Beerta

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beerta
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Beerta
Beerta
Beerta
Situering
Provincie Groningen
Gemeente Oldambt
Coördinaten 53° 10′ NB, 7° 6′ OL
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Beerta (Gronings: Beert(e)) is een dorp in de Nederlandse provincie Groningen in de gemeente Oldambt. Het dorp ligt in de streek Reiderland en telt volgens gegevens van het CBS 2.460 inwoners (2008), waarvan ongeveer 400 in de verspreide huizen eromheen.

Plaats en gemeente[bewerken]

Tot 1 januari 1990 was Beerta een zelfstandige gemeente, waarin naast de hoofdplaats Beerta ook onder andere de dorpen Drieborg, Nieuw-Beerta, Nieuwe Statenzijl, Oudezijl, Oude Statenzijl, Ulsda en Winschoterzijl lagen. In 1990 werden de gemeenten Beerta, Finsterwolde en Nieuweschans (tegenwoordig Bad Nieuweschans) samengevoegd tot de nieuwe gemeente Beerta, die op 1 juli 1991 de nieuwe naam kreeg van gemeente Reiderland. Per 1 januari 2010 werd Reiderland een onderdeel van de nieuwe gemeente Oldambt.

Geschiedenis[bewerken]

Beerta is in de middeleeuwen een veenontginningsnederzetting geweest, mogelijk vanuit Ulsda. De plaats Beerta wordt voor het eerst in schriftelijke bronnen genoemd in het verdrag met het jaartal 1391. Zo wordt Liwert Hayens aldaar hoofdeling te ‘’Berda’’ genoemd. In hetzelfde verdrag wordt de grens beschreven tussen de landschappen Reiderland en Oldambt, waarbij de Tjamme de grens vormde. Dit water vormde ook de grens tussen de bisdommen Münster en Osnabrück, zodat aan de hand van deze beschrijving geconstateerd mag worden dat Beerta in zowel Reiderland als Osnabrück lag. De naam zou een vorm zijn van ‘’buurt’’, waar buren / boeren (etymologisch gezien hetzelfde) woonden. De naam van Beerta wordt in wetenschappelijke geschriften nogal eens verward met Utbeerte (een voormalig eiland in de Dollard), Uiterburen (onder Zuidbroek) en Berethe (in Oost-Friesland). Zo zou er in de middeleeuwen in Beerta een klooster hebben gestaan. Deze mythe berust echter op een hardnekkig misverstand. Zo is er het klooster ‘’Berethe’’ of Barthe, dat bij Hesel in Oost-Friesland heeft gelegen. De ontdekking van fundamenten in Ulsda en Beerta in de negentiende eeuw leidde tot wilde speculaties van twee kloosters in beide dorpen. In 1855 werd de mythe alweer ongedaan gemaakt, maar desondanks komt men deze tot op heden steeds weer tegen. De enige verbintenis met een klooster is de boerderij Kloostergare, een voorwerk van het klooster van Heiligerlee. Deze uit 1797 stammende boerderij is inmiddels afgebroken en weer opgebouwd in het Openluchtmuseum in Arnhem.

In het dorp Beerta heeft tot aan het eind van de vijftiende eeuw mogelijk niet meer dan een kapel gestaan. In oude schriftelijke bronnen is hier sprake van, echter zonder nauwkeurige datering en plaats. In de vijftiende eeuw is de oostelijke arm van de Dollard ontstaan en moesten verschillende nederzettingen naar hogergelegen plaatsen verplaatst worden. Rond 1500 ontstond de huidige kerk van Beerta, toen de kerk van Ulsda naar Beerta werd overgebracht. Hierna werd nog lange tijd het zegel van Ulsda in Beerta gebruikt. De pastor noemde zich dan ook pastor van Ulsda en vicaris van Beerta. De toentertijd gebouwde kerk staat er nog steeds. De patroonheilige van de kerk van Ulsda, de heilige Laurentius, is vervolgens in het kerspelzegel van Beerta opgenomen en daarna in het gemeentewapen van Beerta. Na de eerste overstromingen werd geleidelijk aan het land weer ingepolderd en droeg het gebied tot in de twintigste eeuw een hoofdzakelijk agrarisch karakter.

Bij de gemeentelijke indelingen van het napoleontische Koninkrijk Holland van 31 mei 1808 werden de dorpen Beerta, Nieuw-Beerta en Finsterwolde samengevoegd tot de gemeente Beerta, als uitvloeisel van de eerste Nederlandse Gemeentewet van 1807. Nadat Holland was geannexeerd in 1810, werd Finsterwolde in 1811 een afzonderlijke gemeente. De gehele negentiende eeuw en het grootste deel van de twintigste eeuw is in Beerta de landbouw overheersend geweest.

Communisme[bewerken]

De opkomst van het communisme in Beerta is te verklaren door de vergrote economische afstand die aan het eind van de negentiende eeuw al was ontstaan tussen landbouwers en boerenarbeiders. Deze afstand leidde uiteindelijk tot verharde tegenstellingen, gevoed door de ideologie van socialisme en anarchisme. In 1918 werden de ontwikkelingen gevolgd van de gebeurtenissen in Duitsland, waar de rode vlaggen al aan de grens waren gehesen. Later was er de oriëntatie op de Sovjet-Unie, die na 1941 aan de kant van Geallieerden was gekomen, maar na 1947 in een ander daglicht kwam te staan. In de jaren vijftig was er een communistische meerderheid in de gemeenteraad, evenals in de gemeente Finsterwolde, maar reeds in de jaren dertig had de Communistische Partij van Nederland in Beerta een sterke positie. Dit was toen voor de regering aanleiding om de gemeenteraad buiten werking te stellen en te vervangen door een "regeringscommissaris", zoals de Grondwet dat mogelijk maakt bij "ernstige verwaarlozing van de autonomie". De aanleiding was dat de gemeenteraad een niet-sluitende begroting had opgesteld en voordelen had toegekend aan werklozen. De burgemeester (toen nog een niet-communist) nam de taken van de gemeenteraad en het college van B & W waar. Die situatie bleef anderhalf jaar bestaan (januari 1934-september 1935) en eindigde met de installatie van een nieuw verkozen gemeenteraad. In 1951 kreeg Finsterwolde een regeringscommissaris.

In de jaren tachtig was Beerta de enige gemeente in Nederland met een communistische burgemeester, Hanneke Jagersma.

Voormalige gemeente[bewerken]

De zelfstandige gemeente Beerta bestond uit 8.199 ha en had in 1960 3.430 inwoners, van wie 53% Nederlands-hervormd en 43% zonder kerkelijke gezindte. In 1960 was 36% werkzaam in de landbouw en 35% in de industrie.

Trivia[bewerken]

Door Bert Schierbeek is het dorp lyrisch bezongen in het gedicht 'De slingertuinen van Beerta'.

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Ebels, F.E.H., Honderd jaren landbouworganisatie, 1842-1942: schets van de geschiedenis der afdeling Beerta van de Groninger Maatschappij van Landbouw (Winschoten 1948).
  • Hanssen, Bjorn, “Gain diek, gain laand, gain leev’n”: een onderzoek naar de oorzaken van moderne armoede in Oost-Groningen tegen de achtergrond van het bijstandsbeleid van de Communistische Partij van Nederland, specifiek in de voormalige gemeenten Beerta en Finsterwolde (1965-1989) (doctoraalscriptie 2005).
  • Priester, Peter en Harm de Raad, De iezeren kette van d’armoude: aspecten van de sociaal-economische geschiedenis van Beerta, 1800-1870 (Groningen 1982).


Beluister

(info)