Belgisch-Nederlands

Pan of pot [Belg.]?

Een berline, break, of monovolume? (in Nederland respectievelijk sedan, stationwagen en MPV)

Total loss of perte totale?

Belgisch-Nederlands, Vlaams-Nederlands of Zuid-Nederlands is de aanduiding voor woorden, uitdrukkingen en grammaticale constructies die alleen in de Belgische variant van het Nederlands algemeen voorkomen. Vooral in België is de benaming Zuid-Nederlands in zwang, een verwijzing naar de ligging van België binnen het Nederlandse taalgebied. In Nederland verwijst die term doorgaans naar het Nederlands dat in Zuid-Nederland, dat wil zeggen de zuidelijke provincies van Nederland, gesproken wordt. De Grote Van Dale duidt Belgisch-Nederlands aan met "Belg.", al dan niet met "niet alg." erbij.

'Belgisch-Nederlands' kan ook betrekking hebben op een verschil in betekenis van een en hetzelfde woord. Zo kennen Belgen een steelpan, in het bijzonder een koekenpan, simpelweg als een 'pan' of een 'bakpan', alle andere pannen worden meestal 'potten' genoemd. Als men in België (meer bepaald in West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen) van een 'bedpan' spreekt (niet te verwarren met 'beddenpan' overigens), bedoelt men dan weer meestal een po of kamerpot. Het woord is in deze betekenis verouderd in Nederland en wordt tegenwoordig nog voornamelijk gebruikt voor ondersteken, speciale po's om in bed te zetten wanneer men het bed niet uit kan/mag in een ziekenhuis. De vorm van dit voorwerp lijkt ook enigszins op die van een koekenpan, eventueel zonder de steel.

Algemeen Belgisch-Nederlands

De Nederlandse Taalunie erkent dat er een duidelijke geografische variatie bestaat tussen de standaardtaal in België en Nederland. Zij definieert "standaardtaal in België" als "het Nederlands dat algemeen bruikbaar is in het publieke domein in België, dat wil zeggen in alle belangrijke sectoren van het openbare leven, zoals het bestuur, de administratie, de rechtspraak, het onderwijs en de media."

Enkele voorbeelden van woorden die tot de standaardtaal in België horen, maar niet tot de standaardtaal in het hele Nederlandse taalgebied:

• in voege treden (van kracht worden)
• verwittigen (waarschuwen, inlichten)
• rondpunt (rotonde)
• droogkuis (stomerij)

Verder zijn er ook woorden die veelvuldig worden gebruikt in België, vaak ook door sprekers die hun taal verzorgen, maar niet tot de Belgische standaardtaal horen; enkele voorbeelden:

• kuisen (schoonmaken)
• duimspijker (punaise)
• vaak hebben (slaperig zijn)
• kleedje (jurk)
• beenhouwer (slager)

Belgicismen

Een belgicisme is een woord dat of een uitdrukking die alleen in de Belgische variant van het Nederlands voorkomt. Sommige worden zelden gebruikt, andere worden dagelijks gebruikt en worden in Vlaanderen tot de verzorgde standaardtaal gerekend. Veel belgicismen zijn leenwoorden en letterlijk vertaalde woorden of uitdrukkingen uit het Frans (gallicismen), andere zijn als reactie daarop juist opmerkelijk puristisch, zoals droogzwierder voor centrifuge, en duimspijker voor punaise. Tussen de belgicismen bevinden zich ook veel woorden die in het algemeen Nederlands als verouderd, formeel of puristisch beschouwd worden. Bovendien vinden veel belgicismen hun oorsprong in de Belgische officiële nomenclatuur: zo is in Nederland misdaad geen juridisch begrip, maar in België wel.

In de spreektaal kent het Belgisch-Nederlands ook verbuigingen naar (mannelijk) woordgeslacht, onder meer bij lidwoorden, bezittelijke voornaamwoorden en bijvoeglijke naamwoorden, die in het Standaardnederlands geheel verdwenen zijn. (zie: Tussentaal)

Een woord dat enkel in het Belgisch-Frans (in Wallonië en Brussel) voorkomt, wordt óók een belgicisme genoemd. Voorbeelden hiervan zijn de woorden pensionné of bourgmestre, die alleen in Franstalig België gebruikt worden (als vertaling van respectievelijk gepensioneerd en burgemeester). Voorheen werd in dit verband ook het voorbeeld van "septante" in plaats van "soixante-dix" voor het getal zeventig vermeld. Het gebruik van septante, octante en nonante is echter een regionalisme dat stamt uit de tijd van het Occitaans. Deze vormen worden nog gebruikt ook in Zwitserland en Canada.

De meeste verschillen tussen het Belgisch-Nederlands en het Standaardnederlands geven zelden aanleiding tot misverstanden.

Voorbeelden

Zie voor voorbeelden: Lijst van Belgisch-Nederlandse woorden

Zie ook

• Nederlands in België
• Belgisch Frans
• Standaardnederlands
• Vlaams
• Lijst van verschillen tussen het Nederlands in Nederland, Suriname en Vlaanderen

Externe links

• Belgisch-Nederlands op VRTtaal.net
• Online Vlaams woordenboek