Belgisch recht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Belgisch recht is de verzamelnaam voor het in België geldende recht.

Inhoud

[bewerken] Bronnen van Belgisch recht

Het recht is in België in verschillende bronnen terug te vinden, die samen het rechtssysteem vorm geven.

[bewerken] Wetgeving

De belangrijkste bron is, zoals in de meeste rechtssystemen, de wetgeving. Daaronder wordt verstaan een document met algemene draagwijdte dat regels bevat die op elke rechtsonderhorige van toepassing zijn.

[bewerken] Wetgeving in de enge zin

België kent verschillende soorten van wetgeving, afhankelijk van welk parlement de wetgeving tot stand heeft gebracht:

  • De Grondwet: Het belangrijkste document in de wetgeving is de Grondwet. Die wordt opgesteld en gewijzigd door het federaal parlement. Alle andere wetgeving moet in overeenstemming zijn met de Grondwet. Het Grondwettelijk Hof (vroeger Arbitragehof) oefent controle uit op die overeenstemming.
  • Wet: De wet is de benaming voor de wetgeving die afkomstig is van het federaal parlement. Zij is geldig in heel België.
  • Decreet: Het decreet is de benaming voor de wetgeving die afkomstig is van de verschillende Gemeenschappen en het Vlaamse en Waals Gewest. Een decreet is geldig in de betrokken deelstaat.
  • Ordonnantie: De wetgeving uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt ordonnantie genoemd. Ze is enkel geldig in dat gewest.

[bewerken] Verdragen

Onder de noemer van wetgeving vallen ook de verdragen, die zowel door de federale Staat als de deelstaten kunnen sluiten binnen de grenzen van hun bevoegdheid. De verdragen maken automatisch integraal deel uit van het Belgisch recht en ze kunnen dan ook ingeroepen worden voor de rechter. De wetgeving moet in overeenstemming zijn met de

[bewerken] Wetgeving in de ruime zin

Onder wetgeving in de ruime zin van het woord vallen, naast de wetgeving in de enge zin, ook de besluiten van de uitvoerende macht. Deze besluiten moeten in overeenstemming zijn met de wetgeving in de enge zin van het woord. Hier zijn de volgende bronnen te vermelden:

[bewerken] Rechtspraak

Al die wetgeving moet geïnterpreteerd en toegepast worden. Dat gebeurt in eerste instantie door de rechters en raadsheren van de rechterlijke macht. Zulke interpretatie kan soms een heel andere inhoud geven aan de wetgeving of de wetgeving op essentiële punten verfijnen. Vooral de rechtspraak van de hoogste rechtscolleges van het land, het Hof van Cassatie, de Raad van State en het Grondwettelijk Hof (voorheen Arbitragehof) is daarbij van groot belang. Men heeft eigenlijke rechtspraak en oneigenlijke rechtspraak.

Eigenlijke rechtspraak
Heeft men wanneer een geschil wordt beslecht door het wijzen (=rechtspreken) van een voor de partijen bindende uitspraak.
Oneigenlijke rechtspraak
Ook willige rechtspraak genoemd is wanneer men beroep doet op de rechter buiten ieder geschil teneinde bepaalde maatregelen van hem te verkrijgen: machtiging of bekrachtiging.

[bewerken] Rechtsleer

De rechtsleer, ook wel doctrine genoemd, is een verzamelnaam voor de wetenschappelijke publicaties over het recht. Daarin geven juristen hun beeld over de huidige wetgeving en rechtspraak en over hoe die volgens hen zou moeten zijn. Ze zoeken een algemene lijn in de vaak niet coherente rechtspraak, ... de rechtsleer heeft zo een grote invloed op het nieuwe wetgevend werk van de verschillende parlementen en de interpretaties die gevolgd worden in de rechtspraak.

[bewerken] Gewoonterecht

Een zeer oude bron van het recht is het gewoonterecht. De gewoonte, het generaties lang op dezelfde manier beoefenen van een bepaalde praktijk, wordt een rechtsregel omdat het op basis van die lange traditie algemeen aanvaard wordt. De meest gekende voorbeelden in België zijn het aanstellen van een formateur door de Koning en het feit dat men geen verbintenissen kan aangaan voor een periode van meer dan 99 jaar.

[bewerken] Billijkheid

Wanneer er totaal geen geschreven recht of geen gewoonterecht is, zal de rechter zich in zijn beslissingen laten leiden door wat billijk is in die situatie. De rechter mag immers niet weigeren om een uitspraak te doen omdat er geen wet is die de oplossing voorschrijft. Wanneer hij dat wel doet begaat hij immers het misdrijf van rechtsweigering.


[bewerken] Algemene rechtsbeginselen

Een ander toevluchtsoord voor de rechter zijn de algemene rechtsbeginselen. Dit zijn de beginselen die gemeenschappelijk zijn aan de verschillende disciplines die het recht telt. Een voorbeeld daarvan is dat goede trouw steeds vermoed wordt en kwade trouw bewezen moet worden. De rechter kan maar besluiten dat er een algemeen rechtbeginsel is, wanneer dat duidelijk naar voren komt uit het geheel van het recht.

[bewerken] Rechtstakken in het Belgisch recht

Het Belgisch recht is onder te verdelen in verschillende disciplines, rechtstakken genoemd, die elk hun eigenheid hebben maar toch ook een onderlinge samenhang kennen waardoor het recht toch een geheel vormt. De verschillende rechtstakken maken meestal het voorwerp uit van een aparte studieonderdeel in de Rechtenopleidingen aan de universiteiten. De grootste opdeling die men maakt binnen het recht is die tussen publiekrecht en privaatrecht. Het publiekrecht betreft grosso modo de regeling van de relatie tussen de burger en de overheid en de werking van de overheid. Het privaatrecht focust op de verhoudingen tussen de burgers onderling.

[bewerken] Staatsrecht

Het Staatsrecht is de rechtstak waarin het functioneren van de Staat en de deelstaten wordt bestudeerd, de staatshervorming, ... Het omvat de regels over de werking van de parlementen, de regeringen, ... Daarnaast omvat deze rechtstak ook de mensenrechten en de verschillende manieren waarop die beschermd worden.

Omdat de Grondwet zo'n cruciale rol speelt in deze discipline, spreekt men ook wel eens van Grondwettelijk recht, hoewel dat een te beperkte omschrijving is.

[bewerken] Strafrecht en strafprocesrecht

Het strafrecht bestudeert de handelingen die strafbaar gesteld zijn, welke straffen daarop staan, zaken als medeplichtigheid en mededaderschap, ... Het Strafwetboek van 1867 is daarvoor het basisdocument in het Belgisch recht. Het strafprocesrecht behandelt de procedure die gevolgd moet worden tijdens het onderzoek (zoals de regels voor huiszoeking, telefoontap, ... ), volgens welke regels het strafproces moet verlopen, voorwaardelijke invrijheidstelling, ... Die materie wordt voornamelijk geregeld door het Wetboek van Strafvordering, dat binnenkort vervangen zal worden door het nieuwe Wetboek Strafprocesrecht.

[bewerken] Bestuursrecht

Zie Bestuursrecht (België) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het bestuursrecht is de rechtstak die de werking van de uitvoerende macht bestudeert. Het omvat deelgebieden zoals ruimtelijke ordening, ambtenarenrecht, onteigeningen, overheidsopdrachten, milieurecht, de organisatie van gemeenten en provincies, ... Voor deze rechtstak bestaat er nog geen basisdocument, hoewel men al verscheidene malen heeft geprobeerd een Algemene Wet Bestuursrecht in te voeren.

[bewerken] Burgerlijk recht

Het burgerlijk recht is een erg uitgebreide rechtstak en behandelt eigenlijk het hele leven van de burger, van geboorte tot de dood. Deze rechtstak wordt beheerst door het Burgerlijk Wetboek.

Binnen het burgerlijk recht zijn te onderscheiden:

  • Personen- en familierecht: het recht met betrekking tot de afstamming, het huwelijk en de echtscheiding, beschermingsstatuten voor geesteszieken, minderjarigen, ...
  • Zakenrecht: het recht met betrekking tot de goederen, het eigendomsrecht, vruchtgebruik, erfpacht, opstalrecht, erfdienstbaarheden, ...
  • Verbintenissenrecht: het recht dat de verplichtingen regelt die een persoon kan aangaan in een contract of een andere rechtshandeling en die rechten creëren voor een andere burger.
  • Contractenrecht: het recht met de bijzondere types van overeenkomsten die de wet voorziet: koopcontract, huur, woninghuur, handelshuur, pacht, lastgeving, bewaargeving, ...
  • Aansprakelijkheidsrecht: het recht dat regelt in welke gevallen men recht heeft op schadevergoeding en voor wie men aansprakelijk is.
  • Familiaal vermogensrecht: Het recht dat het vermogen van de familie regelt, in het erfrecht, testamenten, schenkingen, huwelijkscontracten, ...
  • Internationaal privaatrecht: regels die bepalen welk recht van toepassing is en welke rechter bevoegd is bij aangelegenheden die onder het burgerlijk recht vallen maar waarbij er een grensoverschrijdend element aanwezig is. Bijvoorbeeld: welk recht is van toepassing en welke rechter is bevoegd wanneer een Belg in Italië een huis koopt van een Nederlander.

[bewerken] Gerechtelijk recht

Zie Gerechtelijk recht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het gerechtelijk recht bevat de regels omtrent de organisatie van de verschillende hoven en rechtbanken en de procedurevoorschriften die voor deze hoven en rechtbanken gelden. De voornaamste bron van het gerechtelijk recht is het Gerechtelijk Wetboek.

[bewerken] Insolventierecht

Het insolventierecht regelt de verschillende situaties waarin een persoon of een bedrijf geconfronteerd wordt met schulden waarbij ze moeilijkheden hebben die te betalen. Het bevat de regeling in geval van faillissement en gerechtelijk akkoord, de collectieve schuldenregeling, de regels over het leggen van beslag en de openbare verkoop, ...

[bewerken] Arbeidsrecht

Het arbeidsrecht bestaat uit twee onderdelen:

  • Het individueel arbeidsrecht: dat regelt de individuele relatie tussen de werkgever en de werknemer. Het bevat de regels in verband met de arbeidsovereenkomst, loon, deeltijds werken, ontslag, ...
  • Het collectief arbeidsrecht: dat regelt de relatie tussen de vakbonden en andere werknemersvertegenwoordigers enerzijds en de werkgevers anderzijds. Het gaat dan bijvoorbeeld om de regeling met betrekking tot stakingen, collectieve arbeidsovereenkomsten, ...

[bewerken] Socialezekerheidsrecht

Het socialezekerheidsrecht bevat de regels met betrekking tot de organisatie van de sociale zekerheid en in welke gevallen men recht heeft op een uitkering, de omvang van die uitkering, de controle op de uitkeringsgerechtigden, ...

[bewerken] Handels- en economisch recht

Het handels- en economisch recht regelt het economisch verkeer. Het gaat bijvoorbeeld om de bescherming van intellectuele eigendom zoals merken, kartelrecht, ... Vroeger werd deze materie vooral geregeld door het Wetboek van Koophandel. Dat wetboek bestaat vandaag nog, maar de meeste bepalingen ervan zijn opgeheven en er zijn veel belangrijke wetten niet in het wetboek opgenomen.

[bewerken] Financieel recht

Het financieel recht organiseert de werking van financiële instellingen, beleggingen, betalingsmiddelen, ... Belangrijke wetgeving in dit verband (niet-limitatief):

[bewerken] Inzake het statuut en de organisatie van financiële instellingen

  • Wet van 22 maart 1993 op het statuut van en het toezicht op de kredietinstellingen
  • Wet van 6 april 1995 inzake het statuut van en het toezicht op de beleggingsondernemingen, de bemiddelaars en de beleggingsadviseurs
  • Wet van 20 juli 2004 betreffende bepaalde vormen van collectief beheer van beleggingsportefeuilles

[bewerken] Betreffende consumenten- en/of beleggersbescherming en zekere producten

  • Wet van 4 augustus 1992 op het hypothecair krediet
  • Wet van 12 juni 1991 op het consumentenkrediet
  • Wet van 16 juni 2006 op de openbare aanbieding van beleggingsinstrumenten en de toelating van beleggingsinstrumenten tot de verhandeling op een gereglementeerde markt

[bewerken] Andere

  • Wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme
  • Wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten

[bewerken] Vennootschapsrecht

Het vennootschapsrecht regelt de werking van de verschillende vennootschapsvormen zoals de naamloze vennootschap, de bvba, ... deze materie wordt geregeld in het Wetboek van Vennootschappen.

Daaronder vallen ook de verenigingen en de stichtingen, die eerder thuis horen in het burgerlijk recht. Die materie wordt geregeld in de VZW-wet.

[bewerken] Fiscaal recht

Het fiscaal recht is de rechtstak die het recht met betrekking tot de belastingen bestudeert. Het bevat de regels over wat belastbaar is, welke heffing er wordt geheven, hoeveel, wanneer, wie de schuldenaar is, ... Het fiscaal recht is verspreid over het Wetboek van Inkomstenbelastingen, Wetboek btw en Wetboek registratierechten.

[bewerken] Internationaal en Europees recht

Het internationaal en Europees recht maken ook integraal deel uit van het Belgisch recht. Ze worden hier, vanwege hun eigenheid, echter niet verder behandeld.

[bewerken] Belangrijke Belgische juristen

[bewerken] Rechterlijke ambtenaren

[bewerken] De Rechters

De rechter is een magistraat.

[bewerken] De referendarissen en parketjuristen

Referendarissen zijn diegenen die het werk voorbereiden voor de raadsheren en de leden van het parket. Zij zijn eigenlijk administratieve, juridische medewerkers.

[bewerken] referendarissen

Magistraten van de zetel van de hoven van beroepen en van de rechtbanken van 1e aanleg worden bijgestaan door referendarissen.

[bewerken] parketjuristen

De magistraten van het openbaar ministerie bij parketten van de rechtbank van 1e aanleg worden bijgestaan door parketjuristen.

[bewerken] De griffiers

Dit zijn openbare ambtenaren, die, onder leiding van de hoofdgrifier: de rechter bijstaan, de boekhouding van de griffie voeren, de minuten (het origineel v.e. vonnis/akte), registers, het archief en de verzamelingen (cd's, boeken, enz.) bewaren, grossen, uitgiften of expedities en uittreksels afleveren, een proces verbaal maken van terechtzitting (op een zittingsblad)

[bewerken] Het Openbaar Ministerie (O.M.) of het Parket

Zij maken deel uit van de staande magistratuur en zijn de hoogste hoeder van de openbare orde. Het O.M. heeft echter geen rechtsprekende bevoegdheid. Zij vervolgen misdrijven en vorderen de toepassing van de strafwet bij een strafrechter.

De leden van het O.M. worden op dezelfde wijze benoemd als zittende magistraten, nml door de Koning. (zie art.152 G.W.voor rechters & art. 153 G.W. voor O.M.). Ze zijn afhankelijk van de uitvoerende macht, echter minder onafhankelijk dan de zittende magistratuur. In burgerlijke zaken treden zij op als hoofdpartij (eiser) of als gevoegde partij (op de zitting aanwezig en advies verstrekkend), al is het geen procespartij.

[bewerken] Kledij

Zij dragen een Toga in de uitoefening van hun functie.

[bewerken] Magistratuur België

Men heeft de zittende en de staande magistratuur. De zittende magistratuur omvat de rechters, de staande magistratuur bestaat uit vertegenwoordigers van het parket.

 
Persoonlijke instellingen
Boek maken
in andere talen