Bonaire

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bonaire
Boneiru
Bijzondere gemeente van Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Bonaire Wapen van Bonaire
(Details) (Details)
Locatie van Bonaire
Geografie
Hoofdstad Kralendijk
Oppervlakte 288 km² (-% water)
Bevolking
Inwoners 18.413 [1]
Bevolkingsdichtheid 60 inw./km²
Religie 77% rooms-katholiek
16% overig
7% geen
Talen Nederlands, Papiaments
Overig
Munteenheid Amerikaanse dollar
Volkslied Volkslied van Bonaire
Tijdzone UTC -4
Feestdag 6 september (Dia di Himno y Bandera)
Telefoon 599
Topleveldomein bq nl
ISO 3166 BES
Detailkaart
OSM Bonaire.png
Slavenhuisjes bij de zoutpannen op Bonaire
Zoutwinning uit zeewater op Bonaire
kunuku op Bonaire
Ruwe kust aan de Noordoostzijde van het eiland
Kalme kust aan de Zuidwest zijde van het eiland
Kralendijk met op de achtergrond Klein Bonaire

Bonaire (Papiaments: Boneiru) is een eiland in de Caraïben dat bestuurlijk als openbaar lichaam een bijzondere gemeente binnen Nederland vormt. Het is gelegen in het Caribische deel van Nederland, zuidelijke deel van de Caraïbische Zee, voor de kust van Venezuela, en behoort tot de ABC-eilanden van de Kleine Antillen. De hoofdstad van Bonaire is Kralendijk; een verbastering van Koralendijk (dijk van koraal). De oudste nederzetting is Rincon, Spaans voor "hoek".

Geschiedenis[bewerken]

De eerste bewoners van Bonaire waren de Caiquetio indianen die het eiland vanaf Venezuela bereikten rond 1000 n. Chr. Restanten van deze indianen zijn onder andere te vinden in de vorm van rotstekeningen in de buurt van Onima aan de oostkust van Bonaire.

In 1499 landden Alonso de Ojeda en Amerigo Vespucci als een van de eerste Europeanen op Bonaire. Zij namen het eiland voor Spanje in bezit. Omdat Bonaire geen goud had en niet geschikt was voor de landbouw zagen de Spanjaarden geen noodzaak een kolonie te stichten. De lokale indianen werden afgevoerd om als slaven te dienen in plantages in Zuid-Amerika. In 1526 introduceerden de Spanjaarden vee op Bonaire. Als gevolg hiervan komen ezels (of buriku) en geiten (of kabritu) er in het wild voor.

Ondertussen ontstond een kleine gemeenschap op het eiland in het plaatsje Rincon, dat in een vallei tussen de heuvels veilig was voor piraten. De mensen uit deze gemeenschap waren vooral veroordeelden en krijgsgevangenen.

In 1633 veroverde Nederland Bonaire op de Spanjaarden. Het kwam onder het gezag van Wouter van Twiller, gouverneur van de nieuwe Nederlanden, en kwam onder bestuur van de West-Indische Compagnie. Deze importeerde een klein aantal slaven voor landbouw (voornamelijk hout, maïs en zoutwinning). Slaven die in de zoutwinning werkten, verbleven in slavenhutjes bij de zoutpannen, nauwelijks hoger dan 2 meter. Deze hutjes zijn nog steeds te zien op zuid-Bonaire. De slavernij is er in 1863 afgeschaft.

In het begin van de negentiende eeuw verloor Nederland de heerschappij over de Antillen twee maal aan Groot-Brittannië. Toen de eilanden in 1816 definitief aan Nederland werden toegewezen, bouwde de Nederlandse overheid Fort Oranje in Kralendijk om het eiland te beschermen. De kenmerkende vuurtoren in het fort is gebouwd in 1868. Zout was inmiddels de grootste bron van inkomsten voor het eiland. De productie was zo groot geworden dat er vier obelisken gebouwd werden om de schepen naar de zoutpannen te leiden. Inmiddels wordt het zout vooral gebruikt voor vaatwasmachines en in strooizout voor gladde wegen. De rechten van AKZO zijn al een aantal jaren geleden overgedaan aan Cargill, een Amerikaans bedrijf.

In de twintigste eeuw werden tenslotte de twee aanlegpieren vernieuwd waardoor de grote cruiseschepen er eenvoudig kunnen afmeren en werd het vliegveld, Flamingo Airport, aangelegd. In 1936 kregen mannen stemrecht. Gedurende de Tweede Wereldoorlog diende de locatie waar nu het hotel Divi Flamingo staat als concentratiekamp voor krijgsgevangen Duitse en Nederlandse nazi's. Onder koningin Juliana werden de Antillen in 1954 een autonoom deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Toen de Nederlandse Antillen op 10 oktober 2010 als land werd opgeheven, werd Bonaire een bijzondere gemeente van Nederland. Op 12 september 2012 mochten inwoners van Bonaire voor het eerst stemmen bij verkiezingen voor de Tweede Kamer.

Sociale geografie[bewerken]

Demografie[bewerken]

Bonaire heeft 18.413 inwoners volgens de telling van 2014.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren. [2] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.

De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en zijn de evangelische gemeenten sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).

De officiële taal is het Nederlands. Van de bevolking spreekt 75% thuis Papiaments (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 12% Spaans, 9% Nederlands en 3% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas(huis) Bonairiaans dialect: ('Ka') voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (' m'a bai ka ') De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit 'korta palabra', verkorte spraak.

Kernen[bewerken]

De ster in de vlag van Bonaire telt zes punten, welke staan voor de zes oorspronkelijke woonkernen. Door groei van de bevolking en uitbreiding van de bebouwing zijn vijf daarvan echter aan elkaar gegroeid tot de hoofdstad Kralendijk. Alleen Rincon, gelegen in de noordelijke helft van het eiland, is een apart dorp gebleven. Naast deze kernen is er in de loop der jaren een aantal wijken bij gekomen. Achter Kralendijk tegen de heuvel liggen achter het oude Norte di Salina de wijken Republiek en Santa Barbara. Achter Santa Barbara aan de kust ligt de nieuwe - zeer luxe - wijk Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Voorbij het vliegveld richting zoutpannen is de wijk Belnem gesitueerd, vernoemd naar Harry Belafonte. De bevolking is als volgt verdeeld over de oude kernen en wijken:

  • Kralendijk met in totaal 12.531 inwoners (per 25-04-2007)
    • Playa (centrum van Kralendijk) met 1.963 inwoners
    • Tera Kora met 1.610 inwoners
    • Nikiboko met 2.633 inwoners
    • Antriol met 3.947 inwoners
    • Nort'i Salinja met 2.378 inwoners
  • Rincon met 1.788 inwoners

De vlag, met daarop de 6-puntige ster, symboliseert een kompas. Bonaireanen waren en zijn uitstekende vissers en zeelieden, vandaar. Ook wordt wel gezegd dat de vier puntjes op de ring die Oost, West, Zuid en Noord aanwijzen bedoeld zijn om aan te geven dat alle mensen op de wereld gelijk zijn, waar ze ook vandaan komen. De rode kleur verwijst naar bloed en de overlevingskracht van de Bonaireaan. Het geel staat voor de zon, het strand en de bloemen van de Kibrahachi en de cactus. Wit staat voor vrede en internationalisatie. De blauwe kleur staat voor de zee. De vlag bestaat nog niet zo lang. Pas op 11 december 1981 is het ontwerp, waaraan de hele bevolking heeft kunnen meewerken en meedenken, goedgekeurd.

Economie[bewerken]

De belangrijkste economische sectoren zijn toerisme en de zoutwinning. Het zuidelijk deel van het eiland is ingericht voor natuurvriendelijke zoutwinning. Bonaire is bekend om een van 's werelds mooiste onderwater natuurreservaten en is daarmee zeer geliefd bij sportduikers.

Politiek[bewerken]

Bonaire maakte tot 10 oktober 2010 deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden binnen het staatsverband van de Nederlandse Antillen. Het landsbestuur van de Nederlandse Antillen was gevestigd in Willemstad op Curaçao. Daarnaast is er een lokaal eilandsbestuur dat zitting heeft in Kralendijk, bestaande uit het bestuurscollege en de eilandsraad. Sinds 10 oktober 2010 is Bonaire als openbaar lichaam een 'bijzondere gemeente' van Nederland waardoor het eiland geen deel uitmaakt van het Schengen-gebied. De 'Nederlandse Antillen' als staatkundige structuur zijn sinds die datum verleden tijd.

Eilandsraad[bewerken]

Samenstelling eilandsraad Bonaire (verkiezingen 2 maart 2011)[3]
Partij Partijleider Stemmen Percentage Zetels
Union Patriotiko Boneriano (UPB) Ramonsito Booi 3.040 40,29 4
Democratische Partij Bonaire (PDB) Robby Beukenboom 2.513 33,31 3
Movementu Boneiru Liber (MBL) Benito Dirksz 821 10,88 1
Partido Pro Hustisia & Union (PHU) Michiel Bijkerk 650 8,61 1
"Lijst nummer 4"[4]: Soleana &
Movementu Lucha Boneiru (MLB)
geen 521 6,91 0
Blanco/ongeldig - 130 1,07 -
Opkomst - 7.675 75,44 9
Historisch verloop zetelverdeling eilandsraad
Partij 2011 2007 2003 1999 1995 1991 1987 1983
Union Patriotiko Boneriano (UPB) 4 5 6 4 2 6 ? 4
Democratische Partij Bonaire (PDB) 3 4 3 4 5 1 ? 5
Partido Pro Hustisia & Union (PHU) 1 - - - - - - -
Movementu Boneiru Liber (MBL) 1 - - - - - - -
Partido Boneriano Sosial (PABOSO) - - - 1 2 2 ? ?
Totaal 9 9 9 9 9 9 9 9

Bestuurscollege[bewerken]

  • Gedeputeerde: B.F. (Burney) el Hage
  • Gedeputeerde: mevr.I.S. (Silvana) Serfilia
  • Gedeputeerde: P.J. (James) Kroon

Staatkundige hervormingen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden

Op 10 september 2004 werd op Bonaire een niet-bindend referendum gehouden. Van de kiesgerechtigden stemden ruim 59 procent voor een rechtstreekse band met Nederland. Slechts 16 procent stemde voor voortzetting van de toenmalige situatie, waarbij Bonaire een deel was van de Nederlandse Antillen.

Uitslag referendum 10 september 2004
Optie Stemmen Percentage
A: binnen de Nederlandse Antillen blijven 853 15,94
B: een directe band met Nederland 3.182 59,45
C: een autonoom land binnen het Koninkrijk 1.290 24,10
D: volledige onafhankelijkheid van het Koninkrijk 27 0,50
Blanco en ongeldige stemmen 106 1,94
Opkomst 5.458 57,24

Op 11 oktober 2006 bereikte Bonaire (samen met Saba en Sint Eustatius) een akkoord met de Nederlandse regering over een rechtstreekse band met Nederland. Het eiland werd een bijzondere gemeente, wat wil zeggen dat de Gemeentewet als basis dient voor het bestuur, maar met enkele uitzonderingen op het gebied van bijvoorbeeld sociale zekerheid. De inwoners hebben ook stemrecht gekregen voor de Tweede Kamer.

Het was de bedoeling dat er ook nog een referendum zou worden gehouden op 15 januari 2010, dat na veel politieke ophef - zowel op de Antillen als in Nederland - niet doorging. Uiteindelijk werd er toch een referendum gehouden op 17 december 2010.

Nuvola single chevron right.svg Zie Staatkundig Referendum Bonaire 2010 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Klimaat[bewerken]

In Bonaire is het eigenlijk bijna altijd warm, maar soms valt er een tropische regenbui.

Natuur en geologie[bewerken]

Washington Slagbaai Nationaal Park[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Washington Slagbaai National Park voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De hele Noordpunt van Bonaire is een beschermd natuurgebied, het Washington Slagbaai Nationaal Park. Het park, 6000 hectare groot, is in 1969 ingesteld als het eerste natuurpark van de Nederlandse Antillen. Het herbergt een scala aan leefgebieden, waaronder de duinen bij de boca's (inhammen) aan de noordkust, de saliñas (zoutmeren), de pos (bronnen) en de berggebieden. Het park is rijk aan vogels en andere dieren, met name hagedissen en leguanen. Binnen het park liggen twee gebieden die internationaal erkend zijn als belangrijk watergebied in het kader van de Ramsar-conventie: saliña Slagbaai en het Gotomeer. Ook vanuit cultuurhistorisch oogpunt is het park van grote betekenis, onder andere vanwege de plantages en de historie van Slagbaai. Bij de ingang van het park is een interessant museum ingericht. Vanaf de entree zijn enkele wandelingen uitgezet. Het park is goed toegankelijk met de auto en mountainbikers zijn ook welkom.

Bonaire National Marine Park[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Bonaire National Marine Park voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bonaire National Marine Park is een wettelijk beschermd onderwaterpark dat het hele eiland en Klein Bonaire omringt.

Het park is in 1979 ontstaan door onder andere steun van het Wereld Natuur Fonds en wordt beheerd door de Stichting Nationale Parken Bonaire (STINAPA Bonaire). Voor de kust ligt het eiland Klein Bonaire. Er zijn circa zestig duikplaatsen. Het natuurpark behoort tot de mooiste duiklocaties ter wereld.

Klein Bonaire[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Klein Bonaire voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de kust bij Kralendijk ligt het eiland Klein Bonaire. Het eiland is 700 hectare groot, geheel vlak en slechts begroeid met kleine struiken en cactussen. Op het eiland komen zeker 76 plantensoorten en circa 55 diersoorten voor. Het is omgeven met een koraalrif. De stranden aan de noord- en westkant zijn de belangrijkste nestplaatsen voor zeeschildpadden. Op het eiland liggen ook enkele saliñas of zoutmeren. Hierin foerageren rode flamingo's; Bonaire heeft een van de grootste flamingo-populaties ter wereld. Om deze reden en vanwege de ongerepte koraalriffen en de neststranden voor zeeschildpadden, wordt het eiland beschermd als watergebied van internationaal belang door de Ramsar-conventie. Met de groei van het duiktoerisme op Bonaire wilden projectontwikkelaars op Klein Bonaire hotels bouwen. Vlak voor de eeuwwisseling werd het eiland met hulp van Nederland, het Wereld Natuur Fonds en andere natuurbeschermers door het eilandgebied Bonaire aangekocht en veiliggesteld. Sinds 2001 is Klein Bonaire een wettelijk beschermd natuurgebied. Het eiland is per boot bereikbaar voor duikers, snorkelaars en dagjesmensen.

Lac[bewerken]

Het Lac is een schitterende ondiepe lagune in het zuidoosten van Bonaire. Het gebied van 700 hectare is omzoomd met mangroven. Lac maakt deel uit van het beschermde onderwaterpark en is aangewezen als watergebied van internationale importantie in het kader van de Ramsar-conventie. De baai is uniek vanwege het voorkomen van zeegras en mangrove. Een deel van de mangroven is door de beperkte toegankelijkheid vrijwel ongestoord en daarmee van belang als rustgebied voor vogelsoorten. Lac is een belangrijke rustplaats en broedgebied voor tal van vogels en mariene ongewervelden, waaronder de Koninginneschelp ofwel de Karkó. Vroeger kwam dit schelpdier hier in grote hoeveelheden voor, maar door overbevissing is de populatie grotendeels uitgeroeid. Het gebied heeft een kraamkamerfunctie voor rifvissen en is het voedselgebied voor de Groene zeeschildpad.

Pekelmeer[bewerken]

Het Pekelmeer en het flamingoreservaat (800 hectare) maken deel uit van het grote watergebied in het zuidwesten van het eiland. In dit gebied wordt nog steeds zout gewonnen. Het is ook het belangrijkste voedsel en leefgebied voor de flamingo. Een mooi samengaan van economie en ecologie. In deze omgeving bevinden zich, afhankelijk van het seizoen, tussen de 2000 en 7000 flamingo’s. Het flamingoreservaat is de belangrijkste broedplaats voor de flamingo in het zuidelijk Caribisch gebied. De totale populatie die migreert tussen Bonaire en Zuid-Amerika wordt geschat op 20.000 exemplaren. De flamingo stelt bijzondere eisen aan zijn omgeving (waterkwaliteit, rust) en is zeer gevoelig voor verstoringen. Het Pekelmeer en het flamingo reservaat zijn aangewezen als watergebied van internationale betekenis volgens de Ramsar-conventie. Bonaire zal de flamingo, het symbool van het eiland, actief blijven beschermen. De vogels krijgen ruimte en rust.

Saliñas en grotten[bewerken]

Saliñas zijn zoutmeren of inhammen die door een dam van dood koraal zijn afgesloten van de zee. Ze hebben een belangrijke functie doordat ze zorgen voor de opvang en filtratie van (regen)water. Zo wordt voorkomen dat voedingsstoffen en gronddeeltjes het rif in spoelen en daar tot schade aan de koralen leiden. Deze functie is vooral cruciaal bij hevige regenval. Saliñas zijn verder een belangrijk voedselgebied voor tal van watervogels. Slagbaai, Gotomeer, Pekelmeer en de saliñas op Klein Bonaire zijn watergebieden van internationale betekenis in het kader van de Ramsar-conventie.

Bonaire heeft vele tientallen grotten. Als geologische verschijningsvorm geven ze een beeld van de oudste geschiedenis van het eiland. Op diverse plaatsen zijn grotten voorzien van rotstekeningen, aangebracht door de oorspronkelijke Indiaanse bewoners van Bonaire. Sommige grotten bieden woonruimte aan vleermuizen of aan de blinde Typhlatia garnaal. Vleermuizen vervullen een nuttige functie in het ecosysteem: ze vangen grote hoeveelheden insecten (waaronder muggen) of dragen zorg voor de bestuiving van bloemen, waaronder die van cactussen. De grootste bedreiging voor vleermuizen vormt de vernietiging of verstoring van hun verblijfplaatsen.

Geologie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geologie van Bonaire voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bonaire is gelegen op de Caribische Plaat, een tektonische plaat die wordt begrensd door vier andere tektonische platen; de Noord-Amerikaanse, Cocos-, Nazca en Zuid-Amerikaanse Plaat. Bonaire als eiland is gevormd in het Tertiair, toen de Caribische plaatgrens (de vulkaanboog die de Caribische eilanden in het oosten van het gebied vormde) zich oostwaarts verplaatste.

De gesteenten die op Bonaire voorkomen zijn van sedimentaire en vulkanische oorsprong[5]. De sedimentaire gesteenten dateren uit het Krijt (~90-100 miljoen jaar geleden (Ma)) en het Mioceen (~5 Ma).

Media[bewerken]

Kranten[bewerken]

Tijdschriften[bewerken]

  • Dolfijn FM Magazine, gratis weekblad (Nederlands)

Radio en televisie[bewerken]

Enkele lokale radio-omroepen en televisie-uitzendingen zijn Nederlandstalig.

Radiokanalen
  • Trans World Radio 800AM/89.5FM (8 verschillende talen)
  • Mega Hit FM 101.1 (Nederlands/Engels)
  • Dolfijn FM 97.5 (Nederlands)
  • Radio Nederland (Wereldomroep Nederland - Nederlands)
  • Bon FM 102.7 (Papiaments)
  • LineaRecta is de dagelijkse actualiteitenuitzending van de Wereldomroep speciaal voor de Antillen en Aruba. dit programma wordt maandag tot en met vrijdag uitgezonden tussen 8.15 en 8.45 uur op Mega Hit FM (op Bonaire te beluisteren op FM 101.1.)
Televisiekanalen
  • TeleCuraçao (Papiaments)
  • TV11 (Bonairiaans kanaal in het Papiaments, maar gevestigd op Curaçao)
  • BVN (Wereldomroep Nederland - Nederlands. Niet vrij te verkrijgen, maar TV11 verzorgt uitzendingen in het reguliere uitzendschema)
  • Venezolaanse kanalen (gratis)
  • verdere Amerikaanse kanalen (Via satelliet, niet gratis)
  • Kanal 24 (niet gratis)
Satellietbedrijven
  • TDS
  • DirecTV
  • Dish Network

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Aantal inwoners van Bonaire Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), geraadpleegd op 2 mei 2014
  2. (en) Centraal Bureau voor Statistiek van de Nederlandse Antillen.
  3. verkiezingsuitslagen.nl Geraadpleegd op 21 april 2013
  4. Bonaire Web-log (26 januari 2011) Speciale actiegroep neemt deel aan verkiezingen geraadpleegd op 21 april 2013
  5. (en) Geologie van Bonaire op WashingtonparkBonaire.org
Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Bonaire.