken] Beschrijving
De axolotl valt op door zijn aparte voorkomen en zijn verschijnselen van neotenie, het blijven in het larvale stadium, zelfs wanneer het dier seksueel rijp en dus volwassen is. Hij ondergaat in de natuur geen metamorfose, hoewel het heel soms in een laboratorium gebeurt. Door heel langzaam het waterniveau te verminderen treedt heel soms de metamorfose op; door het geven van het schildklierhormoon thyroxine kan men de metamorfose in gang zetten. In de gemetamorfoseerde vorm lijkt het dier nog sterker op de tijgersalamander (Ambystoma tigrinum), waaraan de axolotl verwant is.
De axolotl is een vleeseter. Hij jaagt op kleine prooidiertjes zoals insecten en kleine vissen, die hij in zijn geheel doorslikt.
De embryo's van de axolotl zijn groot, maar bovenal doorzichtig, wat ze een gewild object voor de wetenschap maakt.
[bewerken] Uiterlijk
Een volgroeide axolotl (18 tot 24 maanden) heeft een lengte variërend van 150 tot 450 mm, hoewel een grootte rond 230 mm het meest voorkomt en ze zelden groter worden dan 300 mm. Ze hebben varenvormige kieuwen die niet bedekt zijn (zoals de kieuwen van vissen en jonge kikkervisjes; axolotls ademen door de huid en hebben ook longen. De kleur varieert van albino of wit, via grijs en bruin tot zwart. Wilde axolotls zijn zelden wit, maar de mutante witte vorm met donkere ogen die vaak voorkomt in laboratoria en dierenwinkels werd geschapen in een Amerikaans laboratorium in de jaren '50 van de twintigste eeuw.
[bewerken] Regeneratie
Een opmerkelijk feit aan de axolotl is zijn mogelijkheid tot regeneratie: de axolotl herstelt zich zonder littekenweefsel te vormen. Hij kan zelfs vernielde ledematen herstellen en in sommige gevallen nog belangrijkere lichaamsdelen, zoals de lever, nieren, en zelfs hersenen.
[bewerken] Vindplaatsen
De axolotl kwam oorspronkelijk voor in het Xochimilcomeer en het Chalcomeer in Midden-Mexico, maar leven ook in "axalapascos", vulkanische kraters gevuld met water. De axolotl werd door de Azteken gegeten. De wilde populaties zijn echter sterk bedreigd geraakt door de groei van Mexico-Stad, waardoor het Xochimilcomeer al droog is komen te liggen.
[bewerken] Gebruik voor onderzoek in Europa
De eerste levende axolotls werden in 1863 vanuit Mexico naar Parijs gebracht. Het betrof drieëndertig donkergekleurde exemplaren en één albino. Zij bleken zich snel aan te passen en plantten zich zelfs voort. Vanuit Parijs werden zowel eieren als volwassen axolotls verstuurd over de hele wereld. Nog steeds is de axolotl de meest bestudeerde amfibie. In Parijs werden de axolotls bestudeerd in een herpetologisch onderzoekscentrum voor reptielen en amfibieën door André Marie Constant Duméril. Georges Cuvier had al voor 1863 dode exemplaren bestudeerd. De overeenkomst met larven van de voor ons gewone salamanders was hem opgevallen en hij meende dat axolotls larven moesten zijn van een grote, onbekende salamander. Toen men zag dat de later bestudeerde, levende axolotls zich in het 'larvale stadium' gingen voortplanten, moest men deze gedachte wel opgeven.
Thomas Hunt Morgan ontving de Nobelprijs in 1933 voor zijn genetisch onderzoek waar onder andere axolotls bij betrokken waren. De bioloog Jean Rostand deed in Parijs tot in 1967 ook onderzoek waarbij hij axolotls gebruikte.
[bewerken] Toepassingen
De axolotl wordt gebruikt in laboratoriumonderzoek en grote aantallen worden in gevangenschap gekweekt. De mogelijkheid tot regeneratie en de goed bestudeerbare embryo's zijn de interessantste onderdelen voor onderzoekers. Ook wordt de axolotl, vooral in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Australië en Japan veel als huisdier gehouden.
[bewerken] In populaire literatuur
- De Argentijnse schrijver Julio Cortázar schreef een surrealistisch verhaal over de axolotl. Hierin vereenzelvigt de ik-figuur zich dermate met het dier, dat hun identiteit vervaagt en door elkaar lijkt te zijn overgenomen. Het verhaal is afkomstig uit de verhalenbundel Final del Juego (Einde van het spel) uit 1956 en werd opgenomen in de Nederlandstalige verzamelbundel Brief aan een meisje in Parijs, vertaald door J.A. van Praag (Meulenhoff, 1969).
- In het boek "De redding van Fré Bolderhey" van Simon Vestdijk komen axolotls voor. Hoofdstuk X bevat een passage waarbij axolotls in flessen op sterk water staan. De ene persoon zegt tegen de andere: "Ik moet worden als zij: grandioos onbeweeglijk, donker, klein, glad, een beetje zwart-fluwelig glad. Je kunt ook zeggen dood."
- In de Duin-romans van Frank Herbert worden zogenaamde Axolotl-tanks gebruikt om menselijke klonen (ghola's) te kweken.
[bewerken] Externe link
Bronnen, noten en/of referenties
|
