Baarnse moordzaak

52° 12' 48" N 5° 17' 11" E

Baarnse moordzaak
Plaats delict: Villa Canton
Plaats	Baarn
Coördinaten	52°12′48″N 5°17′11″E
Datum	1960-1963
Dader(s)	Boudewijn Henny Ewout Henny Hennie Werkhoven
Slachtoffer(s)	Theo Mastwijk
Baarn

Als De Baarnse moordzaak staan twee geruchtmakende moordaffaires in Baarn bekend, waarvan de eerste speelde in 1960-1963 en de tweede in 1999-2003.

Eerste Baarnse moordzaak

Deze zaak is de geschiedenis ingegaan als "De Baarnse Moordzaak". Het gaat daarbij om de moord die in 1960 werd gepleegd door de toen 17-jarige Boudewijn Henny, zijn 15-jarige broer Ewout Henny en hun 16-jarige vriend Hennie Werkhoven op de toen 14-jarige Theo Mastwijk uit Soest. Diens lichaam werd op vrijdag 27 oktober 1961 in de tuin van een kapitale Baarnse villa bij toeval door een metselaar gevonden die een oude beerput leegschepte. Theo Mastwijk bleek na onderzoek ongeveer een jaar daarvoor te zijn vermoord, naar uiteindelijk later bleek op de avond van 1 augustus 1960. Daarna was zijn lichaam in de put met ongebluste kalk bedekt, waardoor het ontbindingsproces werd versneld zodat slechts gebeente werd gevonden. De broers Henny kwamen uit een vooraanstaande Baarnse familie. De begrafenis van Theo Mastwijk vond plaats op 15 november 1961. Kennelijk was toen de werkelijke sterfdag (1 augustus 1960) nog niet bekend want op zijn graf staat als zodanig genoemd 6 augustus 1960. De zaak diende voor de arrondissementsrechtbank te Utrecht van maandag 25 tot en met vrijdag 29 maart 1963.

Klassenjustitie?

De 'Baarnse moordzaak' beheerste maandenlang het nieuws. Al snel werd geoordeeld dat er sprake zou zijn van 'klassenjustitie'. Allereerst omdat de verdachte Boudewijn kon ontsnappen uit het Baarnse politiebureau tijdens het voorarrest en vervolgens na twee dagen gewoon thuis bleek te zitten. Officier van Justitie mr. Overbeek kwam hem met zijn privéauto persoonlijk ophalen en reed hem naar het politiebureau waarna deze officier in de landelijke pers een lawine van beschuldigingen over zich kreeg. In justitiële kringen meenden sommigen dat de Officier daarbij juist had gehandeld, omdat het hier ging om een jeugdige verdachte. Niettemin kwamen er Kamervragen en kreeg Overbeek een berisping van minister van Justitie A.C.W. Beerman. Bovendien ging het om 'rijkeluisdaders' (miljonairszonen; hun vader was directeur van een verzekeringsmaatschappij) die zich moesten verantwoorden voor de moord op een jongen uit een lager sociaal milieu.

Indertijd viel op dat de broers tijdens hun straf anders werden behandeld dan andere delinquenten. Zo mochten ze tijdens het uitzitten van hun straf met vakantie en werden zeilend op het water gezien. Dat inspireerde Gerard Cox in het liedje: Een broekje in de branding tot een verwijzing in de tekst: Dobbert het aan tegen een miljonair of bollebof of tegen een welgestelde delinquent met zeilverlof.

Vonnissen

Boudewijn en het vriendje van de miljonairszonen, Hennie Werkhoven, werden veroordeeld tot negen jaar cel en TBS. Om voor deze laatste een goede advocaat te kunnen bekostigen was een geldinzameling gehouden onder burgers van Baarn en Soest, die circa 6.000 gulden opbracht. Tijdens het proces beschuldigden de verdachten over en weer elkaar ervan Theo Mastwijk met een hakmes de schedel te hebben ingeslagen. Boudewijns broer Ewout was volgens de rechter medeplichtig en werd veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf met TBS. Zij hebben twee derde van hun straf uitgezeten. Tijdens de detentie en daarna hebben zij alle drie met onder meer de hulp van de reclassering hun studies kunnen voltooien. Niet alleen voor de broers, maar ook voor mededader Hennie Werkhoven werden daartoe programma's opgesteld. Het was in die tijd gebruikelijk dat gedetineerden tijdens de gevangenschap konden werken aan hun latere terugkeer in de maatschappij.

Geheimzinnigheid

De ware geschiedenis van deze zaak is tot nu toe (nog) nooit geheel beschreven. De enige beschikbare bronnen zijn de krantenverslagen en -commentaren uit de periode dat de moord werd ontdekt (oktober 1961) en dat het proces plaatsvond (maart 1963). Daarbij wordt duidelijk wat de aanloop was en hoe de moord heeft plaatsgevonden. Maar het is niet openbaar hoe de vijf weken verliepen voor de moord, waarbij het viertal (de broers, Hennie en het slachtoffer) bivakkeerden op de zolder van de villa. Dit werd uitgebreid onderzocht in de periode van het voorarrest, als aanloop naar het proces in maart 1963. De omvangrijke rapporten van psychiaters, psychologen en de reclassering werden - als gevolg van strikte beginselen van het strafprocesrecht - tijdens de zitting niet aan de openbaarheid prijsgegeven.

Ook later zijn de betreffende dossiers nooit openbaar gemaakt. Dat is er de oorzaak van dat een aantal creatieve auteurs hun fantasie de vrije loop gaven en met het verhaal aan de loop gingen.

De Baarnse moordzaak in de literatuur

Kort na het proces verscheen allereerst van K. Beerman (pseudoniem) het boekje Baarnse moord (uitgeverij De Kennemer, 1963). De schrijver had het proces niet bijgewoond en beschikte ook niet over verdere 'inside information'. Hij stelde een verhaal samen uit enkele van de vele krantenverslagen, aangevuld met sfeertekeningen. Volgens krantenberichten uit die tijd werden er in korte tijd zo'n 30.000 exemplaren van verkocht, maar er kwamen ook berichten dat de vader van de broers de gehele - of nog resterende - oplage had opgekocht om deze te kunnen vernietigen.

Daarna verscheen een drietal literaire werken, waarbij de auteurs zich door de 'plot' van de moord hadden laten inspireren: vier pubers, een zich ontwikkelend drama, cumulerend in een moord. Dit resulteerde in enkele psychologische romans, waarbij de auteurs ieder op hun eigen wijze de omringende feiten inkleurden.

Eerst kwam de romanschrijver Johan Fabricius - die als journalist het proces had bijgewoond - met Jongensspel (Den Haag, uitgeverij Leopold, 1963). Van het slachtoffer Theo maakte hij een doortrapte schlemiel en van Hennie Werkhoven een meeloper, die in het drama was meegesleurd door de rijke broers. De jongste broer zou alles hebben bedacht en de oudste zou de moord hebben gepleegd. Fabricius paste de beschrijvingen van de karakters navenant aan en beschreef de jongens zodanig dat zij makkelijk herkenbaar waren. In De Volkskrant werd daarop dit boek flink onderuitgehaald. Het grote publiek zou immers hierdoor de indruk krijgen dat Jongensspel de ware geschiedenis beschreef, hetgeen geenszins het geval was.

Als tweede was het de auteur/psychiater Manuel van Loggem die een toneelstuk schreef naar aanleiding van de moord, getiteld Jeugdproces (Amsterdam, De Bezige Bij, 1963).

Zo'n twintig jaar later liet Thomas Rosenboom zich door de zaak inspireren tot de psychologische roman Vriend van verdienste (Amsterdam, Querido, 1985). Zijn boek kreeg de meeste bekendheid. Het kan evenmin gezien worden als een documentaire over de zaak. Rosenboom kon als romanschrijver ook zijn fantasie en creativiteit alle kanten op laten gaan. Zo maakte hij onder meer de vier jongens allen twee jaar ouder dan in werkelijkheid het geval was, waardoor zijn roman meer handelt over een groepje jonge mannen dan over een stel tieners in hun puberteit.

'Bloedbroeders'

In het najaar van 2007 werd deze moordzaak verfilmd onder de titel Bloedbroeders, met in de hoofdrollen Matthijs van de Sande Bakhuyzen, Erik van Heijningen, Derk Stenvers en Sander van Amsterdam. Pierre Bokma en Carolien Spoor vertolken bijrollen. Voor de totstandkoming van deze film lieten de makers zich voornamelijk inspireren door de roman van Rosenboom. De film is uiteraard fictie en regisseur Arno Dierickx stelde dat hij er met zijn scenarioschrijvers en producent een eigen verhaal van heeft willen maken. Terecht waarschuwt hij dat het publiek nu niet moet denken de ware geschiedenis voorgeschoteld te krijgen. In de film gaat het vooral om de vijf weken voorafgaande aan de moord, toen het viertal gezamenlijk bivakkeerde op de zolder van de villa.

De makers stelden dat niemand weet wat er in die vijf weken is gebeurd. De oudste van de rijke broers heet in de film Arnout en wordt neergezet als een vlotte verwende corpsbal met veel charisma en een talent in het versieren van meisjes. In werkelijkheid waren er echter helemaal geen meisjes bij aanwezig of bij betrokken. Boudewijn H. was in feite een eenzame en verlegen jongeman, meer van het type 'kamergeleerde'. In Hennie Werkhoven had hij voor het eerst van zijn leven een vriend gevonden en hij bewonderde diens bravoure, die hijzelf geheel ontbeerde. Hennie W. kon zich op zijn beurt aan Boudewijn H. optrekken vanwege diens rijke ouders en de grote villa. Mogelijk zou hem dit perspectieven kunnen bieden om te ontsnappen aan zijn eigen eenvoudige afkomst als zoon uit een arbeidersgezin.

Quote

Het blad Quote vermeldde deze moordzaak in 2007 in hun jaarlijkse Quote 500, waar de gebroeders Henny op de 178e plaats staan met een geschat vermogen van 147 miljoen euro. In dezelfde villa als waar de moord gepleegd werd, is hun levensverzekeringsbedrijf Conservatrix gevestigd.

Tweede Baarnse moordzaak

Baarnse moordzaak
Plaats	Baarn
Coördinaten	52°12′48″N 5°17′11″E
Datum	1999-2003
Wapen(s)	Mes, wurgdraad
Dader(s)	De Rijk
Slachtoffer(s)	Hans en Ria Muller
Baarn

In 1999 verdween het Baarnse echtpaar Hans en Ria Muller. Volgens huisvriend Paul de Rijk waren ze vertrokken naar België en hadden zich daar bij een sekte aangesloten. In 2003 onderzocht Peter R. de Vries de zaak. Hij ontdekte dat het huis van de Mullers werd bewoond door deze huisvriend De Rijk, die in dezelfde plaats ook een kinderboerderij beheerde. De Vries wijdde een uitzending aan de zaak. Naar aanleiding van de uitzendingen begon de politie een onderzoek en werd er huiszoeking gedaan, zowel in het huis van de Mullers als in de kinderboerderij. Op de kinderboerderij werden de stoffelijke resten van de Mullers gevonden; ze bleken met messteken en wurgdraad om het leven te zijn gebracht. De Rijk werd voor deze dubbele moord veroordeeld.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Website met historische krantenberichten uit De Telegraaf (n.a.v. uitzending EenVandaag op 8 augustus 2007)
• Blog van EenVandaag redacteur Jan Born met reacties van betrokkenen uit die tijd