Ayurveda

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Ayurveda is een hindoeïstische gezondheidsleer uit India, die (volgens de traditie) door de goddelijke kosmische geest Brahman is geopenbaard. De Ayurveda heeft geen religieus geïnspireerde visie op alles wat met de totale gezondheid van lichaam en geest te maken heeft. Het is een veelomvattend systeem van medische voorschriften en praktische handelingen, die niet altijd ondersteund worden door de moderne (medische) wetenschap.

Terminologie[bewerken]

Het woord Ayurveda is een samenstelling van het woord āyus, dat "leven" of "levensprincipe" betekent, en het woord veda, dat "wetenschap" of "kennis" betekent. Het refereert dus aan een kennissysteem. "Ayurveda" kan derhalve vertaald worden als "kennis of wetenschap van het leven".

Geschiedenis[bewerken]

Over het ontstaan van ayurveda bestaat veel onzekerheid, maar aanhangers beweren dat het zich meer dan drieduizend jaar geleden in India ontwikkelde. Ayurveda is oorspronkelijk gebaseerd op oude teksten in het Sanskriet, de Charaka Samhita en de Susruta Samhita. De Charaka Samhita is vooral een lange filosofische tekst, aangevuld met een grote hoeveelheid hygiënische en medische informatie. De Susruta Samhita daarentegen is vooral bekend vanwege de vele uitgebreide beschrijvingen van chirurgische ingrepen. Ondanks het feit dat deze teksten nog steeds de basis van de Ayurveda vormen is de ontwikkeling niet stil blijven staan. Handelsbetrekkingen met China, contacten met Perzië via het Mogolrijk (16e en 17e eeuw) en later met Engeland en de rest van de westerse wereld leidden tot een regelmatige aanpassing van de Ayurvedische praktijken aan de op dat moment geldende opinies over ziekte en gezondheid.

Uitgangspunten[bewerken]

De Ayurveda ziet het lichaam niet los van geest en natuur. De Ayurveda geeft een eigen betekenis aan het begrip energie, die aanwezig is in de geest en in de gehele kosmos.

De Ayurveda is een holistische benadering, die voortkomt uit oude tradities en uitgaat van een totaalbenadering van de onevenwichtigheid (ziekte). Zij probeert deze onevenwichtigheid te herstellen of te voorkómen door de 'energieën' in lichaam en geest in balans te brengen en te houden. Dit gebeurt met gebruikmaking van de inzichten rond de werking van de tri doshas, Kapha Pitta Vata. Deze tri doshas vertegenwoordigen met elkaar alle basiselementen; aarde, water, vuur, lucht en ether.

Ziekte volgens Ayurveda[bewerken]

De centrale ayurvedische gedachte is dat een ziekte eerst in de geest ontstaat en zich pas na herhaald genegeerd te worden in het lichaam manifesteert. De Ayurveda stelt dat het lichaam onverbiddelijk gehoorzaamt aan de geest. De geest wordt daarbij beschouwd als de regisseur van de energieën die het lichaam doen leven. Die energieën worden gezamenlijk aangeduid als de ziel. De behandelwijze bestaat uit het bepalen van de ideale energieverdeling van de patiënt bij de geboorte (prakriti), het achterhalen van de precieze energie-onevenwichtigheid (vikriti), waar deze onevenwichtigheid vandaan kwam en in een zachtaardig programma de energiebalans weer te herstellen. De Ayurveda vertrouwt daarbij op het eigen herstellend vermogen van de mens.

Definitie van gezond zijn volgens Ayurveda[bewerken]

Volgens de Ayurveda is iemand in evenwicht zodra de huidige tri doshas in evenwicht zijn met de oorspronkelijke geboorteconstitutie.

Dat wil niet zeggen dat er voor die tri doshas objectief te bepalen waarden zijn die voor iedereen optimaal zouden zijn. Volgens de Ayurveda is ieder mens immers anders met tri doshas, die bij de geboorte optimaal in balans zijn. Dit evenwicht is volgens de Ayurveda grotendeels een kwestie van aanleg, maar wordt voor een klein deel ook door het jaargetijde, de stand van de planeten en de plaats van de wereld waar je geboren bent bepaald (zie astrologie). De optimale energieverdeling wordt "prakriti" genoemd.[1]

De Ayurveda stelt dat zodra we groeien onze optimale energiebalans al snel vervormd wordt door vele verstorende factoren; ons prakriti verandert in een "vikriti". Elk vikriti betekent dat we niet meer totaal gezond zijn en dus dat we ons niet meer volledig in gelukzaligheid baden zoals een zuigeling dat nog kan.[1]

Niemand kan een leven lang in een staat van gelukzaligheid verkeren, maar volgens de Ayurveda kunnen we er wel voor zorgen dat ons vikriti niet verergert en in lichamelijke symptomen uitmondt. De Ayurveda beschrijft methoden en technieken die we kunnen gebruiken om ons vikriti binnen de perken te houden. Uitgangspunt daarbij is dat je dit alleen kunt als je je eigen prakriti (geboorte-energiebalans) en vikriti (energie-onevenwichtigheid) kent.

Geestlichaamenergie volgens Ayurveda[bewerken]

De ayurveda vergelijkt in 1, 46, 47 geest, ziel en lichaam met een driepoot, de hele (innerlijke?) wereld blijft in evenwicht door deze drie.

De ayurvedische arts vraagt "Welke energieën heeft mijn patiënt in zich (bij geboorte en nu)?" De Ayurveda stelt dat ieder mens een unieke eigen geestlichaamenergieverdeling heeft; dat betekent dat een behandeling van ziekte pas plaats kan vinden zodra de prakriti en vikriti van de patiënt duidelijk zijn.

De Ayurveda stelt dat alle energie - in de geest, in het lichaam, in de wereld om ons heen - drie karakteristieken heeft, die dosha's worden genoemd.[1] De drie karakteristieken heten samen de tri dosha. Alle energieën kennen deze karakteristieken; onze passies, de seizoensbewegingen in ons klimaat en kosmische energieën in sterren. De Ayurveda stelt dan ook "zo is de microkosmos, zo is de macrokosmos". De drie karakteristieken zijn:

  • De eerste karakteristiek is impulsenergie. Dit heet vata. Vata reguleert impulsen; beweging, verandering. Vata is merkbaar in droge herfstwinden. Vataverstoringen zijn gecorreleerd aan angst.
  • De tweede karakteristiek is vuurkracht. Dit heet pitta. Pitta zorgt voor vurigheid. Pitta is merkbaar in de spijsvertering, in hartstocht, heethoofdigheid, maar ook in vulkanen en in groepsgedrag op tropische dagen op het strand.
  • De derde karakteristiek is structuurkracht. Dit heet kapha. Kapha zorgt voor structuur en stevigheid. Kapha is merkbaar in berusting, bezitterigheid, maar ook tijdens een bewolkte, sombere winteravond.

De Ayurveda stelt dat elk wezen bij de geboorte een unieke, volmaakte verdeling van deze drie energiekarakteristieken heeft. Deze karakteristieken uiten zich in lichaamsbouw, immuunsysteem, karaktertrekken en gedrag. Zo is iemand die veel vata heeft vaak te herkennen aan een magere lichaamsbouw, met veel beweeglijkheid, een onrustige geest en veel activiteit, die echter alleen in vlagen komt. Iemand met veel vata is bevattelijk voor angst en stress. Omdat beiden in onze maatschappij veel voorkomen, is een vataverstoring de meest voorkomende energieverstoring van geest en lichaam. De Ayurveda biedt methoden om energieverstoringen weer in balans te brengen.

Hier volgt een korte beschrijving in steekwoorden van de drie energiekarakteristieken. Wie meer wil weten, wordt verwezen naar de literatuurlijst onderaan deze pagina.

Vata: impulskracht[bewerken]

Staat voor:

  • Beweging; veranderlijk: Lucht en ruimte.
  • Droog, koud, licht, veranderlijk, verfijnd, snel.

Vata uit zich bij:

  • Honger hebben op willekeurige momenten
  • Opwinding en verandering heerlijk vinden
  • Op wisselende tijden naar bed gaan
  • Maaltijden overslaan
  • Emotionele uitbarstingen, die kort duren en snel vergeten zijn
  • Snel lopen
  • Lichaamsbouw: vaak ectomorf

Vata raakt uit evenwicht bij:

  • Onder spanning reageren met angst
  • Lichamelijke uitputting of een periode van geestelijke spanning en te hard werken
  • Een plotselinge verandering in je leven
  • Het dieet bevat veel koud, rauw of gedroogd voedsel, of veel bitter gekruid of wrang
  • Een streng dieet if regelmatig maaltijden overslaan
  • Regelmatig te weinig slaap
  • Emotioneel lijden door verdriet, angst of een onverwachte schok
  • Koud, droog, of winderig weer

Gedragssymptomen:

  • Zorgen, angst, overactieve geest, ongeduld, verlies van concentratie, korte aandachtsspanne, onvermogen om te ontspannen, rusteloosheid, slechte eetlust of impulsiviteit

Vata weer in evenwicht brengen:

  • Regelmatige gewoonten, kalmte, aandacht voor het nu, aandacht besteden aan soort en hoeveelheid voedsel en drank, ruim voldoende rust, warmte, geregelde voedselinname, massage met sesamolie, meditatie, yoga, panchakarma en ademtherapie.

Pitta: vuurkracht[bewerken]

Staat voor:

  • Intens, stofwisseling: Vuur en water
  • Heet, scherp, licht, vochtig, vloeibaar, zuur ruikend

Pitta uit zich bij:

  • Uitgehongerd voelen als het eten te laat gereed is
  • Leven volgens de klok, een hekel hebben aan tijd verspillen
  • ’s Nachts warm of dorstig wakker worden
  • Leiding nemen of dat willen
  • Heetgebakerdheid (heethoofdigheid)
  • Anderen vinden de patiënt veeleisend, sarcastisch of kritisch
  • Met vastberaden tred lopen
  • Lichaamsbouw, vaak mesomorf

Pitta raakt uit evenwicht bij:

  • Onder druk staan en reageren met onderdrukte kwaadheid, frustratie of wrok
  • Het uiterste van zichzelf of anderen vergen
  • Onder constante tijdsdruk leven en tijdverspilling niet verdragen
  • Te veel scherp gekruid, vet, gebakken of zout voedsel eten
  • Een dieet van veel zuur voedsel of alcohol
  • In aanraking geweest zijn met onzuiver voedsel of water
  • Heet en vochtig weer
  • Vermoeidheid door warmte, of zeer verbrand

Gedragskenmerken:

  • Kwaadheid, vijandigheid, zelfkritiek, geïrriteerdheid, ongeduld, wrok, woedeuitbarstingen, twistzieke houding, tiranniek gedrag, kritiek op anderen. niet verdragen van oponthoud, niet tegen warmte kunnen

Pitta in evenwicht brengen:

  • Matiging, koelte, aandacht voor ontspanning, genieten van natuurschoon, evenwicht tussen rust en activiteit, minder stimulerende middelen, meditatie, yoga-oefeningen.

Kapha: structuurkracht[bewerken]

Staat voor:

  • Structuur, vastigheid: Water en aarde;
  • Zwaar, koud, olieachtig, zoet, stabiel, langzaam, zacht, kleverig, sloom, soepel.

Kapha uit zich bij:

  • Lang of grondig overwegen voor een besluit
  • Langzaam wakker worden, lang in bed blijven
  • Vaak koffie nodig hebben
  • Berusten in een toestand, anderen er mee verzoenen
  • Gevoelens van anderen respecteren en oprecht met hen meevoelen
  • Emotionele troost zoeken door eten
  • Gracieus bewegen, vochtige ogen, soepele tred
  • Lichaamsbouw, vaak endomorf

Kapha raakt uit evenwicht bij:

  • Onder stress of spanning gestaan en reageren door terugtrekking
  • Gewichttoenamem en depressie
  • Dieet bevat veel suiker, zout, vet of gebakken voedsel; zwaar voedsel
  • Gevoelens van onzekerheid en ongewenstheid
  • Neiging tot bezitten, binnenhouden, opsparen
  • Afhankelijk of overbeschermend gedrag
  • Meer dan een paar dagen achter elkaar lang slapen
  • Het weer is koud of vochtig of het sneeuwt.

Gedragskenmerken:

  • Sufheid, matheid, verdoving, depressie, overmatige gehechtheid, uitstellen, hebzucht, lang slapen, blijven steken, langzame bewegingen, traagheid.

Kapha in evenwicht brengen:

  • Stimulering, regelmatige lichaamsbeweging, gewichtsbeheersing, afwisseling, warmte en droogte, minder zoetigheid.

Ayurvedische diagnose van de geest-lichaam energieën[bewerken]

Verschillende Ayurvedische onderzoekers [1] hebben vragenlijsten opgesteld die zich richten op het bepalen van de energiebalans in een persoon: de verdeling tussen impulskracht (Vata), vuurkracht (pitta) en structuurkracht (kapha). Deze vragenlijsten kunnen ingevuld worden voor de situatie waarin een patiënt zich op dat ogenblik bevindt (voor de vikriti) en voor de situatie in de vroege jeugd, voor zover die nog herinnerd kan worden. Zo kan men een beeld krijgen van de (onevenwichtigheid in de) geestlichaamenergieën. Deze methode zit vrij logisch in elkaar.

De andere belangrijke methode om de staat van de geestlichaamenergieën te meten is via de polsdiagnose. Een ayurvedische arts of een ervaren Ayurvedische practitioner kan de lichaamsstromen "meten" via polsdiagnose.

Ayurveda en ziektepreventie[bewerken]

De "geneesmiddelen" van de Ayurveda richten zich vooral op het bewust met de levensstijl en het gedrag omgaan. Hier volgt een kort overzicht van methoden en technieken die de Ayurveda aanwendt om balans in energiekarakteristieken te behouden of terug te brengen.

Levenswijze en ayurvedische ziektepreventie[bewerken]

  • Een mens heeft naar schatting 60.000 gedachten per dag, waarvan ongeveer 90% steeds dezelfde zijn. Veel van deze gedachten hebben het karakter van angst, of zijn anderszins disfunctioneel voor onze energieën. Met meditatie schakelen we tijdelijk deze gedachtestroom uit. Bijkomend effect is dat de lichaamsenergieën de ruimte krijgen om naar hun natuurlijke evenwicht toe te bewegen.
  • Aangezien onevenwichtigheid in de impulskracht de grootste veroorzaker is van onevenwichtigheden (vata:pitta:kapha staat als 4:2:1 oorzaken van ziekten), zijn volgens de Ayurveda rust en regelmaat van het grootste belang. Veel rust nemen, op tijd opstaan en op tijd naar bed gaan zijn daarom eenvoudige richtlijnen die, als ze gedisciplineerd worden toegepast, veel verschil in ziekteverloop kunnen maken.
  • Panchakarma is een methode om het lichaam van onzuiverheden te ontdoen.
  • De vreugdetechniek is een manier om pure gelukzaligheid als golven door het lichaam heen te laten spoelen. Dit is te vergelijken met het kippenvelgevoel dat bij muziekconcerten, films of theater soms ontstaat.

Lichaamsbeweging en ayurvedische ziektepreventie[bewerken]

  • Veel yogaconcepten zijn sterk verweven met ayurvedische principes. Er bestaan honderden verschillende yoga-oefeningen die allemaal op een eigen aspect van geestlichaamenergieën betrekking hebben. Als een prakrit en vikriti eenmaal bekend zijn, is volgens de Ayurveda gerichte balancering daarvan mogelijk met specifieke yoga-oefeningen.
  • Ademhaling is volgens veel oosterse tradities de verbinding tussen het innerlijk en de uiterlijke wereld. De Ayurveda biedt een aantal specifieke ademhalingstechnieken die ook bij yoga en in de chakratheorie worden gebruikt. De bekendste hiervan is de pranayama, oftewel evenwichtig ademhalen, beurtelings door een neusgat.
  • Ook vanuit de ayurvedische dinacharya, of dagelijkse routine, wordt lichaamsbeweging als preventief en curatief middel tot gezondheid aanbevolen. Meer bepaald vermelden de oude geschriften de bepaling dat dagelijks 20 minuten of zo'n 3 km wandelen bijdraagt tot de fysieke en geestelijke gezondheid van de mens.[2]

Voeding en ayurvedische ziektepreventie[bewerken]

De Ayurveda kent honderden kruiden en specifieke eetrichtlijnen voor verschillende typen mensen. De belangrijkste algemene voedingstips zijn:

  • Dagelijks op regelmatige tijden drie verse maaltijden nemen.
  • De lunch is de grootste maaltijd van de dag; ontbijt de kleinste.
  • Water warm drinken. Niet de kwantiteit is belangrijk, maar de frequentie; met regelmaat kleine slokjes warm water.
  • Warm eten: altijd vers, uit eigen streek, goed gaargekookt
  • Vooral voedsel eten dat de hoogste dosha’s kalmeert
  • Geen alcohol en/of koffie. Meditatie is een effectief alternatief.
  • Voorzie iedere maaltijd van de zes smaken:
  • Zoet, zuur, zout, bitter, scherp, samentrekkend (wrang)

Muziek en ayurvedische ziektepreventie[bewerken]

  • De Ayurveda beschouwt muziek als een complex aan trillingen, die volgens hen in wezen niet verschillen van de trillingen van de geestlichaamenergieën. Er is dus muziek die balancerend resoneert met geestlichaamenergieën, conform aan het relaxerende effect van bepaalde muziek.

Kritiek op Ayurveda[bewerken]

  • Deze kritiek betreft niet zozeer de Ayurveda, alswel het toepassen van een gemoderniseerde vorm, die dan als alternatief zou moeten dienen voor een goede medische behandeling.
  • Er zijn wereldwijd officiële waarschuwingen van kracht vanuit verschillende landelijke overheden over metaal of lood in Ayurvedische producten.[3][4][5]
  • Wie gezond is, evenwichtig en gevarieerd eet en voldoende drinkt, kan op de natuurlijke en efficiënte afvalverwerking door het lichaam zelf rekenen. Helaas wordt door de steeds slechtere kwaliteit van voeding en de vervuiling door geneesmiddelen dit proces bemoeilijkt. Wanneer de natuurlijke afvalverwerking door het lichaam faalt, is er sprake van lever- of nierfalen en is met spoed goede behandeling nodig en een goed advies voor levensstijl en voeding.
  • De Ayurveda beschouwt kanker als onevenwichtigheid in energieën die een lichamelijke uitingsvorm hebben aangenomen. In de moderne geneeskunde zijn kankers daarentegen goed bestudeerde verifieerbare aandoeningen die te maken hebben met een wildgroei van cellen.
  • De zogenaamde “polsdiagnose” is niet erkend als diagnostische methode in de geneeskunde: met een 'polsdiagnose' zou niets meer of minder vastgesteld kunnen worden dan de hartslag.

Literatuur over Ayurveda[bewerken]

  • R.H. Swami Persaud: “Kort en goed Ayurveda.” Kosmos, 2004.
  • Kees Commandeur: “Ayurveda, tekst en uitleg.” Bres, 2001.
  • Mehta: “Gezond met ayurveda.” Ankh-Hermes, 2001.
  • Ed Verhoeff: “Maharishi Ayurveda. Gezond zijn en blij.” Mirananda-Synthese, 1990
  • Deepak Chopra: “Je leven in balans.” Ankh-Hermes, 1990.
  • Ingeborg Bosch: "Illusies". Uitgeverij Veen, 2003.
  • drs. Victor Manhave: "Begrijpelijk Ayurveda" Uitgeverij Schors te Amsterdam 2008
  • Lies Ameeuw : "Ayurveda vanuit het hart" Uitgeverij Hautekiet te Antwerpen, 2011 & 2012

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties