B-relais

Detail B-relais

Een rek met B-relais in relaishuis Geldermalsen

Een B-relais is een relais met een veiligheidsfunctie in een spoorwegbeveilingsinstallatie (onder andere NX-beveiliging).

B-relais hebben een zeer hoge mate van betrouwbaarheid, en gaan tientallen jaren lang mee, mits zij regelmatig worden gereviseerd. Belangrijke eigenschappen van B-relais zijn dat ze gegarandeerd afvallen als de spoel spanningsloos is, en dat de verbreekcontacten (in vakjargon "backcontact") open gaan voordat de maakcontacten ("frontcontact") gesloten worden.

Het B-relais is in de jaren 1930 ontwikkeld door de General Railway Signal Company (GRS), gevestigd in Rochester, New York in de Verenigde Staten. Dit bedrijf is inmiddels overgenomen door Alstom. In Nederland worden B-relais sinds 1947 toegepast in de treinbeveiliging. Er zijn nog steeds B-relais uit de begintijd in dienst. In Nederland werden B-relais in opdracht van de Spoorweg Sein Industrie gefabriceerd door PTI (Philips Telecommunicatie Industrie) in Hilversum, later ook door Peek Traffic. Momenteel worden ze gefabriceerd en gereviseerd door het Utrechtse bedrijf Nieaf-Smitt onder de merknaam Mors Smitt.

Er bestaan verscheidene types B-relais, met specifieke eigenschappen. Het meest gebruikte type is de 56001-783Gr1. Dit relais heeft twee spoelen die op 12V gelijkspanning werken, vier wisselcontacten ("hele contacten"), twee maakcontacten en een verbreekcontact. Verder bestaan er B-relais die vertraagd opkomen, vertraagd afvallen, geschikt zijn voor grote stromen enz. Bijzondere B-relais zijn de zogenaamde "codetransmitters" (CT) die een codespanning voor ATB genereren. Dit fraaie staaltje elektromechanische techniek wordt momenteel vervangen door een elektronische versie.

Een ander voorbeeld van een bijzonder B-relais is het spoorrelais (TR). Dit relais maakt deel uit van een spoorstroomloop, en is "op" als een spoorsectie onbezet is, en valt af als de spoorsectie bezet is door een trein.

Hoewel er tegenwoordig diverse elektronische spoorwegbeveiligingssystemen bestaan (onder andere SIMIS (Siemens), VPI, Smartlock (Alstom)) en EBILOCK (Bombardier) worden er in Nederland nog steeds nieuwe B-relaisinstallaties gebouwd, gewijzigd en uitgebreid. B-relaisinstallaties blijken nog steeds concurrerend in prijs te zijn.

Naast B-relais bestonden er ook A-relais. Deze hebben de zelfde afmetingen en contactbezetting, maar zijn geen veiligheidsrelais. A-relais worden al geruime tijd niet meer toegepast in de Nederlandse beveiliging.