Beek en Donk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beek en Donk
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Beek en Donk
Beek en Donk
Beek en Donk
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Laarbeek Laarbeek
Coördinaten 51° 32' NB, 5° 37' OL
Algemeen
Inwoners (1 januari 2009) 9.770 [1]
Overig
Belangrijke verkeersaders N272 N279 N615
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Lindeboom
De Oude Toren in Beek en Donk
St. Michaelkerk
Heuvelplein
Oude Raadhuis

Beek en Donk is een dorp, voormalige heerlijkheid en voormalige gemeente in de provincie Noord-Brabant, gelegen in het voormalige kwartier Peelland van de Meierij van 's-Hertogenbosch. Beek en Donk is de hoofdplaats van de gemeente Laarbeek. Beek en Donk telt 10.028 inwoners (1 juni 2006, bron: CBS). Tot 1 januari 1997 was het een zelfstandige gemeente.

Ligging[bewerken]

Beek en Donk is een dorp aan de Zuid-Willemsvaart. Tevens begint het Wilhelminakanaal hier op de grens met het buurdorp Aarle-Rixtel. Het dorp kent, net als het buurdorp Aarle-Rixtel, twee historische centra: het Heuvelplein in het zuidelijk gelegen Beek, en het Piet van Thielplein, in het noordelijk gelegen Donk. De Beekse Sint-Michaëlkerk en de Donkse Sint-Leonarduskerk vormen de basis voor de beide kerkgemeenschappen. D'n Oude Toren, een losstaande kerktoren aan de rand van het dorp uit de 15e eeuw, waakt over de Laarsche Velden en Beekse Akkers. De toren is het laatste restant van het vroegere dorp Beek, dat in de middeleeuwen naar de rand van de huidige akker werd verplaatst, waarbij de kerk eenzaam achterbleef. De kerk werd nog eeuwen gebruikt vanuit het nieuwe dorp, een veelvoorkomend fenomeen in de Brabantse Kempen en westelijk Brabants Peelland. In oude schriftelijke bronnen worden Aarle en Beek overigens regelmatig in één samenvoeging genoemd: Aarle-Beek.

Kenmerkend voor het feit dat Beek en Donk uit twee afzonderlijke kernen bestaat, is de strook groen, dwars door het dorp. Hier vindt men ook de Muziektuin. Sinds 2003 staat hier, op de plek van het laatste gemeentehuis van de voormalige gemeente Beek en Donk, het nieuwe gemeentehuis van de in 1997 nieuwgevormde gemeente Laarbeek.

Net buiten de bebouwde kom van Beek en Donk, in het dal van de Aa, ligt het landgoed met Kasteel Eikenlust. Het park rond het landgoed is toegankelijk maar het huis is privéterrein.

Geschiedenis[bewerken]

De streek waar Beek en Donk gelegen is, kende al menselijke bewoning vanaf het Mesolithicum, uit welk tijdvak archeologische vondsten stammen. De voorgangers van de huidige nederzettingen ontstonden in de Merovingische tijd, omstreeks 650, op wat hogere delen van het dekzandlandschap rond de huidige Oude Toren te Beek en bij de huidige buurtschap Heereind, ten westen van Donk. Vanuit hier breidde de bewoning zich van 1300 tot 1500 uit tot lager gelegen delen, zoals Broekkant, Donkersvoort, Donk, Bemmer en de Heuvel te Beek. Op 4 december 1329 werden aan de bevolking de gemeenterechten uitgegeven door Hertog Jan III van Brabant.

In 1392 werd de heerlijkheid Beek en Donk, samen met de heerlijkheden Stiphout en Aarle, in leen gegeven aan Dirk de Rovere. In 1482 kwam de heerlijkheid in het bezit van Jan Oudart.

Omstreeks 1400 werd Beek een zelfstandige parochie en uit die tijd dateert de Oude Toren.

In 1422 werd te Donk, waar zich ook een edelmanswoning bevond, de Sint-Leonarduskapel gesticht, welke in 1753 werd afgebroken en in 1979 herbouwd.

Bestuurlijk was Beek en Donk een geheel met Aarle en Rixtel. In 1642 werd de heerlijkheid Beek en Donk heruitgegeven en werd Beek en Donk gescheiden van Aarle en Rixtel.

Industriële bedrijvigheid kwam op gang na de opening van de Zuid-Willemsvaart in 1825. Vanaf 1842 ontwikkelde zich te Donk het bedrijf van Van Thiel, dat spijkers (draadnagels, gaas en later bouwstaal) vervaardigde en wat later Nedschroef en Thibodraad zou worden.

Na de Tweede Wereldoorlog kwam er een bedrijventerrein bij Beek (Beekerheide ten oosten van de Oranjestraat) en op 1 januari 1997 ging de gemeente Beek en Donk op in de fusiegemeente Laarbeek.

Heemkunde[bewerken]

Beek en Donk heeft een eigen heemkundekring, genaamd "De Lange Vonder". Zij bewaren van alles wat met de geschiedenis van Beek en Donk te maken heeft. Zo bezit de heemkunde kopieën van geboorte-, huwelijks- en overlijdensaktes vanaf 1811 tot respectievelijk 1902, 1922 en 1952. Daarnaast worden ook bidprentjes bewaard van mensen die in Beek en Donk zijn geboren, getrouwd, overleden of hebben gewoond. Ook worden er vele foto's bewaard van Beek en Donk en alles wat daarmee samenhangt, zoals mensen, verenigingen en bedrijven. Dit alles wordt geordend door vrijwilligers en wordt bewaard in een eigen heemkamer gelegen in de muziektuin, tegenover het gemeentehuis.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Beek en Donk telt 25 rijksmonumenten.

Bezienswaardigheden te Beek[bewerken]

  • De oude toren;[2] De oude toren is een restant van de rond 1400 gebouwde kerk. Het schip en de zijbeuken van de kerk zijn kort na 1809 afgebroken, nadat het in verval was geraakt en op instorten stond. De toren is in de jaren 60 van de 20e eeuw gerestaureerd. Ter vervanging werd er op het Heuvelplein een nieuwe waterstaatskerk gebouwd in 1834. Deze werd twee jaar na de bouw in gebruik genomen.
  • Sint-Michaëlkerk;[3] De Sint-Michaëlkerk is een kerk gebouwd in gebruik genomen in 1935. Architect was Hendrik Willem Valk. Deze is gebouwd toen zijn voorganger, een waterstaatskerk die op het Heuvelplein stond, te klein werd en ook bouwtechnische gebreken vertoonde. Deze verving op haar buurt een schuurkerk. Weliswaar kregen de katholieken in 1809 de kerk bij de Oude Toren weer terug, maar deze was in een slechte staat. De pastoor vond de waterstaatskerk overigens niet mooi, hij noemde deze eens een schaterlach van de duivel in een volle kathedraal. Nadat de nieuwe St.-Michaëlkerk gereed was werd de oude waterstaatskerk in 1936 afgebroken. Opvallend aan deze kerk is het gebruik van ruwe schone baksteen, ook in het interieur. De kerk bezit een mooi houten Mariabeeld uit de 18e eeuw, dat zich bevindt in de Mariakapel. Ook is er een kapel die gewijd is aan pater Eustachius van Lieshout. Naast de kerk staat een Christus Koningbeeld uit 1931, herplaatst in 1982.
  • Het Heuvelplein te Beek is een stemmig driehoekig dorpsplein met bomen, een prieellinde en enkele karakteristieke oude huizen. Van hieruit liepen wegen naar vele richtingen. Ook was hier het bestuurlijk centrum van de gemeente. De Waterstaatskerk werd midden op het plein gebouwd maar in 1936 gesloopt, waardoor het plein weer intact was. Daarnaast vindt men er:
    • Het oude raadhuis; dit gebouw aan het Heuvelplein is in 1866 gebouwd en deed dienst tot 1971. Tegenwoordig worden er exposities gehouden. Ook is het sinds 2006 weer mogelijk om huwelijken te laten voltrekken in het oude raadhuis.
    • Klooster der Zeven Zusters; Voorheen was dit het Sint-Josephklooster. Dit klooster is geopend in 1895. Architect was Heykant uit Erp. De naam Zeven Zusters heeft betrekking op de zeven zusters die er aanvankelijk in trokken. Zij behoorden tot de congregatie van de Zusters van Liefde van Schijndel. Tot 1985 hebben deze zusters het onderwijs verzorgd. In 2004 is het klooster grondig gerenoveerd en zijn er woningen in gebouwd. Ook zijn er achter het klooster een groot aantal woningen bijgebouwd.
  • Kasteel Eikenlust; gesitueerd links naast de weg naar Gemert. Het kasteel behoort al generaties lang tot de familie De Jong van Beek en Donk.

Bezienswaardigheden te Donk[bewerken]

  • Sint-Leonarduskerk; [4] De neogotische Sint-Leonarduskerk is in 1897 in gebruik genomen. Architect was Caspar Franssen. De parochie splitste zich in 1884 af van de reeds bestaande Sint-Michaëlparochie. In 1929 werd de kerk vergroot onder architectuur van Cor Roffelsen. Deze kerk is vooral door toedoen van de industrieel Piet van Thiel tot stand gekomen. In de kerk zijn muurschilderingen te vinden, waarbij de kleinkinderen van Van Thiel als engeltjes werden afgebeeld.
  • Op de begraafplaats naast de Leonarduskerk bevindt zich het eregraf van Piet van Thiel. De grafsteen is gedupliceerd en het origineel bevindt zich tegen de kerkmuur, waar het in 2006 geplaatst is. Op de steen bevindt zich het gedicht:

't Werk en de Kerk was 't doel van mijn leven

Arbeid gezegend, verrezen Gods Huis

Hoopvol, mijn God, na een rusteloos leven

Vind ik hier rust in de schaduw van 't Kruis

  • Naast het graf van Piet van Thiel vindt men nog de graven van tal van andere leden van de uitgebreide familie, alsmede een grafkelder die aan deze familie toebehoort.
  • Bronzen beeld van De Spijkermaker uit 1993, van Antoon Grassens. Dit beeld herdenkt het bedrijf van Piet van Thiel, en in het bijzonder de spijkersmeden die daar werkten. Het levensechte beeld toont bovendien een aantal kenmerkende gereedschappen. Het bevindt zich op het Piet van Thielplein.
  • Villa Vrededael, uit 1896, een fraaie fabrikantenvilla, toebehorend aan een der zonen Van Thiel.
  • Villa Leefdael, uit 1860, eveneens een fraaie fabrikantenvilla met torentje, waar tegenwoordig een Grieks restaurant en een aantal bedrijven in zijn gevestigd.
  • Historische fabrieksgebouwen van de firma Van Thiel, aan de noordoostelijke zijde van de Zuid-Willemsvaart. Ze stammen uit 1907 en zijn gerestaureerd. Er is een meubelzaak in gevestigd die het interieur goeddeels intact heeft gelaten, inclusief gietijzeren pilaren.
  • Bronzen beeldje Ingekeerd (Ainsi-soit-elle), uit 1994, gemaakt door Maïté Duval, een vrouwelijk naakt in het park tussen Beek en Donk.

Natuur en landschap[bewerken]

De Aa bij Beek en Donk

Beek en Donk ligt ingeklemd tussen het dal van de Goorloop in het westen en het dal van de Aa in het oosten, terwijl daar bovendien de Zuid-Willemsvaart loopt. De Goorloop heeft, hoewel ze eerder gekanaliseerd werd, voor een deel weer glooiende oevers gekregen. Langs deze rivier liggen enkele broekbossen, populierenaanplanten en moerasgebieden waardoorheen wandelpaden lopen waarlangs men geleidelijk in een park komt waarin zich onder meer het gemeentehuis van Laarbeek bevindt, alsmede een muziekkiosk en een oorlogsmonument.

Ten zuiden van Beek en Donk bevindt zich een bedrijventerrein en het Wilhelminakanaal. Afgezien van het landgoed Eikenlust bestaat het grootste deel van de omgeving uit landbouwgebied, hoewel ten oosten van Donk ook een groot bedrijventerrein ligt.

Molens[bewerken]

Bij 'De Oude Toren' heeft een windmolen gestaan, en wel de achtkante beltmolen van Van Eerd. Deze is afgebroken in 1937 en verplaatst naar Elsendorp, waar ze echter in 1940 afgebrand is.

Cultuur[bewerken]

Het plaatselijke harmonieorkest, Koninklijke Harmonie Oefening & Uitspanning, is een van de grotere symfonische blaasorkesten van Brabant. In 1978 won het orkest het nationale en internationale kampioenschap op het Wereld Muziek Concours te Kerkrade (officieuze wereldtitel voor harmonieorkesten). Het symfonisch blaasorkest, de jeugdensembles en de slagwerkgroep van Oefening & Uitspanning (O&U) repeteren in Het Anker, de concertzaal van Beek en Donk. Naast het harmonieorkest telt Beek en Donk een groot aantal buurtorkesten.

Verkeer en vervoer[bewerken]

De Zuid-Willemsvaart doorkruist Beek en Donk. In Donk is Sluis 6 van de Zuid-Willemsvaart te vinden. Het Wilhelminakanaal vindt zijn oorsprong tussen Aarle-Rixtel en Beek en Donk en loopt vanaf dat punt boven Eindhoven en Tilburg langs naar Oosterhout. Het kanaal vormt tevens een onderdeel van de voormalige gemeentegrens tussen Beek en Donk en Aarle-Rixtel. Aan de rand van het dorp is een aansluiting op de N279 ('s-Hertogenbosch - Veghel - Beek en Donk - Helmond - Asten - Meijel - Kessel) en de N272 van Beek en Donk naar Boxmeer. Vanuit Gerwen loopt de N615 naar Beek en Donk waar deze aansluit op de N272 en N279.

Van 1883 tot 1935 liep door Beek de tramlijn van 's-Hertogenbosch en Veghel naar Helmond welke geëxploiteerd werd door de Stoomtramweg-Maatschappij 's-Bosch-Helmond ('sBH) tot 1918 en vanaf 1920 door rechtsopvolger Stoomtram 's-Hertogenbosch-Helmond-Veghel-Oss (HHVO). Halverwege de jaren 20 verschenen er ook bussen op dit traject die ook door Donk reden. Opvolger Brabantsche Buurtspoorwegen en Autodiensten schafte de stoomtram in 1935 af en ging geheel over op de busdienst. In 1926 werd door Van Kessel een busdienst Gemert - Beek en Donk - Lieshout - Gerwen - Nuenen - Tongelre - Eindhoven opgestart. Een jaar later kwam er een bus van Eindhoven naar Nijmegen door Beek en Donk bij, welke hetzelfde traject reed tussen Gemert en Eindhoven. Dit traject werd opgezet door de ATO en achtereenvolgens geëxploiteerd door ATO, Van de Rijdt, Vitesse, Zuidooster en Hermes. In 1988 zette Zuidooster in samenwerking met de NS een "snelbus" tussen Eindhoven en Nijmegen in die eveneens via Beek en Donk reed. Deze werd later omgezet naar een Interliner en in 2001 zette Hermes deze lijn om naar een reguliere sneldienst, tot de directe verbinding met Nijmegen kwam te vervallen.

Tegenwoordig wordt Beek en Donk aangedaan door vier streekbuslijnen en een buurtbus:

Lijn Route Vervoerder Bijzonderheden
21 Beek en Donk - Lieshout - Gerwen - Nuenen - Woensel - Eindhoven Hermes Rijdt 's avonds en op zondag niet tussen Beek en Donk en Gerwen
25 Veghel - Erp - Boekel - Huize Padua - Handel - Gemert - Beek en Donk - Aarle-Rixtel - Helmond Arriva
121 Uden - Volkel - Boekel - Gemert - Beek en Donk - Lieshout - Nuenen - Eindhoven Hermes Sneldienst van Eindhoven naar Gemert
122 Gemert - Beek en Donk - Lieshout - Nuenen - Eindhoven Hermes Sneldienst van Eindhoven naar Gemert; rijdt 's avonds en op zondag door Beek en Donk en Lieshout
461 Beek en Donk - Mariahout - Lieshout - Aarle-Rixtel - Helmond Hermes Buurtbus, rijdt maandag t/m vrijdag overdag en niet op feestdagen

Beek en Donk valt onder de concessie SRE welke gegund is aan de Hermes door concessieverlener SRE. Beek en Donk ligt in Zone 6545.

Sport[bewerken]

Beek en Donk kent een aantal sportverenigingen.

Tennis[bewerken]

Tennisvereniging 't Slotje werd opgericht op 18 maart 1969 en vernoemd naar een oude boerderij, 't Slotje. Deze boerderij stond vlak bij de locatie van het voormalige park, bij de IJsbaanlaan en 't Slotje. In 1989 is het park naar zijn huidige locatie aan de Dr. Timmerslaan verhuisd, waar men nu de beschikking heeft over 8 verlichte kunstgrasbanen en 3 mini-kunstgrasbanen.

Voetbal[bewerken]

Voetbalvereniging Sparta '25 speelt in de landelijke amateurcompetitie. In 1971/1972 werd Sparta '25 algemeen kampioen bij de landelijke amateurs. In het seizoen 2008/2009 werd Sparta´25 kampioen in de 2e klasse en promoveerde daardoor automatisch naar de 1e klasse.

Handbal[bewerken]

Handbalvereniging BEDO speelt in de tweede klasse.

Vechtsport[bewerken]

Beek en Donk heeft ook een budo-vereniging: BC Beek en Donk. Bij deze vereniging wordt een aantal vechtsporten beoefend, zoals karate, jiujitsu en judo.

Handboogsport[bewerken]

Handboogschutterij Strijd in vrede werd opgericht op 14 januari 1910 achter café "De Zwaan". Lange tijd schoot men in een weiland met aan twee zijden een doelpak. Men schoot de pijlen dan heen en weer om zo minder te hoeven lopen. Later schoot men vanuit een aanbouw van het café, uit een venster naar een doelpak die op een wagen bevestigd was. Er waren 8 doelpakken die met één druk op de knop naar voren kwamen rollen. Toen het clubhuis niet meer voldeed aan de veiligheidsregels moest Strijd in vrede een nieuwe locatie zoeken. Dit was alleen mogelijk door zelfwerkzaamheid en financiering van de leden. In 1995 werd begonnen met de bouwwerkzaamheden en op 5 oktober 1996 werd de accommodatie in gebruik genomen. Het eerste schot werd gelost door voorzitter Theo Leenders, toenmalig voorzitter van de vereniging. Pas in 1997 werd de nieuwe accommodatie officieel geopend door beschermheer Rob van Thiel. In 2012 werden de "Auguust Hamelijnck" banen gerealiseerd. Deze extra buitenbanen maakte het mogelijk om op lange afstanden te kunnen trainen. Tegenwoordig kan er op Olympische afstanden worden getraind tot 70 meter.

Geboren in Beek en Donk[bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Aarle-Rixtel, Lieshout, Gemert, Boerdonk, Mariahout

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties