Bloedarmoede

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Bloedarmoede
AnemiaFrote.jpg
Coderingen
ICD-10 D50-D64
ICD-9 280-285
NHG-standaard M76
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Bloedarmoede of anemie, van het Grieks αναιμία: bloedloosheid, is een toestand waarbij er sprake is van een te laag gehalte aan hemoglobine Hb in het bloed. Dit kan het gevolg zijn van een verstoorde aanmaak, verhoogde afbraak of verlies van rode bloedcellen. Hemoglobine is het rode, zuurstof- en koolstofdioxidetransporterende eiwit in bloed, dat zich bevindt in de rode bloedcellen. Bloedarmoede is dus niet het hebben van "te weinig" bloed, zoals wel eens wordt gedacht.

Hemoglobine bevat ijzer, en een tekort aan ijzer leidt dan ook tot bloedarmoede. Een tekort aan ijzer kan het directe gevolg zijn van te weinig ijzer in de voeding, maar ook het gevolg van onvermogen het ijzer op te nemen of door een verhoogd verlies van reeds aanwezig ijzer. IJzertekort is echter niet de enige oorzaak van anemie, er zijn nog tientallen andere mogelijke oorzaken, merendeels zeldzaam tot zeer zeldzaam. In Nederland wordt er gesproken over anemie wanneer de molaire concentratie Hb lager is dan 7,5 mmol/l bij vrouwen, 6,8 bij zwangeren, en lager dan 8,5 mmol/l bij mannen. [1]

Diagnostiek van anemie[bewerken]

Wanneer er bij een patiënt anemie is vastgesteld door middel van een Hb bepaling, wordt er aanvullende diagnostiek verricht om de oorzaak van deze anemie vast te stellen. Allereerst wordt er onderscheid gemaakt tussen de verschillende typen anemie. Dit onderscheid wordt gemaakt door het meten van het mean corpuscular volume (MCV) van de rode bloedcellen:

Het beeld van een microcytaire anemie wordt gevonden bij een tekort aan ijzer, bij erfelijk afwijkende vormen van hemoglobine, bijvoorbeeld thalassemie of sikkelcelanemie, of bij chronische ziekte. Om een ijzergebreksanemie aan te tonen wordt de hoeveelheid ferritine bepaald in het bloed van de patiënt, vaak in combinatie met serumijzer en transferrine. Is de ferritineconcentratie kleiner dan 15 µg/l en is er geen sprake van een ontstekingsproces, dan is een tekort aan ijzer zo goed als zeker de oorzaak van de microcytaire anemie.

Normocytaire anemie kan ontstaan door beenmergziekte, nierproblemen of door hemolyse, afbraak van rode bloedcellen.

Macrocytaire anemie kan ontstaan door een tekort aan vitamine B12 en foliumzuur, alcoholisme, medicatie, hypothyreoïdie, leverfunctiestoornissen of door het myelodysplastisch syndroom (MDS).

Systematische lijst van oorzaken[bewerken]

Bloedarmoede kan ontstaan door:

IJzertekort[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie IJzergebreksanemie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Dit is, bij mensen, de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede. Door bloedverlies bij de menstruatie gaat veel ijzer verloren, en/of door te weinig ijzerhoudend voedsel te eten wordt de synthese van hemoglobine geremd. Deze vorm van bloedarmoede komt dan ook vaak voor bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Dit is wel te behandelen door voedsel te nuttigen dat rijk aan ijzer is, zoals rund- en lamsvlees, volkorenbrood, donkergroene bladgroenten, broccoli en sperziebonen. Bij langdurige sterke menstruaties zal ijzer in tabletvorm: staalpillen moeten worden bijgegeven. Door extra vitamine C te eten wordt de opname van ijzer in bloed bevorderd. Vitamine C komt vooral voor in groenten zoals paprika, vooral de rode, en broccoli. Bij fruit is het vooral de kiwi die veel vitamine C bevat.

Als de oorzaak van een ijzergebreksanemie, van een ferriprieve anemie niet op voorhand duidelijk is, bijvoorbeeld bij zware menstruaties, dient nader onderzoek gedaan te worden om bijvoorbeeld een darmtumor waarbij de patiënt dagelijks ongemerkt een paar ml bloed verliest uit te sluiten. Bij mensen afkomstig uit Afrika en het gebied rond de Middellandse zee komen hemoglobinopathieën veel meer voor dan bij mensen afkomstig van noordelijker gebieden. Dit is waarschijnlijk een gevolg van selectiedruk door malaria die voorkomt in warmere klimaatgebieden: die verloopt vaak minder ernstig bij een hemoglobinopathie.

Infecties[bewerken]

Ernstige infecties en andere chronische ziekten die veel van de energie van het lichaam vergen kunnen leiden tot bloedarmoede. Door de bloedarmoede heeft men minder weerstand tegen infecties, waardoor er andere infecties kunnen ontstaan. Kans op chronische infecties is dan ook aanwezig.

Bloedverlies[bewerken]

Bij (veel) bloedverlies, bijvoorbeeld bij een ongeval of grote operatie of menstruatie, kan ook bloedarmoede optreden. Dit kan, als de situatie zeer ernstig is, worden verholpen door een bloedtransfusie. Bij geringere bloedarmoede na een grote bloeding geeft men liever ijzer en laat het lichaam zelf de nodige nieuwe bloedcellen maken. Versterkt bloedverlies kan ook optreden als er een erfelijke stoornis is in de bloedstolling, bij hemofilie, waardoor men blijft bloeden, ook bij een relatief klein ongeval zoals een sneetje in de vinger, bloedneus. Ook het gebruik van antistollingsmiddelen kan leiden tot meer bloedverlies.

Gebrek aan vitamine B12[bewerken]

Deze vorm van bloedarmoede wordt niet altijd ontdekt. Vooral ouderen kunnen last krijgen van een vitamine B12 gebrek als hun stofwisseling stoornissen gaat vertonen. Door het gebrek aan vitamine B12 wordt de vorming van rode bloedcellen verstoord. Hierdoor kan men erg vermoeid raken. Tekorten aan vitamine B12 kunnen ontstaan door deficiënte voeding, namelijk te weinig dierlijke producten, maar ook door een verworven defect in de opname van vitamine B12: bij pernicieuze anemie-. Bij bloedarmoede door gebrek aan vitamine B12 of aan foliumzuur zijn de bloedcellen die men nog heeft meestal te groot; bij ijzergebrek juist meestal te klein.

Symptomen[bewerken]

Veel voorkomende kenmerken en symptomen bij bloedarmoede zijn:

  • vermoeidheid sneller dan normaal
  • kortademigheid sneller dan normaal
  • Tachycardie, snel hartritme
  • hoofdpijn
  • algemeen zwaktegevoel

bij ernstiger bloedarmoede ziet men soms:

  • bleke huid (met name onder de vingernagels)
  • bleke lippen
  • hartkloppingen
  • duizeligheid
  • oorsuizingen
  • koude handen en voeten
  • tintelingen in de voeten gevolgd door het gevoel te hebben op bobbels/bollingen te lopen.
  • gebarsten mondhoeken, of scheurtjes in de lippen

Bij mensen met vernauwde kransslagaders kan het eerste symptoom van bloedarmoede wel eens zijn dat ze sneller pijn op de borst krijgen.

Het schatten van de bloedarmoede door naar de patiënt te kijken is echter lastig en men kan zich heel makkelijk vergissen. Bovendien kan iemand een zeer forse bloedarmoede hebben zonder klachten of tekenen. Bloedarmoede kan objectief vastgesteld worden door bloedonderzoek. Afhankelijk van de oorzaak van de bloedarmoede zal de arts een geschikte medicatie voorschrijven. Sommige vormen zijn onbehandelbaar. Die zijn gelukkig meestal of zeldzaam, of niet ernstig.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1] Richtlijnen Nederlands Huisartsen Genootschap