Blu-ray

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Blu-Ray)
Ga naar: navigatie, zoeken
Blu-raydiskspeler

Blu-ray (BD) is een formaat waarmee informatie op een optische schijf wordt opgeslagen. Dit is een ronde schijf met een diameter van 120 mm (dezelfde afmeting als een cd/dvd). Het formaat is met name bedoeld als digitaal opslagmedium voor speelfilms in hd (720p- of 1080p-resolutie). De uitlezing gebeurt met behulp van violet laserlicht met een golflengte van 405 nm. Standaard-dvd's en -cd's gebruiken een rode laser met een golflengte van respectievelijk 650 nm en 780 nm.

Kenmerken[bewerken]

Blu-raydisk met opslagcapaciteit van 50 GB

Blu-ray is als formaat bedoeld voor de opslag van films in hd en is een beoogde opvolger van de dvd. Voorheen was er nog een formaatoorlog tussen blu-ray en het incompatibele, concurrerende formaat hd dvd, geleid en gefabriceerd door Toshiba, maar nadat de voorsprong van blu-ray steeds groter werd heeft Toshiba in 2008 bekendgemaakt te stoppen met verdere steun aan het formaat en de productie van hd-dvd-spelers te staken.[1]

De geringere golflengte van de gebruikte blauwe laser maakt het mogelijk een hogere informatiedichtheid te behalen, zodat meer informatie op dezelfde schijf kan worden opgeslagen. Een blu-rayschijf heeft een capaciteit van ongeveer 25 GB of twee uur hdtv-audio + -video met een bandbreedte tussen 36 en 72 Mb/s. Het is tevens mogelijk om verscheidene lagen boven op elkaar te zetten, die elk 75 GB kunnen opslaan, hierdoor is het mogelijk om meer dan 150 GB op één schijf te zetten. In de toekomst zal blu-ray een hogere capaciteit hebben van 250 GB tot 1 TB.

Een blu-rayschijf heeft een beschermlaag van iets minder dan 100 micrometer (0,01 cm) dik. De eerste blu-raydisks hadden een folie als beschermlaag, maar tegenwoordig wordt er een coating gebruikt, net als bij cd's en dvd's. Ook werden de eerste versies van de blu-raydisk, ter bescherming tegen krassen en vingerafdrukken, verpakt in een cartridge. In een later stadium werden deze vervangen, zodat ze er nu eender uitzien als de huidige cd's en dvd's. Bovenop de coating van de blu-rayschijf ligt een harde, krasvaste beschermlaag van enkele micrometers.

Door de hoge informatiedichtheid is het niet mogelijk om eenvoudig van aangepaste dvd-replicatieapparatuur gebruik te maken om platen te fabriceren. De concurrent hd dvd heeft een lagere informatiedichtheid (17 GB per laag) en kan met minder problemen op bestaande dvd-replicatieapparatuur gefabriceerd worden.

Blu-ray wordt ook gebruikt in de professionele broadcastmarkt. Sony levert videocamera's die werken met het XDCAM Professional Disc System: een opslagmethode die ook gebruik maakt van de blu-raydisk. In de televisiewereld staat dit beter bekend als (kortweg) XDCAM. Video wordt daarbij niet opgeslagen in MP4-formaat, maar in de codering MPEG IMX 30/40/50. XDCAM HD maakt gebruik van MPEG HD. Op een XDCAM-schijf van 23 GB kan 45 minuten beeldmateriaal opgeslagen worden, in IMX 50 Mb/s (standaard definitie of SD). Wordt er opgenomen in hd, dan kunnen er 70 minuten op een 23 GB-disk, mits deze 35 Mb/s 'streamt'. Niet alle type XDCAM-camera's van Sony kunnen op elk formaat ingesteld worden.

Geschiedenis en tijdslijn[bewerken]

De ingenieurs van Philips, waaronder Kees Schouhamer Immink, en Sony die de blu-raydisk in 1995 ontwierpen, hadden de taak om een optische vervanger te ontwerpen voor de DV-camcorder. Belangrijk was hierbij dat door de gebruiker moest kunnen worden opgenomen. Massa-replicatie voor distributie van videofilms en data was bij het ontwerp van ondergeschikt belang.

In het midden van de jaren 1990, toen commerciële hdtv-sets in grotere aantallen werden verkocht aan consumenten in Japan en de Verenigde Staten, was er echter geen goede, goedkope manier voor opname of weergave van hd-inhoud. Er was ook geen systeem voorhanden dat dergelijke hoge kwaliteit of hoeveelheid gegevens kon opslaan, behalve Digital VHS van JVC en HD Betacam van Sony. Maar het was bekend dat het gebruik van lasers met een kortere golflengte een optische opslagcapaciteit zou opleveren met een hogere dichtheid. Toen Shuji Nakamura de praktisch toepasbare blauwe laserdiodes uitvond, was dit een sensatie, maar een langdurige rechtszaak voor het octrooi vertraagde de introductie acht jaar.

De eerste blu-rayrecorder werd onthuld door Sony op 3 maart 2003 en werd in april van dat jaar op de Japanse markt geïntroduceerd. Op 1 september 2003 kondigden JVC en Samsung hun blu-rayproducten aan op de Internationale Funkausstellung in Berlijn (Duitsland). Beide bedrijven zeiden dat hun producten vanaf 2005 op de markt zouden zijn.

  • Op 12 januari 2004 kondigden Hewlett Packard en Dell steun voor de nieuwe standaard aan.
  • Op 10 maart 2005 kwam Apple ook bij de groep.
  • Op 5 januari 2006 kondigde Philips aan dat het in de tweede helft van 2006 jaar zowel een blu-rayspeler als een opnameapparaat op de markt gaat introduceren. Hierbij gaat het concern eveneens blu-raydisks verkopen met een capaciteit van 25 gigabyte en 50 gigabyte.
  • Begin 2008 kondigde Time Warner aan te stoppen met de ondersteuning van hd dvd en vanaf eind mei 2008 enkel nog blu-ray te zullen ondersteunen.[2]
  • Op 15 februari 2008 kondigde Walmart, de grootste warenhuisketen van de Verenigde Staten, aan dat het per 1 juni stopt met het verkopen van hd-dvd-spelers en films.[3]
  • Op 19 februari 2008 kondigde Toshiba officieel aan het hd-dvd-project te stoppen. Blu-ray leek toen de opvolger te worden van de dvd, maar in de praktijk is de hele audiovisuele markt uiteengevallen in verschillende nichemarkten: dvd, blu-ray, downloaden (verhuur, verkoop, streaming ...), tv-aanbod met diverse mogelijkheden (standaardpakketten van kabelmaatschappijen, betaal-tv, pay-per-view, uitgesteld kijken ...), VHS (wordt nog altijd veel gebruikt voor huisopnamen van tv) en bioscoop.

Fysieke structuur[bewerken]

Een blu-rayschijf is een ronde schijf van 120 mm (de cd/dvd-afmeting) die met behulp van een blauwe laser met golflengte 405 nm (dvd 650 nm) uitgelezen wordt. Hierin is blu-ray identiek aan de concurrent hd dvd. In andere aspecten blijft hd dvd dichter bij de dvd dan blu-ray.

De numerieke apertuur van de lens is 0,85 (bij een dvd 0,6) waardoor een lagere diffractie bereikt wordt en de lichtvlek van de laser op de informatiedragende laag beter geconcentreerd wordt.

De laser bevindt zich in vergelijking tot de dvd dichter bij de informatiedragende laag. De beschermende laag bij een blu-raydisk is gemaakt van Durabis en is extra hard en dun. De dikte ervan bedraagt 0,1 mm (bij een dvd 0,6 mm).

Al deze verschillen in opbouw met de dvd leiden ertoe dat de doorsnede van de lichtvlek op de informatiedragende laag 0,6 µm (bij een dvd 1,3 µm) bedraagt. Hierdoor is het mogelijk om meer bits per oppervlakte-eenheid op te slaan.

Software, datastructuren en codecs[bewerken]

BD-J[bewerken]

Geavanceerde interactiviteit wordt verkregen met behulp van de speciaal voor blu-ray ontwikkelde BD-J-standaard die zich baseert op Java, versie 1.3. BD-J is een deelverzameling van de Globally Executable MHP-standaard (GEM). GEM is de wereldwijde versie van de Multimedia Home Platform-standaard. BD-J bevindt zich op alle nieuwe blu-rayspelers (vanaf 31 oktober 2007). Oudere modellen hebben meestal geen BD-J, maar enkel HDMV, wat nauwelijks meer mogelijkheden biedt dan een standaard-dvd. BD-J biedt erg veel mogelijkheden, zelfs spelletjes, maar is niet streng gestandaardiseerd en eist veel van de spelers.[4][5] Het gevolg is compatibiliteitsproblemen, dit wil zeggen dat sommige films niet al hun mogelijkheden vertonen op alle modellen spelers. Of spelers hebben firmware-updates nodig om deze mogelijkheden te benutten. Ook zijn de laadtijden bij sommige spelers hierdoor erg lang. Daarnaast moeten de programmeurs tijdrovende testen doen op verschillende modellen spelers of zouden die moeten doen.

Specificaties[bewerken]

  • Maximale resolutie: Full HD TV, te weten 1920 x 1080, progressief (1080p).
  • Opslagcapaciteit
    • Enkellaags: 25 GB
    • Dubbellaags: 50 GB
  • Maximale bitrates
    • Raw data overdracht: 53,95 Mbit/s
    • Audio+Video+ondertiteling: 48,0 Mbit/s
    • Video: 40,0 Mbit/s

Spelerprofielen[bewerken]

Alle videoprofielen hebben een volledige implementatie nodig van BD-J, maar met verschillende niveaus van hardwareondersteuning.

Mogelijkheid[6] BD-Video (Gratieperiodeprofiel – Profiel 1.0) Bonus View (Definitieve standaardprofiel – Profiel 1.1) BD-Live (Profiel 2)
Ingebouwd permanent memory 64 kB 64 kB 64 kB
Lokale opslagcapaciteit 256 MB 1 GB
Tweede videodecoder (PiP)[7] Optioneel Verplicht Verplicht
Tweede audiodecoder[7] Optioneel Verplicht Verplicht
Virtueel filesysteem Optioneel Verplicht Verplicht
Internetconnectiemogelijkheid Nee Nee Verplicht

Op 1 november 2007 werd het gratieperiodeprofiel (Engels:"grace period Profile") opgevolgd door "Bonus View" als het minimumprofiel voor nieuwe spelers die op de markt worden geïntroduceerd.[8][9][10] De Panasonic DMP-BD30 zelfstandige speler (Eng:Stand alone player), eind 2007 geïntroduceerd, was de eerste (of een van de eerste) spelers die voldeed aan het Bonus View-profiel (Profiel 1.1).[11][12] Deze speler is eind 2007 wellicht nog niet in Nederland of België verkrijgbaar. De PlayStation 3 kan sinds 18 december 2007 met behulp van firmware-update 2.10 door de gebruiker geschikt worden gemaakt voor Bonus View.[13] Op 25 maart 2008 werd versie 2.20 uitgebracht zodat ook BD-Live wordt ondersteund.

Regiocodes[bewerken]

Blu-rayregiocodes

Blu-rayfilms bevatten, net als de dvd, regiocodes. De wereld is echter, anders dan bij de dvd, onderverdeeld in drie regio's:

Regiocode Gebied
A/1 Noord-Amerika, Centraal-Amerika, Zuid-Amerika, Zuid-Korea, Japan, Hongkong, Macau, Taiwan en Zuidoost-Azië.
B/2 Europa, Groenland, Franse overzeese gebieden, Midden-Oosten, Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland.
C/3 Volksrepubliek China, Rusland, Centraal-Azië en Zuid-Azië.

Compatibiliteit[bewerken]

Blu-rayfilms kunnen afgespeeld worden via blu-rayspelers. Beide ondersteunen alle hd-formaten (480p/i, 720p en 1080i/p). De films kunnen dus afgespeeld worden op standaard tv's, maar dan zonder hd-beeld, of op een HD-Ready-tv, met kwaliteit tot 1080i. Het beste beeld bereik je met een Full HD-tv, met de Full HD 1080p-kwaliteit.

Blu-ray is wederzijds incompatibel met hd dvd, maar er zijn ook enkele dualformatspelers op de markt, die echter een stuk duurder zijn dan singleformatspelers.

Blu-ray is meer onderhevig aan nieuwe ontwikkelingen en verbeteringen dan hd dvd, dat standaard over picture in picture en ethernet beschikt. Het is dus mogelijk dat bepaalde geavanceerde functies (zoals picture in picture en interactiviteit) van nieuw uitgebrachte blu-rayfilms niet werken op oudere spelers.

Het is overigens mogelijk om met blu-rayspelers gewone dvd- en cd-schijven af te spelen.

Kopieerbeveiligingen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Digital rights management voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Blu-ray maakt, net als hd dvd, gebruik van DRM-technieken (het zogeheten Advanced Access Content System of AACS) die het afspelen van de schijf buiten door de leveranciers toegestane hardware en software onmogelijk moeten maken teneinde onbedoeld gebruik van de media te voorkomen. Doordat deze beveiliging ook legale toepassingen blokkeert, zoals het maken van een back-up of het afspelen van de schijf zonder verplicht door de leveranciers goedgekeurde programma's te gebruiken, heeft het formaat kritiek ontvangen.[14]

Daarnaast is blu-ray, in tegenstelling tot hd dvd, ook beveiligd met de DRM-technieken BD+ en BD-ROM Mark.

De filmstudio 20th Century Fox verkiest blu-ray boven hd dvd mede vanwege de uitgebreidere kopieerbeveiliging.

Op 14 september 2010 werd bekend dat de beveiliging van blu-raytechnologie was gekraakt. Dit werd bevestigd door Intel.[15]

Apparatuur[bewerken]

Blu-rayspelers worden gemaakt door onder meer Philips, Sony, Samsung, Sharp en ook vele andere merken kiezen voor de blu-raystandaard als drager voor hd-inhoud. Populaire spelers zijn de gameconsole PlayStation 3 en de zelfstandige speler van Samsung, BD-P1400. Sommige merken hebben systemen waarmee ook opgenomen kan worden in blu-ray.

Computers[bewerken]

Het afspelen van hdtv-films op blu-raydisks kan ook via een redelijk recente computer, mits deze een recente CPU heeft of over een eigen GPU beschikt die H.264 kan decoderen op een hoge resolutie van minstens 1920x1080. Ook bij een hogere resolutie biedt het afspelen van hdtv-films op een computer een toegevoegde waarde ten opzichte van een film op een blu-rayhuiskamerspeler, omdat je dan niet vastzit aan H.264, maar ook bijvoorbeeld blu-ray met MPEG Pro kan weergeven. Tevens kan je via de computer zelf kiezen wat voor filters en scalingtechnieken je activeert bij het weergeven van blu-ray-inhoud.

Er bestaan blu-rayrecorders zowel voor desktopcomputers als voor notebooks. Deze zijn in tegenstelling tot de langzame hd-dvd-recorders ook los beschikbaar voor de consument. Ze branden naast blu-rayschijven ook dvd's en cd's. De eerste blu-rayrecorders leveren een betere brandkwaliteit dan de eerste hd-dvd-recorders.[16][17]

PlayStation 3 & 4[bewerken]

De PlayStation is een populair apparaat in de blu-raybranch. In feite werkt de blu-ray op de PlayStation gewoon hetzelfde als op een blu-rayspeler, behalve de extra menu's tijdens de film en de besturing tijdens de film. Op een PlayStation kan in 720p of 1080p gekeken worden. Welke van de twee beschikbaar is, ligt aan de televisie en/of HDMI-kabel. Je kan geen blu-rays branden met een PlayStation 3 en/of een PlayStation 4.

Marktaandeel[bewerken]

De verkopen van hd dvd en blu-ray zijn erg klein vergeleken met die van de dvd. Met uitzondering van Japan is slechts een klein percentage huishoudens momenteel in het bezit van een hd-dvd- of blu-rayspeler, waardoor de marktaandelen snel en sterk kunnen veranderen. Soms wordt bij het bepalen van het marktaandeel de PlayStation 3 niet meegeteld, omdat die door sommige gebruikers alleen gebruikt wordt als spelcomputer.

Sony en Samsung domineerden samen in de VS in 2007 de markt voor blu-rayspelers.[18]

Studio-ondersteuning[bewerken]

Blu-ray wordt ondersteund door bijna alle belangrijke Amerikaanse filmmaatschappijen, te weten Walt Disney, 20th Century Fox, Warner Bros. Entertainment, Sony Pictures Entertainment, Columbia Pictures, TriStar Pictures, Metro-Goldwyn-Mayer, New Line Cinema, DreamWorks, Weinstein Co. en Paramount. (Universal Studios ging van hd-dvd over naar blu-ray vanaf de zomer van 2008).

Blu-raydiskconsortium[bewerken]

Het blu-raydiskconsortium (Engels: Blu-ray Disc Association) is het industrieconsortium dat blu-raytechnologie ontwikkelt en licenties verleent. Het is ook verantwoordelijk voor het vaststellen van formaatstandaarden en het vinden van kansen voor het blu-rayformaat. Het consortium is ingedeeld in drie lidmaatschapsniveaus: 1. de directie, 2. degenen die een actieve bijdrage leveren (Eng.: the Contributors) en 3. de gewone leden (Eng.: General Members).

Het consortium omvat Philips, Matsushita, Sony, Samsung, LG, Apple, Thomson, Pioneer, Hitachi, Sharp en Mitsubishi.

Licenties[bewerken]

Bedrijven die films op blu-raydisks willen uitbrengen of blu-rayspelers fabriceren, moeten licenties betalen aan de bedrijven die het intellectuele eigendom bezitten. Dit zijn Sony, Panasonic, Pioneer, Time Warner, Walt Disney en waarschijnlijk nog meer bedrijven.[19]

Hoofdlettergebruik[bewerken]

Er bestaat veel onduidelijkheid over de correcte schrijfwijze van het woord 'blu-ray'. Vaak wordt het woord, ten onrechte, met een hoofdletter of als 'blue-ray' geschreven. In het 'Jaarboek taal 2009' van Van Dale is 'blu-ray' opgenomen. 'Blu-ray' (met hoofdletter) was aanvankelijk de eigennaam van het systeem. De status van naam heeft het inmiddels verloren, en daarom is de hoofdletter vervallen.[20]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Toshiba maakt bekend te stoppen met de hd-dvd-steun
  2. HD-DVD v Blu-ray: is the battle over? - Times Online
  3. http://www.lazygamer.net/blu-ray/wal-mart-stops-selling-hd-dvd-players/
  4. Dragon’s Lair - The first full Blu-Ray Java title reviewed | HCW Tech Blog
  5. Gieselman, Hartmut c't 14 april 2008 Blaue Scheibenwelt pagina 93
  6. Hugh Bennett. The Authoritative BD FAQ: II. Physical, Logical, and Application Specifications (2006-06-01) Geraadpleegd op 2007-10-19
  7. a b Een tweede decoder wordt gewoonlijk gebruikt voor interactieve audio en commentaar.
  8. Blu-ray Disc Assn. promotes new Bonus View
  9. Does Blu-ray Profile 1.1 make past players obsolete?
  10. Carl Nelson. Upcoming PS3 firmware to add Blu-Ray Profile 1.1 - Picture in Picture playback. hardcoreware.net (2007-10-11) Geraadpleegd op 2007-10-19
  11. (en) Panasonic Introduces First Profile 1.1 Blu-ray Disc Player
  12. (en) Home Theater: Panasonic DMP-BD30 Profile 1.1 Blu-ray Player
  13. (nl) PLAYSTATION 3 Hulp en ondersteuning - Gidsen:- Update features (ver 2.10)
  14. (en) IEEE Spectrum: Loser: DVD Copy Protection, Take 2
  15. Has HDTV Code Been Cracked?
  16. Gieselmann, Hartmut: Op een laag pitje in C't-magazine, december 2007, pagina 74-75
  17. Gieselmann, Hartmut: Op een laag pitje in C't magazine, december 2007, Nederlandse versie, blz 75
    "De foutwaarde PI Sum 4 had op dat moment al de grenswaarde van 1000 overschreden, vier keer zo hoog als toegestaan. Bij de single layer hd-dvd-r kwam deze met 559 fouten op het dubbele van de toegestane grenswaarde. Daarmee pakken de eerste brandresultaten van de hd dvd een stuk slechter uit dan van de eerste dvd- of Blu-raybranders. We konden de disks in de SD-L902A weliswaar lezen, maar de externe HD-DVD-drives van de Xbox 360 herkende ze niet."
  18. (en) Sony, Samsung dominate blu-ray set-top sales Panasonic, LG plan to soon introduce enhanced players By Susanne Ault - Video Business, 12/14/2007
  19. Blu-ray victory means royalties, royalties, royalties | Tech news blog - CNET News
  20. Taaladvies, Genootschap Onze Taal.