Ben-Hur (1959)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ben-Hur
Persconferentie door filmactrice Haya Harareet ter promotie in Nederland van de film Ben Hur (Amsterdam, oktober 1960)
Persconferentie door filmactrice Haya Harareet ter promotie in Nederland van de film Ben Hur (Amsterdam, oktober 1960)
Tagline The Entertainment Experience of a Lifetime!
A Tale of the Christ
Regie William Wyler
Producent Sam Zimbalist
Scenario Roman:
Lew Wallace
Scenario:
Karl Tunberg
Onvermeld:
Gore Vidal
Christopher Fry
Hoofdrollen Charlton Heston
Jack Hawkins
Haya Harareet
Stephen Boyd
Hugh Griffith
Muziek Miklós Rózsa
Montage John D. Dunning
Ralph E. Winters
Cinematografie Robert L. Surtees
Distributie Metro-Goldwyn-Mayer
Warner Bros.
Première 18 november 1959
Genre Historische film, christelijke film, dramafilm
Speelduur 212 minuten
Taal Engels
Land Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Budget $ 15.000.000
Prijzen 11 Academy Awards en 17 andere prijzen
(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Ben-Hur is een Amerikaanse film uit 1959, geregisseerd door William Wyler. Het is de derde en mogelijk bekendste verfilming van Lew Wallace' roman Ben-Hur: A Tale of the Christ. De film ging in première in het Loew's State Theatre in New York City, op 18 november 1959.

De film werd een groot succes en won een recordaantal van 11 Academy Awards, een record dat nadien alleen geëvenaard is door Titanic (1997) en The Lord of the Rings: The Return of the King (2003).

Verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

De film begint met een proloog waarin het verhaal over de geboorte van Jezus wordt getoond. De rest van de film begint 26 jaar later en draait om Judah Ben-Hur, een rijke handelaar uit Jeruzalem. Hij is er getuige van dat zijn jeugdvriend Messala de nieuwe tribuun wordt. Aanvankelijk zijn de twee blij elkaar weer te zien, maar hun politieke kijk op het leven drijft hen uiteen: Messala gelooft in de glorie van Rome, terwijl Ben-Hur trouw is aan de Joden.

Tijdens de aankomst van gouverneur Valerius Gratus valt er een dakpan van het dak van Ben-Hurs huis. Hierdoor komt Gratus bijna om het leven. Hoewel Messala weet dat het een ongeluk was, doet hij alsof Ben-Hur een aanslag heeft willen plegen. Ben-Hur wordt veroordeeld tot de galeien. Ben-Hurs moeder Miriam en zijn zus Tirzah worden opgesloten. Ben-Hur zweert wraak. Hij wordt gevankelijk naar Tyrus gebracht en het lijkt of de hele wereld hem vijandig gezind is, maar in Nazareth ontmoet hij een vriendelijke jongeman die hem te drinken geeft.

Na drie jaar als galeislaaf wordt Ben-Hur toegewezen aan het vlaggenschip van de consul Quintus Arrius, die de opdracht heeft gekregen een groep Macedonische piraten uit te schakelen. Tijdens de zeeslag wordt het schip van Arrius vernietigd, maar Ben-Hur redt Arrius het leven. Als dank hiervoor wordt hij door Arrius geadopteerd. Met zijn herwonnen vrijheid kan Judah Rome verkennen en de Romeinse cultuur leren kennen. Hij wordt een succesvol wagenrenner.

Uiteindelijk besluit Ben-Hur terug te gaan naar Judea. Onderweg ontmoet hij de Arabische sjeik Ilderim en Balthasar. Ilderim bezit vier witte Arabische paarden en wil ze laten trainen voor het wagenrennen. Daar Ben-Hur een wagenrenkampioen is, wil Ilderim dat hij voor hem meedoet aan de aankomende race voor de nieuwe gouverneur, Pontius Pilatus. Ben-Hur accepteert het aanbod wanneer hij hoort dat Messala ook meedoet aan de race.

Terug in Judea ontdekt Ben-Hur dat Esther, een slaaf van zijn familie die hij ooit de vrijheid gaf als huwelijksgeschenk, nog steeds ongetrouwd is. Ze blijkt ook nog steeds van hem te houden. Ben-Hur bezoekt Messala, en eist de vrijlating van zijn moeder en zus. Messala geeft hier gehoor aan, maar wanneer hij iemand stuurt om de twee uit de kerker te halen, blijken ze beide lepra te hebben. Derhalve worden ze uit de stad verbannen. Esther ontdekt dit, maar durft het niet aan Ben-Hur te vertellen. Ze vertelt hem daarom dat de twee in de gevangenis zijn gestorven.

De dag van de race nadert, en Ilderim waarschuwt Ben-Hur dat Messala een speciale wagen heeft met messen aan de assen. In de race zelf gaat het er hard en ongenadig aan toe. Messala schakelt diverse tegenstanders uit door hun wagens te beschadigen, maar hij komt uiteindelijk zelf ten val en wordt overreden door de andere deelnemers waardoor hij zwaargewond raakt. Ben-Hur wint en bezoekt Messala later in een verpleegruimte, waar diens beide benen geamputeerd moeten worden om zijn leven te kunnen redden. Messala vertelt Ben-Hur nog dat zijn moeder en zus niet dood zijn, dat hij ze kan vinden in de vallei der leprapatiënten. Hij zegt: "De race is nog niet voorbij."

Ben-Hur vindt de twee uiteindelijk en is geschokt over hun toestand. Esther vertelt hem van een profeet uit Nazareth en de bergrede. Ze vertelt Ben-Hur wat ze gezien heeft, maar die moet er niets van weten. Wanneer hij hoort dat Tirzah stervende is, gaat hij overstag. Samen met Esther brengt hij Tirzah en Miriam naar de stad. De man uit Nazareth wordt op dat moment weggevoerd om gekruisigd te worden. Ben-Hur herkent hem, het is de jongeman uit Nazareth. Nu is het zijn beurt Jezus te helpen door hem water te geven op de Via Dolorosa.

Uiteindelijk is Ben-Hur getuige van de kruisiging. Meteen na Jezus’ dood worden Miriam en Tirzah als door een wonder weer genezen. Ben-Hur, aangemoedigd door Jezus’ laatste woorden, keert huiswaarts om met Esther een nieuw leven op te bouwen.

Rolverdeling[bewerken]

Charlton Heston in Ben Hur trailer.jpg
Stephen Boyd in Ben Hur trailer.jpg
Haya Harareet in Ben Hur trailer.jpg
Acteur Personage Opmerkingen
Heston, Charlton Charlton Heston Judah Ben-Hur
Boyd, Stephen Stephen Boyd Messala
Scott, Martha Martha Scott Miriam
O'Donnell, Cathy Cathy O'Donnell Tirzah
Harareet, Haya Haya Harareet Esther
Jaffe, Sam Sam Jaffe Simonides
Hawkins, Jack Jack Hawkins Quintus Arrius
Longdon, Terence Terence Longdon Drusus
Griffith, Hugh Hugh Griffith Sheik Ilderim
Currie, Finlay Finlay Currie Balthazar
Thring, Frank Frank Thring Pontius Pilatus
Heater, Claude Claude Heater Jezus niet op de aftiteling vermeld
Berti, Marina Marina Berti Flavia
Greci, Jose Jose Greci Maria
Payne, Laurence Laurence Payne Jozef
Hale, Richard Richard Hale Gaspar
Singh, Reginald Lal Reginald Lal Singh Melchior

Achtergrond[bewerken]

Productie[bewerken]

Ben-Hur was zeker voor die tijd een zeer dure film om te maken. Er waren 300 sets voor nodig, verdeeld over een gebied van 1,4 vierkante kilometer. De film was een gok van MGM om zichzelf te redden van een faillissement. De gok pakte goed uit daar de film in totaal 75 miljoen dollar opbracht.

Er werd gefilmd met een proces genaamd "MGM Camera 65". Dit stelde de producers in staat om grote panoramabeelden te filmen.

De galeiscène bracht een aantal problemen met zich mee. De oorspronkelijke boot waar Ben-Hur zich op zou bevinden bleek zo zwaar, dat hij niet bleef drijven. Daarom moest de scène in een studio worden opgenomen. Bovendien bleken de camera’s niet goed in de boot te kunnen worden opgesteld, dus moest de boot voor de binnenscènes doormidden worden gezaagd. De roeispanen moesten eveneens worden ingekort, maar werden wel verzwaard omdat het roeien anders te licht zou worden, en onrealistisch zou overkomen.

Tijdens de opnames bleek een van de figuranten een hand te missen. Regisseur Wyler speelde hier handig op in door nepbloed en een uitstekend bot op de stomp te laten bevestigen, om zo een zware verwonding na te bootsen. Hij deed hetzelfde met een andere figurant die een voet miste.

Een andere bekende scène die veel voeten in de aarde had, was de wagenrace. Andrew Marton, een Hollywoordregisseur die vaak bijkluste als tweede regisseur voor andermans films, nam de regie voor deze scène op zich. Zelfs bij hedendaagse standaarden wordt deze scène beschouwd als een van de spectaculairste actiescènes ooit gefilmd. De opnames vonden plaats in de Cinecittà Studios buiten Rome, en namen drie maanden in beslag. Er werden 15.000 figuranten opgetrommeld voor de scène, en de filmset was een van de grootste ooit gebouwd. Achttien strijdwagens werden gemaakt voor de scène, waarvan de helft werd gebruikt om te oefenen. Elk uur werd de set aangedaan door een tourbus.

Charlton Heston had vier weken nodig om te leren rijden op de strijdwagen. Hij kreeg onder andere les van enkele stuntmannen. Om de scène meer impact en realisme te geven, werden er poppen op belangrijke punten in de race gezet om de indruk te wekken dat er mensen werden overreden door de wagens.

Over de scène doen verschillende sterke verhalen ronde, waaronder dat een stuntman zou zijn overleden tijdens de opnames. Stuntman Nosher Powell vermeldt dit voorval zelfs in zijn autobiografie.[1] Er is echter geen bewijs dat dit werkelijk gebeurd is. Een ander verhaal is dat er een rode Ferrari te zien zou zijn tijdens de scène, maar dit wordt ontkend in het boek Movie Mistakes.[2]

Acteurs[bewerken]

Voor de rol van Ben-Hur werd een groot aantal acteurs benaderd, totdat de keuze uiteindelijk viel op Charlton Heston. Burt Lancaster beweerde de rol ook aangeboden te hebben gekregen, maar te hebben geweigerd omdat hij het niet eens was met de gewelddadige moraal van het verhaal. Paul Newman wees de rol af omdat hij volgens eigen zeggen er niet goed uitzag in de kostuums uit de film. Andere acteurs die de rol kregen aangeboden, waren Rock Hudson en Leslie Nielsen.

De rol van Jezus, wiens gezicht in de film nooit in beeld verschijnt, werd gespeeld door operazanger Claude Heater. Hij werd voor zijn rol niet op de aftiteling vermeld.

Muziek[bewerken]

De filmmuziek werd gecomponeerd door Miklós Rózsa.

  • Shofar Calls (Star of Bethlehem Disappears) - man
  • Love Theme - MGM Studio and Orchestra (geen gezang)
  • Fertility Dance - Indians, MGM Studio and Orchestra
  • Arrius' Party - MGM Studio and Orchestra
  • Hallelujah (Finale) - MGM Studio and Orchestra Chorus

Verschillen met het boek[bewerken]

  • Tijdens de wagenrace raakt Messala zwaargewond. In het boek wordt Messala vijf jaar na de wagenrace gedood door zijn maîtresse, Iras, de dochter van Ilderim. In de film komt Iras niet voor en komt Messala na de wagenrace niet meer voor.
  • In de film is Ben-Hurs trouwe rentmeester Simonides een goede bekende. In het boek ontmoet Ben-Hur zijn rentmeester pas later en kost het hem enige moeite om zijn identiteit te bewijzen.
  • In het boek bekeert Ben-Hur zich al voor de kruisiging tot het christendom. Ook worden Ben-Hurs moeder en zus in het boek al eerder genezen.
  • In het boek is Quintus Arrius een kennis van Ben-Hurs vader. In de film is hij een vreemde. In het boek wordt vermeld hoe Arrius uiteindelijk sterft, in de film wordt dit niet getoond.
  • Het boek eindigt vijf jaar na de race. Ben-Hur woont dan in Rome en krijgt een erfenis van sjeik Ilderim. In de film wordt deze extra scène niet getoond.

Prijzen en nominaties[bewerken]

De film won een recordaantal van 11 Academy Awards, te weten:[3]

Daarnaast werd de film ook nog genomineerd voor een Academy Award in de categorie Beste Scenario.

De film werd behalve voor de Academy Awards genomineerd voor nog 22 andere prijzen, waarvan hij er 17 won. Onder de gewonnen prijzen bevinden zich vier Golden Globes voor onder andere beste film, beste regisseur, beste acteur en beste mannelijke bijrol, de BAFTA Award voor beste film, de New York Film Critics Circle Award voor beste film en de DGA award voor Outstanding Directorial Achievement in a Motion Picture.

De film kreeg de volgende erkenning van de American Film Institute:

  • 1998 - AFI's 100 Years... 100 Movies #72
  • 2001 - AFI's 100 Years... 100 Thrills #49
  • 2005 - AFI's 100 Years of Film Scores #21
  • 2006 - AFI's 100 Years... 100 Cheers #56
  • 2007 - AFI's 100 Years... 100 Movies (10th Anniversary Edition) #100
  • 2008 - AFI's 10 Top 10 #2 (Epic film)

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Nosher Powell (2001). Nosher!: p.254
  2. Sandys, John (2002, 2005). Movie Mistakes Take 4: p.5
  3. NY Times: Ben-Hur. NY Times Geraadpleegd op 2008-12-23