Born (Nederland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Born
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Born
(Details)
Born (Nederland)
Born (Nederland)
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Sittard-Geleen Sittard-Geleen
Coördinaten 51° 2′ NB, 5° 49′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan 2006) 5900
Overig
Postcode 6120-6121
Netnummer 046
Belangrijke verkeersaders A2, N297, Julianakanaal
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Born (Limburgs: Bor) is een kerkdorp in de zogenaamde 'taille' van de Nederlandse provincie Limburg en vormt sinds 2001 een deel van de gemeente Sittard-Geleen. Er wonen circa 5900 mensen. Born is met name bekend door de huisvesting van VDL NedCar, de grootste Nederlandse autoproducent.

De plaats, die tot 2001 een zelfstandige gemeente was, deelt evenals Sittard en Susteren slechts een korte geschiedenis met Limburg. Het heeft van 1400 tot 1815 ook niet tot de Nederlanden behoord.

Geschiedenis[bewerken]

Middeleeuwen[bewerken]

De eerste vermelding van de plaatsnaam Born (als Burne) dateert uit het jaar 1125. De plaats is waarschijnlijk ontstaan rondom een bron en werd hiernaar genoemd. Er zijn in Duitsland, Luxemburg, België (Born, provincie Luik) en Frankrijk diverse plaatsen die ook zo heten.

In de 12e eeuw wordt de heerlijkheid gedeeld door de bisschoppen van Keulen en Luik. In 1213 komt het aan het graafschap Loon en in 1234 aan het hertogdom Gelre. In 1400 wordt Born tezamen met Sittard en Susteren verkocht aan de hertog van Gulik en wordt het de zetel van een drost ('ambtman'). Ambt Born behelsde een gebied op de rechteroever van de Maas bestaande uit de nederzettingen Born, Sittard, Broeksittard, Susteren, Grevenbicht, Buchten, Holtum, Guttecoven, Urmond en Berg (thans Nederland) en Tudderen, Wehr, Susterseel en Hillensberg (thans Duitsland).

Nieuwe tijd[bewerken]

In 1709 verschuift de zetel van het ambt naar Sittard. Gedurende de Franse tijd, tussen 1794 en 1800 behoorde Born tot het Kanton Sittard. In 1800 verloren de kantons hun bestuurlijke taak, die vanaf dat jaar aan de gemeenten werd toegemeten, waarop de gemeente Born verrees. Na de Franse tijd, in 1815, kwam de gemeente bij het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, werd in 1830 eerst deel van het nieuw gevormde Koninkrijk België, en hoort pas sinds 1839 (na de verdeling van Limburg in een Belgische en een Nederlandse provincie) definitief tot Nederland.

Moderne geschiedenis[bewerken]

Born was samen met de kerkdorpen Buchten en Holtum een zelfstandige gemeente tot 1 januari 1982. Op die datum werd ten gevolge van gemeentelijke herindeling een nieuwe gemeente gevormd door grotendeels de opgeheven gemeenten Born, Grevenbicht en Obbicht en Papenhoven. Deze gemeente, die de naam Born kreeg, fuseerde in 2001 met de gemeenten Sittard en Geleen tot de nieuwe gemeente Sittard-Geleen.

Karakteristiek[bewerken]

Geografie en topografie[bewerken]

Born ligt in de zogenaamde 'taille van Limburg'; een smal gedeelte van Nederland dat Zuid-Limburg met de rest van het land verbindt. Vanuit de dorpskern is de afstand tot de Belgische grens hemelsbreed 2,5 kilometer westwaarts en tot de Duitse grens 4,7 kilometer oostwaarts. Vanaf de bebouwingsgrenzen zijn deze afstanden nog kleiner.

Born ligt langs het Julianakanaal, waar ter hoogte van het dorp een sluis ligt. Ten noorden hiervan ligt het havengebied dat zich anno 2006 bijna helemaal uitstrekt tot aan Roosteren.

Het gebied waarin Born ligt is dichtbebouwd, deels door industrie (havengebied, NedCar) en deels door woongebied. Born is recentelijk uitgebreid met de wijk Aldenhof, waardoor Born nu tegen het buurdorp Buchten is gelegen. Ook het voormalige gehucht Hondsbroek is helemaal opgegaan in Born. Daarnaast is er rondom het dorp ook natuur; aan de oostzijde ligt het Limbrichterbos en aan de zuidzijde de Graetheide.

Kerk[bewerken]

Centraal in Born, in het oude gedeelte, staat een Rooms-katholieke kerk uit het jaar 1906 van de parochie H. Martinus. De bakstenen Sint-Martinuskerk is een neogotische kruiskerk, ontworpen door de Roermondse kerkarchitect Caspar Franssen. Diens zoon, Joseph Franssen, ontwierp later de kruisbeuk die in 1959 werd aangebouwd.[1]

In het dorp stond al een veel oudere kerk. De sloop hiervan vond enkele jaren na de bouw van de nieuwe kerk plaats. De Pastorie van deze kerk is wel bewaard gebleven hierin is tegenwoordig een horeca zaak gevestigd.

Kasteel Born[bewerken]

Bij het centrum van Born staan de overblijfselen van een oude waterburcht. Dit kasteel werd gebouwd in 1666 op de plaats waar een nog ouder kasteel heeft gestaan. De eerste vermelding daarvan dateert uit 1154. Door brand werd het kasteel in 1930 verwoest. Daar later geen restauratie volgde, is het in de loop der jaren steeds meer in verval geraakt. In 1955 werd het verkocht aan de toenmalige gemeente Born. De bijbehorende voorburcht werd tussen 1989 en 1990 hersteld en functioneerde nadien als gemeentehuis. Rond de ruïne is een dierenpark aangelegd. [2]

Bevolking[bewerken]

Het postcodegebied van Born telde in 2006 circa 5900 inwoners. Hiervan woonden er 5540 in het dorp, 240 in het gehucht Graetheide en 120 in het overige gebied.

Onderstaande tabel weergeeft de demografische evolutie van Born tussen 1995 en 2006 (afgerond op tientallen).[3]

1995 1997 1999 2001 2003 2004 2005 2006 2014
5200 5450 5410 5390 5710 5780 5820 5900 6100

NedCar[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie NedCar voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sinds de jaren 60 van de 20e eeuw worden in Born auto's geproduceerd. In 1965 maakte autofabrikant DAF plannen bekend voor een nieuwe fabriek in Born. De bouw van het complex werd voltooid in 1967 en in dat jaar ging de productie van start. Nadat Volvo in 1976 het grootste deel van de aandelen van het bedrijf in handen kreeg werd DAF Car B.V. omgedoopt in Volvo Car B.V.. In 1992 werd NedCar ten slotte geboren door een samenwerkingsverband tussen Mitsubishi, Volvo en de Nederlandse Staat. Deze laatste twee hebben zich inmiddels teruggetrokken en na een aantal flinke reorganisaties wordt het bedrijf nog op een laag pitje gerund door Mitsubishi. Wel zijn er allerlei reddingspogingen aan de gang om met eventuele andere automerken de fabriek weer rendabel te maken. In totaal zijn er in Born ruim 4.500.000 auto's geproduceerd. NedCar is een belangrijke werkgever in de regio. Na tijdens de topjaren zo'n 4000 à 5000 man in dienst gehad te hebben, werken er in 2011 nog ongeveer 1500 mensen.[4]

Na diverse roerige jaren, en vele pogingen om Nedcar te redden is medio 2012 de nedcar fabriek overgenomen door de VDL groep. Na een ingrijpende verbouwing en ombouw van de fabriek zullen Medio 2014 voor oprdrachtgever B M W de eerste auto's van het nieuwe model MINI van de band rollen.

Infrastructuur[bewerken]

Het dorp kent goede infrastructurele verbindingen: langs het dorp loopt de autosnelweg A2, die Zuid-Limburg met het noorden van het land verbindt en vanaf 2009 de N297, die de A2 met de Duitse A46 gaat verbinden. De haven van Born is via een spoorlijn verbonden met Sittard, die uitsluitend voor goederenvervoer wordt gebruikt.

Bronnen, noten en/of referenties