Baest
Landgoed Baest is gelegen tussen Spoordonk en Middelbeers in de gemeente Oirschot. Het is particulier bezit en de huidige eigenaar is Jan Hein van de Mortel.
Dit gebied van 380 ha is zowel vanuit natuurhistorisch als cultuurhistorisch oogpunt van groot belang. Tussen 1317 en 1660 was het in bezit van de Abdij van Tongerlo. In 1773 werd het landgoed door Johan van Bommel gekocht. Het bestond uit een herenhuysinge en twee boerderijen. Enkele jaren later werden er nog drie boerderijen bijgebouwd, waaronder De Lindenhoeve en de Eikehoef. Het herenhuis, Huis te Baest, stamt weliswaar uit de 16e eeuw, maar is tijdens de 18e eeuw in classicistische stijl vernieuwd. Bij het landhuis bevindt zich een fraaie tuin.
Het landhuis is nog bewoond geweest door de adellijke familie De la Court, waaronder Paulus Emanuel de la Court (Gemert,1770-1848) en Lambertus Bernardus de la Court (1846-1866). Van de laatste is nog een grafmonument aanwezig op de begraafplaats te Oostelbeers. Een van de laatste dochters van de la Court, Cecilia, trouwde met J.H.J. van de Mortel, notaris te 's-Hertogenbosch.
Tegenwoordig is het landgoed eigendom van de familie Van de Mortel.
Het gebied bestaat uit afwisselend naald- en loofbos met in het centrum een complex van akker- en weidegronden. Hier bevinden zich ook de gebouwen van het landgoed. Landgoed Baest is vrij toegankelijk voor wandelaars, met uitzondering van de onmiddellijke omgeving van het landhuis.
[bewerken] Waterlopen
In 1928 werd het Wilhelminakanaal aangelegd, waardoor het landgoed in tweeën werd gedeeld. De Grote Beerze en de Kleine Beerze stromen door het gebied, waar ze samenvloeien tot de Beerze. Van daar gaat ze met een duiker onder het kanaal door en vloeit verder naar het noorden. Het Waterschap heeft in de eerste helft van de twintigste eeuw ook de Beerze willen kanaliseren. De toenmalige eigenaar van het landgoed wilde dit niet aantasten. Daarom meanderen de Grote en Kleine Beerze nog binnen het landgoed. Ter wille van de waterafvoer is een omleidingskanaal gegraven.
De aanwezigheid van de riviertjes geven het landgoed een grote afwisseling, aangezien er droge en vochtige gedeelten bestaan. In de greppels vindt men veel Dubbelloof. Sedert 2007 wordt de beek tussen Baest en Spoordonk aangepast. Daarbij wordt de oorspronkelijke meanderende loop weer zoveel mogelijk hersteld en ook worden overstromingsgebieden aangelegd zodat de capaciteit voor waterberging toeneemt en nieuwe natuurgebieden worden geschapen.
[bewerken] Natuur
Het bos is een droge vorm van zomereiken-berkenbos, waarin we planten vinden als Blauwe bosbes en Hengel, terwijl langs de beken ook Bleeksporig bosviooltje, Dalkruid en Gewone salomonszegel te vinden zijn. De Weidebeekjuffer en de Bosbeekjuffer zijn aan de beken gebonden libellen. Broedvogels zijn de Bosuil, Nachtegaal, Wielewaal, Zwarte specht, Grote bonte specht, Kleine bonte specht, Boomklever en IJsvogel.
[bewerken] Kapelletjes
- De Sint-Theresiakapel bevindt zich op het Landgoed Baest aan de dr. J. van de Mortellaan. Dit kapelletje is gebouwd in 1933 en hersteld in 1980.
- De Kapel van de Heilige Eik bevindt zich juist buiten het landgoed, in het uiterste noordoosten ervan, op de grens tussen de voormalige gemeenten Oirschot en Oost-, West- en Middelbeers.
