Berkel (rivier)
| Berkel | ||||
 |
||||
| Lengte | 110 km | |||
| Van | bij Billerbeck in Noordrijn-Westfalen | |||
| Naar | de IJssel bij Zutphen | |||
| Stroomt door | Duitsland en Nederland | |||
 |
||||
| De Berkel iets ten zuiden van Oldenkotte net in Duitsland | ||||
 |
||||
| De Berkel bij Eibergen | ||||
 |
||||
| De Berkel bij de Boevinkbrug (ten westen van Lochem) | ||||
|
||||
De Berkel is een rivier die in Duitsland ontspringt en in Nederland door de Achterhoek stroomt en in de IJssel uitmondt.
Inhoud |
[bewerken] Bron
De belangrijkste c.q. officiële bron van de Berkel ontspringt in de stad Billerbeck aan de voet van de Baumberge op de coördinaten 51°58'17.14"N 7°15'34.33"E. Gaandeweg voegen de stromen van diverse andere bronnen zich bij het riviertje.
[bewerken] Loop
De eerste tientallen kilometers meandert de Berkel sterk en oogt niet veel meer dan een beek, alhoewel men haar niet moet onderschatten. In het dorp Rekken, enkele honderden meters op Nederlands grondgebied is een zandvang gerealiseerd. Dat is een verbreding, waar het door het snelstromende riviertje meegevoerde sediment kan bezinken. Vanaf daar is de Berkel gekanaliseerd. De Berkel mondt bij Zutphen uit in de IJssel. De lengte van de rivier is 110 kilometer.
[bewerken] Kanalisatie
Midden jaren '70 werd de grootschalige kanalisatie van het Nederlandse deel van de Berkel, die was ingezet in de jaren '50, voltooid. Deze kanalisatie had tot doel; het voorkomen van overstromingen door het regelen van de waterstand, wat ook agrarische voordelen opleverde. Met name Eibergen had regelmatig te maken met wateroverlast. De Berkel werd over vele kilometers rechtgetrokken, vóór Eibergen werd een groot inundatiegebied ingericht en er is een aantal stuwen aangebracht. Het doel is gehaald, overstromingen zijn verleden tijd. Echter de werkzaamheden hebben een duidelijk effect gehad op het gebied van natuur en cultuur.
[bewerken] Natuur
De kanalisatie van de Berkel heeft de natuur beïnvloed. Door het plaatsen van de stuwen zijn diverse vissoorten verdwenen, zoals de kwabaal. Ook het maaien van de oevers heeft een duidelijk effect gehad op de biodiversiteit. Door gewijzigde inzichten op het gebied van watermanagement en natuurontwikkeling probeert men de laatste jaren de natuur en de rivier weer de ruimte te geven. Zo is men gestopt met het maaien van de oevers, op enkele plaatsen is de oever gedeeltelijk weggegraven om de rivier weer enigszins te laten meanderen (zie foto's) en men probeert waar mogelijk de oude riviertakken weer bij de stroom te betrekken.
Om vis weer de gelegenheid te geven de Berkel op te zwemmen is het de bedoeling dat alle stuwen in de toekomst zijn voorzien van een vistrap.
[bewerken] Cultuur
Tot eind 19e eeuw was de Berkel een levendig riviertje dat een belangrijke rol speelde in het alledaagse leven in de aanliggende plaatsen. De Berkel werd bevaren met berkelzompen, kleine vrachtschepen met een geringe diepgang. Totdat in de regio spoorwegen en verharde doorgaande wegen werden aangelegd, was dit de belangrijkste vorm van transport. Men is bij het temmen van de Berkel rigoureus te werk gegaan, vele oude kunstwerken zijn verdwenen. Met het ontstaan van alternatieve transportmogelijkheden had het bevaarbaar houden van de rivier geen prioriteit. Na de kanalisatie had de Berkel op sommige plaatsen het karakter van een afwateringskanaal.
In Eibergen zijn begin 2004 drie dammen in twee oude meanders doorgebroken en zijn er vier replica's van historische bruggen geplaatst. Daarmee worden deze meanders ook meer betrokken in de loop van de rivier. Ook de oude haven in Eibergen is herbouwd. Er zijn nog steeds twee watermolens te bezichtigen, bij Borculo en in buurtschap Mallem. Vroeger stonden er uiteraard meer. In Borculo en Eibergen zijn door een groep vrijwilligers drie replica's gebouwd van een berkelzomp (De Jappe, De Snippe en De Fute).
[bewerken] Ongeluk
Bij een van de stuwen is in september 2007 een vlot omgeslagen. Op het vlot zat een groep medewerksters van een bedrijf die een personeelsuitstapje hielden. Bij het ongeluk zijn twee vrouwen omgekomen. Onderzoek naar de toedracht leerde dat er geen instructeur bij was, en dat de organisator niet voldoende informatie had verstrekt aan zijn personeel.
