Binnendieze
De Binnendieze is de verzamelnaam van een aantal stromen in de binnenstad van 's-Hertogenbosch.
Omdat de stad in verleden nauwelijks ruimte had zich uit te breiden, is in de loop van de tijd een groot deel van de Binnendieze overkluisd, dat wil zeggen overbouwd met huizen. De beken waren (en zijn) daardoor nog nauwelijks als zodanig te herkennen. De ontwikkeling is hier dus heel anders geweest dan bij Hollandse steden, waar de grachten voor de huizen liepen. De beken gingen steeds meer fungeren als riool. De populatie knaagdieren moest in toom gehouden worden door speciale rattenvangers die de beesten met gekookte aardappels lokten om ze in het duister letterlijk aan de haak te slaan. Halverwege de 20e eeuw besloot men het water te dempen, maar vanwege het unieke karakter is hiertegen verzet ontstaan. Toen dit succes had is men in 1973 met de restauratie begonnen. De restauratie was klaar in het najaar van 1998.
Tegenwoordig behoort een boottochtje over de Binnendieze en onder de stad tot een van de toeristische hoogtepunten van 's-Hertogenbosch. In 2008 werd het 14e venster van de watercanon van Nederland aan de Binnendieze gewijd.
Bij het ontstaan van de stad moet er al een groot aantal vertakkingen geweest zijn, waartussen donken waren opgewaaid. Het begin van 's-Hertogenbosch was een omwalling van de Markt die op een donk ligt. Toen werden al meteen kunstmatige lopen gegraven die dienden als eerste stadsgracht. Later werden ten behoeve van de doorstroming, goed voor scheepvaart en ontwatering, een aantal doorsteken gegraven. Zo ontstond een waar doolhof van ongeveer twaalf kilometer lengte, waarvan nu bijna een derde resteert: 3630 meter, 1290 meter daarvan overkluisd. Bij bouwprojecten worden nog regelmatig in vergetelheid geraakte vertakkingen herontdekt.
Het zeer complexe systeem kan men ruwweg in tweeën delen:
- De Groote Stroom
- Dit is de oude hoofdstroom van de Dieze, die tegenwoordig als Dommel de westelijke tweede stadsgracht vormt. Het riviertje kwam door de nog bestaande Grote Hekel in het zuiden de stad binnen, maakte een bocht naar het oosten, nam daar de Aa in zich op en draaide meteen scherp naar het westen om bij het huidige Kruithuis de noordelijke stadswal te doorbreken. Tegenwoordig is deze tak doodlopend: de Waterpoort, het grootste restant van de eerste omwalling van de stad, laat het tot zijn deuren dringende water niet meer binnen. De aparte rondvaart hier is dus meer een "op en neer-vaart". Er zijn echter plannen om de achterliggende Marktstroom weer uit te graven. De Groote Stroom is maar ten dele overkluisd en dus zeer geschikt voor de minder dapperen onder ons. De stroom begint bij het Voldersgat en stroomt daar in noordelijke richting. De stroom kent tien overbruggingen, waaronder de Judasbrug en de Geerlingsebrug. Ter hoogte van het Herman Moerkerkplein vertakte de stroom in twee stromen. Eén van deze stromen was de Marktstroom die bij de aanleg van het Tolbrugplein en het Burgemeester Loeffplein ter hoogte van die pleinen in 1962 is gedempt. Vanaf de vroege negentiende eeuw kwam het uit in de Smalle Haven.
- De Vughterstroom
- Dit was vroeger een beek die liep vanaf een punt even ten zuiden van de Vughterstraat, bij de kruising met de Berewoutstraat. Bij grote waterafvoer werd deze beek tot een westelijke zijtak van de Dieze. Het sneed dan de voornoemde bocht van de Dieze af. De huidige Vughterstroom begint op het punt waar de Kleine Vughterstroom samenkwam met de reeds gedempte Parkstroom. De uitmonding van de Vughterstroom werd later tot de haven van de stad. Er waren vele zijstroompjes die tegenwoordig een vele honderden meters lang labyrint vormen van overkluisde watergangen, met tot de verbeelding sprekende namen als het "Hellegat", dat in de oorlog nog gebruikt werd als onderduikplaats. Het systeem sluit bij de kolk van de Grote Hekel aan op de Groote Stroom. De directe doorgang naar de oude haven is echter geblokkeerd. Niet aan claustrofobie of arachnofobie lijdende belangstellenden kunnen reserveren voor drie rondvaarttrajecten in het systeem van de Vughterstroom. Hunne Majesteiten Beatrix, Koningin der Nederlanden, en Albert, Koning der Belgen gingen in 1999 gezamenlijk hierin voor.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Bronnen
- Zoden aan de dijk. 25 peilingen naar Nederland als waterland. Bert Bakker, 2009, ISBN 9035134192
[bewerken] Externe links
- Aflevering 36: Den Bosch: Binnendieze, Omroep Brabant, 23 mei 2008
- Aflevering 23: Binnendieze - Den Bosch, Omroep Brabant, 18 juni 2008
- http://watercanon.nederlandleeftmetwater.nl/view/canon/binnendieze
