Binnenstaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Binnenstaten in de wereld

Een binnenstaat, geheel door land omgeven land is een onafhankelijk land dat volledig door het vasteland van andere landen wordt omgeven en dat geen directe toegang heeft tot de open zee. Binnenstaten zijn voor toegang tot zee dus altijd afhankelijk van andere landen. In 2012 bestonden er in totaal 44 binnenstaten.[1]

Binnenzeeën zijn alleen met de oceanen verbonden door middel van een zeestraat, zoals de Oostzee, de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Dit is van groot strategisch belang, waarbij een of twee landen controle hebben over de ingang van deze zeeën en de aan deze binnenzeeën gelegen landen weliswaar geen binnenstaten zijn, maar wel afhankelijk zijn van de landen die controle hebben over deze zeestraten.

Een eilandstaat is het tegengestelde van een binnenstaat en wordt volledig door water omgeven.

Geschiedenis en belangrijkheid[bewerken]

Historisch gezien waren binnenstaten op meerdere gebieden benadeelde landen. Deze landen waren van de zee afgesloten, zodat men geen toegang had tot hulpbronnen zoals visserij. Nog belangrijker was dat men geen toegang had tot de zeehandel, die tot op heden een groot deel van de internationale handel uitmaakt. In de hele wereld zijn kustregio's ook vaak welvarender en dichter bevolkt dan in het binnenland gelegen bevolkingscentra.[bron?]

Landen hebben dus meerdere pogingen ondernomen om te voorkomen dat men door land werd ingesloten:

Landen verliezen ook soms de toegang tot de zee, wat vaak niet zonder gevolgen is:

  • Het ontstaan van de nieuwe landen Eritrea (in 1993) en Montenegro (in 2006) heeft ervoor gezorgd dat respectievelijk Ethiopië en Servië binnenstaten zijn geworden.
  • Bolivia verloor zijn kust aan Chili tijdens de Salpeteroorlog tussen 1879 en 1884. Tot op heden oefent de Boliviaanse marine in het Titicacameer voor het geval Bolivia weer toegang krijgt tot de zee.
  • Oostenrijk en Hongarije hebben hun toegang tot de zee verloren als gevolg van het Verdrag van Trianon in 1920. Voor deze tijd fungeerde de Kroatische havenstad Rijeka in de perioden 1779-1813, 1822-1848 en 1868-1918 als enige Hongaarse internationale haven. Weliswaar had Kroatië een constitutionele autonomie binnen Hongarije, maar Rijeka stond hier los van en werd direct vanuit Boedapest bestuurd door een aangewezen gouverneur.
  • Toen de Geallieerden het voormalige Ottomaanse Rijk tijdens de Vrede van Sèvres tegen het einde van de Eerste Wereldoorlog opdeelden, werd Armenië een deel van de vilayet Trebizond beloofd, waardoor Armenië toegang tot de Zwarte Zee zou krijgen. Het Verdrag van Sèvres werd echter niet uitgevoerd als gevolg van de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog en werd vervangen door de Vrede van Lausanne, waarin het gebied aan Turkije toegewezen werd.

Het VN Zeerechtverdrag geeft binnenstaten sinds 1994 het recht van doorgang van en naar de zee, zonder dat het vervoer door doorgangslanden belast wordt. De Verenigde Naties heeft een actieplan om de door land omgeven ontwikkelingslanden te ondersteunen en de huidige verantwoordelijke onder-secretaris-generaal is Anwarul Karim Chowdhury.

Sommige landen hebben weliswaar een lange kustlijn, maar veel hiervan is niet direct goed bruikbaar voor handel. Rusland bijvoorbeeld had tijdens zijn vroege geschiedenis alleen havens aan de Noordelijke IJszee, die echter voor het grootste deel van het jaar niet ijsvrij waren. Het toegang verkrijgen tot een havenstad met warmer zeewater was een belangrijke stimulans voor de Russische expansie richting de Oostzee, Zwarte Zee en de Grote Oceaan.

Enkele landen hebben kustlijnen aan afgesloten binnenzeeën, zoals de Kaspische Zee. Aangezien deze zeeën soms als meren worden gezien, en omdat ze geen mogelijkheid geven tot de internationale zeehandel, worden landen zoals Kazachstan als binnenstaten beschouwd. De Kaspische Zee heeft echter wel een waterverbinding door middel van het Wolga-Donkanaal met de Zwarte Zee en dus met de oceaan.

Lijst van binnenstaten[bewerken]

De meeste binnenstaten kunnen gegroepeerd worden onder de volgende blokken van aaneengesloten landen:

Daarnaast zijn er de volgende binnenstaten die aan geen enkele andere binnenstaat grenzen:

Dit zijn vooral in Europa kleine landen of ministaten, die zeer intensieve contacten met de buurlanden hebben. De vrije doorgang van goederen en personen zorgt ervoor dat er dus eigenlijk wel verbinding met de zee is.

Wanneer Armenië en Azerbeidzjan tot Europa worden gerekend, heeft dat werelddeel met zestien landen de meeste binnenstaten. Als hier ook nog Kazachstan bij wordt gerekend, zijn dat er zeventien. Worden echter deze drie landen tot Azië gerekend, dan heeft Afrika met vijftien landen de meeste binnenstaten. Azië heeft tussen de negen en twaalf binnenstaten (afhankelijk van bovenstaande drie landen) en Zuid-Amerika heeft maar twee binnenstaten. Noord-Amerika en Oceanië hebben geen binnenstaten, en Oceanië heeft zelfs vrijwel geen landgrenzen.

Binnenstaten omgeven door binnenstaten[bewerken]

Er zijn momenteel twee binnenstaten die weer door andere binnenstaten worden omgeven. Een inwoner van zo'n land moet dus twee grenzen oversteken alvorens bij de kustlijn van een open zee te kunnen komen. Dit zijn:

Oezbekistan heeft grenzen met Turkmenistan en Kazachstan, die beide aan de volledig door land omgeven, maar wel zout water hebbende Kaspische Zee grenzen. Liechtenstein is dus het enige land dat momenteel aan alle criteria voldoet om een "binnenstaat omgeven door binnenstaten" te zijn.

Er waren geen binnenstaten omgeven door binnenstaten in de wereld vanaf de Duitse eenwording in 1871 tot en met de Eerste Wereldoorlog. Dit omdat Oezbekistan toen deel uitmaakte van het Russische Rijk en Liechtenstein aan Oostenrijk-Hongarije grensde, dat tot 1918 een kust had langs de Adriatische Zee.

Net geen binnenstaten[bewerken]

De volgende landen vormen bijna een binnenstaat, in verband met hun korte kustlijnen:

Zie ook[bewerken]

Voetnoten
  1. 45 binnenstaten, wanneer het deels internationaal als onafhankelijk land erkende Kosovo wordt meegeteld.
  2. a b c Heeft een kust aan de niet-zoet water hebbende Kaspische Zee
  3. a b Heeft een kust aan het niet-zoet water hebbende Aralmeer.
  4. Kosovo is pas deels internationaal als onafhankelijk land erkend, maar wordt hier voor de volledigheid wel genoemd.