Poortgebouw van het begijnhof te Hasselt
Het Hasselts begijnhof is een begijnhof van het zogenoemde ommuurde plein type, noordoostelijk gelegen binnen de de Boulevard grenzend aan de Jeneverstokerij Theunissen (nu Nationaal Jenevermuseum in de Wittenonnenstraat, de Bonnefantenstraat, de Zuivelmarkt, de Badderijstraat en de nieuwe Provinciale Bibliotheek. Het begijnhof bestaat in zijn huidige vorm uit een L-vormige huizenreeks met voorhof gelegen rond een pleintje, thans ingericht als tuin, waarin de ruïnes van de voormalige begijnhofkerk bewaard bleven. Het huidige begijnhof vormt het derde begijnhof in de geschiedenis.
[bewerken] Het eerste begijnhof uit de 13e eeuw
In 1245 is er voor het eerst sprake van een begijnhof, buiten de stadsmuren gelegen in de nabijheid van de zogenoemde Begijnenpoel en de Planckenweide. De waterput van dit eerste begijnhof dat in 1567 door protestanten tijdens de beeldenstorm werd vernield, is tijdens de jaren zeventig van de 20e eeuw tijdens afbraakwerken aan het Sint-Jozefscollege aan de Guffenslaan ontdekt. Van het begijnhof zelf werd een deel van de funderingen in de vorm van houten palen teruggevonden. Plaatsnamen in de buurt zoals Begijnenpoel en Begijnenweide herinneren aan de vroegere aanwezigheid van begijnen.
[bewerken] Het tweede begijnhof
Nadat prins-bisschop Gerard van Groesbeek de orde had hersteld, vestigden de begijnen zich in 1571 binnen de stadsmuren. Eerst bewoonden ze een paar lemen huizen rond een kapel aan de rechteroever van de Nieuwe Demer. De begijntjes hielden zich bezig met onderwijs aan kinderen van de begoede burgerij en ziekenzorg. Na de slag bij Fleurus van 1625 verzorgden zij pestlijders. Zes begijnen overleefden dit niet.
[bewerken] Het huidige begijnhof
Op het einde van de 17e eeuw werd de behuizing te klein. De begijnen verlieten de huizen op de rechteroever. Elf woningen in Maaslandse renaissance, stallingen en een mooi bemeubelde bakstenen classicistische zaalkerk (1753-1754), toegewijd aan de heilige Catharina werden tussen 1707 en 1780 op de linkeroever van de Nieuwe Demer opgericht. De vorige locatie bleef evenwel nog een tijdje in gebruik en was via een brug met het nieuwe gedeelte verbonden. Tenslotte bouwde men in 1780 nog een poortgebouw.
De komst van de Franse revolutionairen luidde de neergang in van het Hasselts begijnhof. In 1802 woonden 23 begijntjes in het hof. Cisterciënzerinnen van de abdij van Herkenrode hadden er toen ook hun toevlucht gezocht. De kerk werd gebruikt als hooischuur. Ze ging in 1881 op slot en werd verwoest bij een bombardement op 11 mei 1944. Als wat er nu (2008) van de kerk nog rest is een met klimop begroeide ruïne.
Tijdens de hele 19e eeuw waren er amper 6 begijnen die zich in het begijnhof vestigden. In 1825 waren er nog 8 begijnen, in 1856 nog 3. Rosa Margaretha Vandenhoudt was de laatste begijn van het huidige hof aan de Zuivelmarkt. Ze stierf op 14 september 1886.
In 1839 werd de eigendom overgedragen aan de bisschop van Luik om in 1880 in bezit te komen van het Hasselts armenbestuur. Op het einde van de 19e eeuw werd het opgekocht door de Broeders van Liefde. In 1938 kocht de provincie Limburg het begijnhof op en het geheel kreeg een andere bestemming. De centraal gelegen begijnhofkerk werd door een bombardement in de WOII herschapen in een ruïne. Na de oorlog vond de Provinciale Bibliotheek er zijn onderkomen. In 1959 breidde men het geheel uit met tentoonstellingsruimten grenzend aan de Zuivelmarkt. In 1994 werd de culturele werking toevertrouwd aan het Kunstencentrum Z33.
Het Hasseltse begijnhof rekent met tot het zogenoemde pleintype. Centraal stond de kerk er met rondom de verschillende huisjes voorzien van een ommuurd voortuintje. Het geheel is ommuurd en grenst aan de Badderijstraat en de Zuivelmarkt waarop het uitgeeft via een monumentaal poortgebouw in classicistische stijl met toegangspoort.
- Bouwen door de eeuwen heen, Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Deel 6n-1, Provincie Limburg, arrondissement Hasselt. Uitgave van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Rijksdienst voor Monumenten- en landschapszorg, Uitgeverij Snoeck-Ducaju&Zoon NV, Gent, 1981.
| Foto's in en rondom Begijnhof |
|
|
|
Classicistische toegangspoort vanaf Zuivelmarkt
|
|
|
|
Rechterzijgevel van de verwoeste Sint-Catharinakerk
|
|
|
|
Huizen tegen de Badderijstraat
|
|
Bronnen, noten en/of referenties
- Artikel in de krant Het Belang van Limburg van 15 maart 2008 van Jos Sterk
- Hasselt 750 jaar stad 1232-1982, uitgave van het Gemeentekrediet van België
- Website van Z33
- Hasselt in beeld van Eddie Vaes
|
