Beleg van Amsterdam (1303)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beleg van Amsterdam
Amsterdam eind 12e eeuw, begin 13e eeuw
Amsterdam eind 12e eeuw, begin 13e eeuw
Datum 1303
Locatie Amsterdam
Resultaat Amsterdam valt in de handen van de nieuw gekozen graaf van Holland.
Strijdende partijen
stad Amsterdam
Amstelland
Kennemerland
Egmond
diversen kleine partijen
Henegouwen
Commandanten
Jan I van Amstel Jan II van Avesnes
Willem III van Holland

Het Beleg van Amsterdam vond plaats in 1303 en zou een jaar geduurd hebben (mogelijk tot in 1304).[1]

Achtergrond[bewerken]

In 1296 werd Floris V van Holland bij Muiden vermoord door Gerard van Velsen, Herman VI van Woerden en Gijsbrecht IV van Amstel. Het volk was hier woedend over en wist van Velsen al gauw in te rekenen, van Amstel wist echter te ontsnappen.

In 1301 verkreeg het stadje Amsterdam stadsrechten van Gwijde van Avesnes. Het jaar erop (1302) heerste er chaos in het graafschap Holland en ook omtrent de erfopvolging van Holland.

Beleg[bewerken]

De zoon van Gijsbrecht van Amstel, Jan I, heer van Aemstelland nam in alle chaos de stad Amsterdam bij de hand in 1303 en plaatste het onder zijn leiding. Ondertussen lagen diverse graafschappen met elkaar in conflict, er was zelfs een Vlaams leger het noordelijk deel van Holland ingetrokken, maar kon worden tegengehouden door georganiseerde boeren uit Kennemerland en Egmond (zie ook Slag bij Manpad). Deze Hollandse boeren trokken vervolgens naar Amsterdam om het te belegeren mogelijk omdat ze geen van Amstel aan de macht dulden of om te voorkomen dat de Vlamingen bezit namen. Jan II van Avesnes werd toen definitief gekozen tot graaf van Holland en stuurde zijn zoon Willem (de toen toekomstige Willem III van Holland) om de zaak tot een einde te brengen. Jan van Amstel had diverse verdedigingsstellingen laten bouwen, van Amstel zag na enkele maanden in dat zijn positie niet houdbaar was en vluchtte via het IJ naar een onbekende bestemming. Willem III van Holland legde vervolgens de bevolking enkele straffen op nadat de stad weer in bezit was gekomen.

Beleg volgens van den Vondel[bewerken]

Joost van den Vondel schreef het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel in 1624, het verhaal speelt een centrale rol tijdens het beleg en concentreert zich vooral rond de kerst van 1303 (of 1304). Omdat men nog maar weinig weet wat er tijdens het beleg is gebeurd vallen de meeste bronnen terug op het verhaal van Vondel, maar voor mogelijk kan worden gehouden dat deze feiten niet honderd procent kloppen.

Enkele nachten voor kerst liggen de merendeels Kennemers gelegerd buiten de stad bij het Kartuizerklooster. De mannen worden geleid door Willem van Egmond, Diederick van Haerlem en Aeneas Vosmeer. Willem en Diederick krijgen ruzie waardoor er een vete ontstaat binnen het kamp. Vanuit de stad ziet Gijsbrecht de situatie en stuurt zijn broer Arent van Amstel met een divisie naar het kamp om de zaak op te jagen. De Kennemers vluchten het nabijgelegen bos in, waar Willem van Egmond en Aeneas Vosmeer hun plannen alsnog willen uitvoeren. Het plan is om het nabij gelegen schip Het Zeepaard te vullen met rijsthout met onder het ruim een tiental soldaten, het schip voer dan naar de Haarlemmerpoort toe waar het rijsthout werd ingeladen. Het is dan de nacht voor kerst en Gijsbrecht en zijn vrouw en kinderen maken zich op voor de nachtmis, de mis wordt dan verstoord door de soldaten van Vosmeer en Egmond. Gijsbrecht moet vluchten en weet enkele dagen stand te houden rondom de Dam, maar moet toch vluchten via een geheime gang, en pakt een boot naar een onbekende bestemming.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Joost van den Vondel, Gysbrecht van Aemstel (1624).
  • Kwartierstaat Van den Berg - Erkelens, archieven
  • W. van Gouthoeven, D'oude Chronycke ende Historien van Hollandt, van Zeeland ende van Wtrecht (1620).
  • P.C. Hooft, Geeraerdt van Velzen (1613).
  1. Het is goed mogelijk dat het beleg nooit heeft plaatsgevonden (net als de Slag bij Manpad) omdat het door middel van proza en gedichten uit de 16e eeuw meer op luchtfietserij lijkt gebaseerd, maar uitgesloten is het ook niet