Ibis (vliegtuig)
Het KLM vliegtuig de Ibis, vernoemd naar de vogel vereerd in de oude wereld, was een Douglas DC-3-194 welke werd afgeleverd aan de KLM op 21 september 1936 onder de registratie PH-ALI. Het toestel werd voor de Duitse inval in Nederland voornamelijk ingezet op de route Amsterdam (Napels)-Batavia.
Het toestel had op 9 mei 1940, de dag voor de Duitse inval in Nederland, de lijndienst Amsterdam-Shoreham uitgevoerd en zou op 10 mei 1940 terugkeren naar Amsterdam. Door de oorlogssituatie kreeg de bemanning opdracht in Engeland te blijven. Op 25 juli 1940 werd de registratie van de Ibis veranderd in G-AGBB en werd de oranje Ibis (evenals vijf andere KLM toestellen in Engeland) overgeschilderd in camouflagekleuren.
Het toestel werd door BOAC samen met de andere KLM-toestellen en KLM-bemanningen ingezet op de route Bristol-Lissabon. De vluchten werden uitgevoerd door de KLM-bemanningen die met dezelfde toestellen uitgeweken waren.
Na twee eerdere aanvallen door Duitse jachtvliegers wordt de Ibis, als BOAC flight 777, op 1 juni 1943 opnieuw aangevallen en verdwijnt zij samen met dertien passagiers en vier bemanningsleden in zee.
Inhoud |
[bewerken] KLM-bemanningen en -vliegtuigen buiten Nederland tijdens de Duitse inval
Toen Nederland werd binnengevallen door de Duitse strijdkrachten op 10 mei 1940, bevond zich een aantal toestellen van de KLM buiten Nederland, onder andere op de Amsterdam (Napels)-Batavia route.[1] Vijf DC-3's en één DC-2 lukte het om Engeland te bereiken (een aantal toestellen kwamen terecht in het Australië-Indonesië-gebied). De Engelse overheid heeft vervolgens in overleg met de KLM de toestellen samen met de KLM-bemanningen, geattacheerd aan BOAC en zij werden op het vliegveld van Bristol, Whitchurch Airfield, gestationeerd. Er werden vier vluchten per week naar Portella, de luchthaven van Lissabon in Portugal, uitgevoerd. Deze lijndienst was begonnen in september 1940 en in juni 1943 waren al 4.000 passagiers vervoerd.[2]
Britse én Duitse civiele vliegtuigen gebruikten in Portella, Lissabon, dezelfde faciliteiten en het verkeer werd in de gaten gehouden door spionnen van zowel de Geallieerden als de As, inclusief de Britten, de Duitsers, de Russen en de Amerikanen. Dit was in het bijzonder zo bij de Lissabon-Whitchurch-route op welke regelmatig 'agenten' en ontsnapte krijgsgevangenen (terug) naar Engeland werden vervoerd. Duitse spionnen werden geplaatst in de passagiersterminals om bij te houden wie er van en aan boord kwamen op de lijndienst van en naar Engeland. Harry Pusey, BOAC's 'operation officer' in Lissabon beschrijft de situatie in Lissabon tussen 1943 en 1944 als 'een Casablanca, maar dan twintig keer erger' (vrij vertaald).[3]
In de eerste jaren van de oorlog werden de vluchten op de civiele Bristol-Lissabon lijndienst nog met rust gelaten en werd de neutraliteit van Portugal nog gerespecteerd maar in 1942 begon de luchtoorlog over de Golf van Biskaje, ten noorden van Spanje en ten westen van Frankrijk, te intensiveren.
[bewerken] Drie aanvallen door Luftwaffejagers
[bewerken] Eerste twee aanvallen
Op 15 november 1942 was de Ibis onderweg van Lissabon naar Bristol toen het toestel werd beschoten door een enkele Messerschmitt Bf 110. De bemanning bestond uit gezagvoerder Theo Verhoeven, tweede vlieger gezagvoerder Dirk de Koning (de Koning zou minder dan 7 maanden later alsnog de dood vinden in dit toestel), boordwerktuigkundige Gerard Alsem en telegrafist Leo(?) Dik. Zij konden ontkomen door de wolken in te duiken. Hoewel zwaar beschadigd (o.a. een gebroken roerkabel), lukte het toch om Lissabon te bereiken.[4] De bemanning werd hiervoor op 26 november 1942 het Vliegerkruis uitgereikt door Koningin Wilhelmina.
Zie 'Externe links' voor schade-photo's van deze aanval.
Na een soortgelijke aanval op de Ibis op 19 april 1943 met gezagvoerder Koene Dirk Parmentier kon wederom Engeland nog worden bereikt.[5]
[bewerken] BOAC-vlucht 777
Op 1 juni 1943 vloog de Ibis als BOAC-vlucht 777a van Portella naar Whitchurch. Onder de dertien passagiers bevonden zich verschillende opmerkelijke personen waaronder Leslie Howard, een wereldbekende filmacteur in die tijd (Gone with the Wind). De bemanning bestond uit Gezagvoerder Quirinus Tepas O.B.E., tweede vlieger gezagvoerder Dirk de Koning, boordwerktuigkundige Engbertus Rosevink en telegrafist Cornelis van Brugge (bekend van de London-Melbourne race met de Uiver). Het toestel werd enige uren na vertrek uit Portugal, ongeveer 350 km noord van La Coruña in Spanje (Golf van Biskaje),[6] aangevallen door acht Duitse Junkers Ju-88-jachtvliegtuigen en stortte in zee. Alle passagiers en bemanningsleden kwamen hierbij om.[7]
Er waren eerst vermoedens dat het toestel werd aangevallen omdat de Duitsers zouden hebben gedacht dat de Britse premier Winston Churchill zich aan boord bevond. Latere theorieën suggereren dat het toestel werd aangevallen omdat verscheidene passagiers, inclusief Leslie Howard, Britse spionnen zouden zijn.
Er is in Badhoevedorp een straat naar dit toestel vernoemd.
[bewerken] Externe links
- schade-photo's (15-11-42) op de Ned. luchtvaart historie site van de hr. Herman Dekker
- info over BOAC Flight 777 op de Ned. luchtvaart historie site van de hr. Herman Dekker
Bronnen, noten en/of referenties
|
