Bielsko-Biała

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bielsko-Biała
Bielitz-Biala
Stad in Polen Vlag van Polen
POL Bielsko Biała flag.svg POL Bielsko-Biała COA.svg
Bielsko-Biała
Bielsko-Biała
Situering
Woiwodschap Silezië
District stadsdistrict
Coördinaten 49° 50′ NB, 19° 4′ OL
Algemeen
Oppervlakte 124,93 km²
Inwoners (2005) 176.987 (1417 inw/km²)
Overig
Identificatiecode 24610
Website bielsko-biala.pl
Portaal  Portaalicoon   Polen
Gemeentehuis

Bielsko-Biała (uitspraak: [bʲɛlskɔˈbʲawa]?, ong. biëlsko biaua; Duits: Bielitz-Biala) is een stad in Polen in het woiwodschap Silezië. Ze telt ruim 190.000 inwoners. De stad ligt 60 km ten zuiden van Katowice aan de rivier de Biała. Bielsko-Biała is een dubbelstad, waarvan de beide delen lange tijd in verschillende landen hebben gelegen. In 1951 werden Bielsko en Biała verenigd. De stad is een traditioneel centrum van de wolindustrie en dankt er haar reputatie als Manchester van Silezië aan.  

Geschiedenis[bewerken]

  In de tweede helft van de 13de eeuw werden kolonisten uit het Duitse Rijk aangeworven om het gebied te ontginnen waarin het huidige Bielsko ligt, en daar dorpen aan te leggen en de vesting Bielitz (overigens pas in 1312 voor het eerst vermeld) tot stad te ontwikkelen (zie Oostkolonisatie). In 1281 maakte dit gebied deel uit van het hertogdom Teschen. De hertog van dit gebied maakte zich in 1327 los van zijn leenheer, de koning van Polen, ten gunste van die van Bohemen. In 1526 viel de Boheemse kroon aan de Habsburgers en sindsdien was Bielitz Oostenrijks, tot 1919 toen het aan het nieuwe Polen werd toegewezen. De Contrareformatie werd met beperkt succes door het Habsburgse regime in 1629 opgelegd aan de bevolking die hun lutherse godsdienst voortaan in schuilkerken beoefende. In 1752 werd Bielitz tot vorstendom en in 1754 tot hertogdom verheven. In 1782 kregen de lutheranen vrijheid van godsdienst. Een eeuw later zouden zij op grond van deze vrijheid eigen middelbaar en hoger beroepsonderwijs hebben ontwikkeld, waarbinnen ook een pedagogische academie die leraren opleidde voor vele Duitstalige scholen in de oostelijke provincies van Oostenrijk, met name in Galicië. Inmiddels was de stad uitgegroeid tot centrum van de textielindustrie. In 1910 telde Bielitz met de direct omringende dorpen bijna 29.000 inwoners. Daarvan was 84% Duitstalig en zij maakten stad en omgeving tot een zogenaamd ‘taaleiland’ in een wijdere Poolssprekende omgeving. In 1919 werd de stad, nu onder de naam Bielsko, en de omgeving in het Verdrag van Saint Germain bij de nieuwe staat Polen gevoegd, samen met het  (oostelijke deel van het) hertogdom Teschen. Begin september 1939 werd dit gebied na de Duitse bezetting van Polen, bij de nieuwe ‘Reichsgau Oberschlesien’ ingedeeld. De Joodse minderheid werd geïnterneerd en afgevoerd naar het naburige Auschwitz, waar zij om het leven kwam. Een kleine joodse "gemeente" (gmina) werd opnieuw na de oorlog opgericht. [1] In februari 1945 vluchtte de Duitse bezetter voor het Sovjet-leger en de Duitstalige bewoners, voor zover zij niet waren meegevlucht, werden geïnterneerd, en met dwangarbeid gestraft. De overlevenden zijn later uitgewezen (zie Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog). Omdat een deel van de lutheranen Poolstalig was, mochten zij blijven en sindsdien is Bielsko het centrum van de lutherse kerk in Polen. Zie ook Duitse minderheid in Polen.  In 1951 werd Bielsko met het naburige Biala tot één stad van ruim 70.000 inwoners verheven. Velen van hun waren zelf verdreven uit de oostelijke provincies die Polen aan de Sovjet-Unie had moeten afstaan en vulden de plaatsen op van de verdreven Duitstaligen en. Nieuwe gemeentefusies brachten het inwonertal in 1970 op bijna 106.000.   Van 1975 tot 1998 was Bielsko-Biała de hoofdstad van een gelijknamig woiwodschap. In 1998 werd het ingedeeld bij de woiwodschap Silezië.  

Geboren in Bielsko-Biala[bewerken]

  • Albert Schickedanz (1846-1915) architect van het Hongaarse historicisme, met name werkzaam in Boedapest
  • Carl Josef Bayer (1846-1904) chemicus en patenthouder aluminiumverwerking
  • Johannes Volkelt (1848-1930) kritisch metafysicus, hoogleraar in Leipzig
  • Heinrich Conried (Cohn) (1855-1909) directeur Metropolitan Opera New York
  • Josef Strzygowski (1862-1941) grondleggend kunsthistoricus aan Duitse en Oostenrijkse universiteiten
  • Hans Zenker (1889-1932) admiraal in de Duitse Reichsmarine
  • Roman Frister (1928) overlevende van verschillende nazikampen en getuige in naziprocessen
  • Shlomo Avineri (1933) hoogleraar politicologie in Jeruzalem en Boedapest
  • Helmut Kajzar (1941-1982) Pools avant garde schrijver en dramaturg
  • Horst Kubatschka (1941) lid van de Duitse Bondsdag voor de SPD
  • Zbigniew Preisner (1955), filmcomponist

Partnersteden[bewerken]

Bielsko-Biała heeft de volgende partnersteden:[2]

Galerij[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties