Bijvoeglijk naamwoord

Een bijvoeglijk naamwoord (of adjectief) is een woord dat wordt gebruikt om een eigenschap van een zelfstandig naamwoord te benoemen.

Soorten en gebruik

Een bijvoeglijk naamwoord kan in een zin op twee manieren gebruikt worden: attributief en niet-attributief. Niet-attributief gebruik kan weer worden onderverdeeld in predicatief en bijwoordelijk gebruik.

Attributief

Van een attributief adjectief is sprake wanneer het bijvoeglijk naamwoord geplaatst wordt voor een zelfstandig naamwoord

Het groene handvat — De intelligente vrouw — De lange man

Een groen handvat — Een intelligente vrouw — Een lange man

Predicatief

Van een predicatief adjectief is sprake wanneer het hoofd is van een naamwoordelijk gezegde, predicatief complement of bepaling van gesteldheid

Het handvat is groen – De vrouw is intelligent – De man is lang

Een handvat is groen — Een vrouw is intelligent — Een man is lang

Er zijn ook bijvoeglijk naamwoorden die alleen predicatief kunnen worden gebruikt, zoals aan

Het vuurtje is aan — Een vuurtje is aan (correct)

Het ane vuurtje — Een aan vuurtje (foutief)

Bijwoordelijk

Het bijvoeglijk naamwoord wordt als bijwoord gebruikt

hij tuiniert groen

Partitief

Het bijvoeglijk naamwoord wordt geplaatst na een woord van kwantiteit met als suffix -s

dat is niets nieuws

Verbuiging

Zie Bijvoeglijk naamwoord met of zonder buigings-e voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bijvoeglijke naamwoorden krijgen vaak een uitgang. In het Nederlands onderscheidt men daarbij vier varianten:

Stoffelijk bijvoeglijk naamwoord

-en

gouden ring — houten tafel

Uitgezonderd predicatieve adjectieven

Dit is goud — Dat is hout

attributief

met suffix -e

Het groene handvat — De intelligente vrouw — De lange man

Een intelligente vrouw — Een lange man

uitgezonderd zijn bijvoeglijke naamwoorden bij een onzijdig zelfstandig naamwoord zonder een lidwoord of met een onbepaald lidwoord

Een groen handvat — Klein kind is spoorloos verdwenen

predicatief

zonder uitgang

Een handvat is groen — Een vrouw is intelligent — Een man is lang

Versteende taalvormen

In tal van versteende taalvormen zijn oude naamvalsuitgangen van toepassing gebleven

met voorbedachten rade — in levenden lijve

Andere van het adjectief afgeleide woorden en woordsoorten

Van veel bijvoeglijke naamwoorden kunnen een vergrotende trap en overtreffende trap afgeleid worden. Het oorspronkelijke bijvoeglijk naamwoord is de stellende trap. Samen heten ze de trappen van vergelijking.

• hoog – hoger – hoogst (meest voorkomen door suffixen -er en -st)
• goed – beter – best (onregelmatige uitzondering)

Vrijwel alle bijvoeglijke naamwoorden kunnen worden gesubstantiveerd door middel van de uitgang -e, zodat ze zelf de syntactische eigenschappen van zelfstandige naamwoorden krijgen en met adjectieven kunnen worden gecomplementeerd. Op semantisch niveau is het onderscheid bijvoeglijk/zelfstandig naamwoord dientengevolge van ondergeschikt belang.

Bronnen, noten en/of referenties

WikiWoordenboek

Zoek bijvoeglijk naamwoord op in het WikiWoordenboek.

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Adxectivo op Wikimedia Commons.