Basioniem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

In de botanische nomenclatuur is het basioniem van een naam letterlijk de naam waarop een andere naam is gebaseerd.[1]

Vorming van een basioniem[bewerken]

Een basioniem kan op twee manieren ontstaan:

  • Door een taxon van de ene groep naar een andere te verplaatsen
Picea abies (L.) H. Karst.
Karsten verplaatste in 1881 Pinus abies L. (1753) naar het geslacht Picea A. Dietr., waarbij de nieuwe naam van het taxon Picea abies (L.) H. Karst. werd. Pinus abies L. is het basioniem van die nieuwe naam.
  • Door de rang van een taxon te veranderen
Linnaeus waardeerde in 1762 Magnolia virginiana L. var. tripetala L. (van 1753) op tot Magnolia tripetala (L.) L., waarbij de eerste naam het basioniem werd van de tweede.

Wijze van citeren[bewerken]

Wanneer een taxon in de rang van geslacht of lager een op een basioniem gebaseerde nieuwe naam krijgt omdat de rang ervan verandert, dan wordt achter de nieuwe naam de auteur van het basioniem tussen haakjes vermeld, gevolgd door de auteur van de nieuwe naam. Deze regel geldt ook wanneer een taxon in een rang lager dan die van geslacht in een ander geslacht of een andere soort wordt ingedeeld, ongeacht of ook de rang verandert.[2]

De correcte naam van Fumaria bulbosa L. var. solida L. in het geslacht Corydalis DC. is Corydalis solida (L.) Clairv.[3] Het maakt daarbij niet uit dat Miller de auteur was die de variëteit solida opwaardeerde tot de rang van soort (als Fumaria solida (L.) Mill.) en dat Clairville pas daarna de overgang naar een ander geslacht effectueerde. In beide gevallen is Linnaeus de auteur van het basioniem en wordt daarom tussen haakjes achter de naam vermeld.

Geen basioniem[bewerken]

Wanneer alleen een beschrijving maar niet de naam dient als basis voor de naam van een nieuw taxon, dan heeft die beschrijving niet de status van basioniem (het is immers geen naam).

Bentham baseerde Magnolia championii Benth. op het type en de korte beschrijving die Champion in Hooker's Journal of Botany and Kew Garden Miscellany 3 (1851): 256 gaf onder de naam Talauma pumila (Andrews) Blume. Bentham was van mening dat Champion zich vergiste in de toepassing van de naam Talauma pumila en in feite te maken had met een nog niet eerder beschreven taxon, en gaf dat vervolgens zelf een naam. Magnolia championii Benth. is weliswaar volledig gebaseerd op de door Champion onder Talauma pumila gegeven beschrijving maar de naam heeft geen basioniem.
Euphorbia helioscopia L.
Linnaeus baseerde de naam Euphorbia helioscopia L. (kroontjeskruid), in Species Plantarum (1753): 459, op Tithymalus helioscopius van Bauhin in Pinax Theatri Botanici (1623): 291. Dit werk verscheen vóór 1 mei 1753 en namen die erin voorkomen hebben onder de regels van de ICBN geen status. Volgens de ICBN zijn het zelfs geen namen.[4] Omdat Tithymalus helioscopius van Bauhin volgens de ICBN geen naam is, kan het dus ook geen basioniem zijn van een andere naam en Euphorbia helioscopia L. heeft geen basioniem. Zie voor dit voorbeeld ook binominale nomenclatuur.
Linnaeus waardeerde in 1762 Magnolia virginiana L. var. foetida L. (van 1753) op tot Magnolia grandiflora L. en hoewel met beide namen hetzelfde taxon wordt bedoeld, is de eerste naam niet het basioniem van de tweede.[5]

Ook wanneer een bestaande naam om een geldige reden wordt vervangen door een nieuwe naam (nomen novum), bijvoorbeeld als bij het verplaatsen van een naam naar een ander geslacht de oude toenaam niet beschikbaar is in het nieuwe geslacht, heeft de oude naam niet de status van basioniem.

Prantl verplaatste Manglietia glauca Blume naar het geslacht Magnolia. In dat geslacht was de toenaam glauca niet beschikbaar vanwege Magnolia glauca (L.) L. (1762). De nieuwe naam van de soort werd toen Magnolia blumei Prantl en hoewel die naam helemaal op Manglietia glauca Blume is gebaseerd, is die laatste naam niet het basioniem.

Merk op dat een basioniem niet noodzakelijk de eerst gepubliceerde naam is voor een bepaald taxon.

Het basioniem van Oyama sieboldii (K. Koch) N.H. Xia & C.Y. Wu is Magnolia sieboldii K. Koch. Maar Koch publiceerde zijn naam als een nomen novum voor Magnolia parviflora Siebold & Zucc. non Blume, en dat is de oudste naam voor dit taxon, ook al is die naam onrechtmatig omdat het een later homoniem is van Magnolia parviflora Blume.

Een basioniem bestaat niet op zichzelf: het is noodzakelijkerwijs "het basioniem van ...".

Referenties[bewerken]

  1. ICBN (Vienna Code, 2006), Appendix VII: basioniem - Een eerder gepubliceerd rechtmatig naamgevend of toenaamgevend synoniem waarvan een nieuwe naam is gevormd voor een taxon in een nieuwe rang of positie (Art. 33.4, 49.1 and 52.3). [basionym - A previously published legitimate name-bringing or epithet-bringing synonym from which a new name is formed for a taxon of different rank or position (Art. 33.4, 49.1 and 52.3).]
  2. ICBN (Vienna Code) Art. 49.1: When a genus or a taxon of lower rank is altered in rank but retains its name or the final epithet in its name, the author of the earlier, name- or epithet-bringing legitimate name (the author of the basionym) must be cited in parentheses, followed by the name of the author who effected the alteration (the author of the new name). The same provision holds when a taxon of lower rank than genus is transferred to another genus or species, with or without alteration of rank.
  3. ICBN (Vienna Code): Art. 49 Ex. 5.
  4. ICBN (Vienna Code): Art. 6.3 en 12.1
  5. Deze manier van het veranderen van een toenaam wanneer tevens de rang van een taxon verandert, is later gesanctioneerd in de Code: zie ICBN (Vienna Code) Art. 11.2.

Externe links[bewerken]