Bosreservaat

Het Duivelshof in Overijsel

Duivelshof bij avond, herfst 2011

Een bosreservaat wordt in Nederland gedefinieerd als een bosgebied van 5 tot ruim 400 hectare groot, waarvan met de beheerder is afgesproken dat er geen houtoogst of bosbeheer plaatsvindt en dat onderzoekers in de gelegenheid stelt de ontwikkeling van het bos over lange termijn te volgen. Het betreft dus zeer strikte reservaten, die geen beheer kennen. Tot de instelling van bosreservaten is officieel besloten door het Ministerie van Landbouw en Visserij in 1978. In 1983 zijn de eerste vijf reservaten aangewezen, en in 1999 is het zestigste en laatste reservaat ingesteld. Onderzoek naar bodemvorming en successie in de vegetatie speelt bij het wetenschappelijk onderzoek een belangrijke rol. Het onderzoek wordt gecoördineerd door Alterra-Wageningen UR.

In Nederland zijn er momenteel 60 bosreservaten. De bedoeling ervan is dat de reservaten de uiteenlopende bostypes in Nederland vertegenwoordigen. Ze zijn ook geografisch sterk gespreid over het land (voor een beschrijving van de 60 bosreservaten zie externe link).

Lijst van bosreservaten in Nederland

Groningen

• Het Weenderbos in het Liefstinghsbroek. Dit bosreservaat van 18 ha ligt langs de Ruiten-Aa bij Vlagtwedde. Het is karakteristiek voor een vochtig Eiken-Beukenbos.

Friesland

• Starnumansbos, in het Gaasterland, tussen Kippenburg en Ruigahuizen. Het is 107 ha groot en aangeplant als productiebos voor eikenhakhout, dat werd gebruikt voor leerlooierijen en als stookhout. 53 ha hiervan is bosreservaat. Het is representatief voor het Eiken-Berkenbos.
• Heloma- en Bleekerspolder. Dit reservaat ligt ten oosten van Wolvega in de vallei van de Linde. Het beslaat 66 ha en is eigendom van It Fryske Gea. Het is karakteristiek voor Moerasvaren-Elzenbroekbos.
• Berkenvallei op Terschelling bij Oosterend. Dit reservaat van 50 ha vertegenwoordigt het Berkenbos.

Drenthe

• Gasterse Holt, bij Gasteren. Dit ligt op de overgang van de es van Gasteren naar een zijdal van de Drentse Aa. Men vindt hier Gele dovenetel en Bosanemoon. Het is bezit van de Stichting het Drentse Landschap.
• Tonckensbos, bij Westerveld. In dit naaldbos komt Dennenorchis en Kleine keverorchis voor. Het is bezit van Natuurmonumenten.
• Lheebroeker Zand, bij Dwingeloo. Het reservaat is 39 ha groot en ligt in de Boswachterij Dwingeloo, die eigendom is van Staatsbosbeheer. Het betreft deels een droog en deels een vochtig Berken-Zomereikenbos. Ook Korstmos-Dennenbos en Kussentjesmos-Dennenbos komen voor.
• Oosteresch, behorend tot het Sleener Zand te Sleen. Het reservaat meet 35 ha. Het representeert het Eiken-Berkenbos.
• Schoonlooërveld, bij Schoonloo. Het is 28 ha groot en representeert het Eiken-Beukenbos.
• Dieverzand te Smilde. Dit is 31 ha groot en vertegenwoordigt het Dennenbos.
• Norgerholt, bij Norg. Het meet 25 ha en vertegenwoordigt het Eiken-Beukenbos.
• Kremboong, bij Hoogeveen. Een restant van 31 ha van een uitgestrekt productiebos dat in 1888 werd geplant. Het is een groeiplaats van Stekende wolfsklauw, Dalkruid en Koningsvaren.

Overijssel

• Smoddebos-Duivelshof, te Losser. Dit bestaat uit twee gescheiden delen die met elkaar in verbinding staan via de Snoeijinksbeek. Beide delen zijn ongeveer 15 ha groot. Het Duivelshof bevat een rijke flora, waaronder Witte klaverzuring, Gele dovenetel en Reuzenpaardenstaart. Het vertegenwoordigt het Kamperfoelierijk Eiken-Haagbeukenbos.
• Zeesserveld, bij Ommen. Dit bestaat uit Grove den met ondergroei van Sporkenhout, Amerikaanse krent en Amerikaanse vogelkers. Ook Blauwe bosbes komt voor. Het is 17 ha groot. Het is in 1985 ingesteld. Het vertegenwoordigt het Eiken-Berkenbos.
• Achter de Voort, bij Ootmarsum. Het is karakteristiek voor Kamperfoelierijk Eiken-Haagbeukenbos. De oppervlakte bedraagt 9 ha.
• Het Molenven te Saasveld. De oppervlakte bedraagt 42 ha. Het vertegenwoordigt het Eiken-Berkenbos.
• Kloosterkooi te Kalenberg in De Weerribben. Het is 28 ha groot en vertegenwoordigt het Elzen-Berkenbos.
• Vechtlanden bij Ommen. Dit reservaat van 12 ha vertegenwoordigt Elzenbroekbos.
• Het Molenven bij Saasveld is het oudste natuurreservaat van Twente. Het meet 42 ha en representeert het Eiken-Berkenbos.
• De Duurse Waarden bij Wijhe. Dit reservaat vertegenwoordigt het Schietwilgenbos. Het is 20 ha groot.

Gelderland

• Ossenbos, te Ede. Een oud Grove dennenbos van 65 ha, dat onderdeel uitmaakt van schietterrein 'De Harskamp'. Het is karakteristiek voor een droog Berken-Zomereikenbos.
• De Spaanse Kap, Doorngat, en Kittenberg, bij Wiesel. Deze drie in 2006 ingestelde bosreservaten maken deel uit van het 10.000 ha grote Kroondomein Het Loo en beslaan samen ongeveer 400 ha.
• De Imboschberg. Dit reservaat maakt onderdeel uit van Imbosch op de Veluwe. Het bestaat voor de helft uit bos en voor de andere helft uit heide. Dit reservaat beslaat 350 ha. Het werd in 1999 ingesteld. Het is karakteristiek voor een droog Wintereiken-Beukenbos.
• Bekendelle. Een reservaat van 5 ha langs de Boven-Slinge te Woold bij Winterswijk. Er is een rijke bodemflora, die onder meer Bosgeelster en Slanke sleutelbloem omvat. Het is karakteristiek voor het Vogelkers-Essenbos.
• 't Rot. Dit reservaat met een oppervlakte van 19 ha ligt in de buurtschap Woold bij Winterswijk. Het is een rijke variant van een vochtig Wintereikenbos, dat eigendom is van Staatsbosbeheer.
• Pijpebrandje in het Speulderbos. Het is 36 ha groot en representeert het Eiken-Beukenbos.
• Nieuw-Milligen, Garderen-oost. Het is 50 ha groot en representeert het Eiken-Berkenbos.
• Zwarte Bulten te Rozendaal. Het is 45 ha groot en vertegenwoordigt het Eiken-Beukenbos.
• Riemstruiken te Kootwijk. Het is 22 ha groot en vertegenwoordigt het Eiken-Beukenbos.
• Tongerense Heide te Vierhouten. Het meet 40 ha en vertegenwoordigt het Eiken-Berkenbos.
• Petrea te Heerde en Hattem, bezit van het Geldersch Landschap. Het zuidelijk deel van dit 455 ha grote gebied is bosreservaat. Onder meer Kraaiheide, Veelbloemige salomonszegel, Grote wolfsklauw en Rondbladig wintergroen worden hier gevonden.
• Grote Weiland te Hierden. Dit bosreservaat is representatief voor het Elzenrijk Essen-Iepenbos. Het is eigendom van Natuurmonumenten, die het aankocht in 1975. Het heeft een oppervlakte van 30 ha. In 1945 is het beplant met Populier en Els. De Populieren sterven uiteindelijk af.
• De Stille Eenzaamheid te Ermelo en Harderwijk. Dit reservaat heeft een oppervlakte van 85 ha. Het maakt deel uit van het Leuvenumse Bos bij Staverden. Het is karakteristiek voor het Kussentjesmos-Dennenbos.
• Het Leesten bij Ugchelen. Dit reservaat heeft een oppervlakte van 41 ha. Het bestaat voornamelijk uit naaldhout. Bleeksporig bosviooltje, Mannetjesereprijs en Dalkruid komen in sommige delen van het reservaat voor.
• In de Millingerwaard bij Millingen ligt een bosreservaat van 80 ha, dat het Schietwilgenbos vertegenwoordigt.

Utrecht

• Landgoed Noordhout, bij Zeist en Driebergen. Een deel van dit 635 ha grote gebied op de Utrechtse Heuvelrug is bosreservaat. Het is een van de weinige plaatsen op de Utrechtse Heuvelrug die in de 19e eeuw al bebost waren. Het is bezit van het Utrechts Landschap.
• Galgenberg in de Boswachterij Amerongen. Bestand van Grove den met ondergroei van Zomereik, Berk, en Beuk. Dit beslaat 48 ha. Hier wordt de successie van naaldbos naar droog Zomereiken-Beukenbos bestudeerd.
• De Heul, in Boswachterij Leersum. Dit is ingesteld in 1998. Het beslaat 55 ha. Het bestaat momenteel voornamelijk uit Grove den en ander naaldhout. Het is karakteristiek voor een vochtig Berken-Zomereikenbos.

Flevoland

• Houtribbos langs de IJsselmeerdijk bij Lelystad. De potentiële vegetatie is een Elzenrijk Essen-Iepenbos. De oppervlakte bedraagt 16 ha.
• Hollandse Hout, langs de Knardijk bij Lelystad. De oppervlakte bedraagt 35 ha. De natuurlijke vegetatie is een Essen-Iepenbos.
• Bosreservaat Meerdijk te Spijk-Bremerberg, aan de oostkant van Flevoland, ter hoogte van Elburg en Harderwijk. Dit reservaat van 20 ha vertegenwoordigt het Elzen-Eikenbos.
• Het Wilgenreservaat aan de Knardijk. Dit bos van 50 ha is een representant van het Essen-Iepenbos.
• De Stille Kern is een bosreservaat van 1000 ha, dat het middendeel vormt van het nog veel grotere Horsterwold (3400 ha) dat bij Zeewolde ligt.

Noord-Holland

• Het Pilotenbos bij Amstelveen is een deel van het Amsterdamse Bos ten zuiden van de Grote Vijver. Dit is tot bosreservaat aangewezen om de ontwikkeling tot natuurlijk Essen-Iepenbos te kunnen volgen. Het is 15 ha groot.
• Leyduin-Vinkenduin. Dit is een binnenduinrandbos bij Heemstede. Het beslaat 52 ha en is eigendom van Landschap Noord-Holland. Het is karakteristiek voor een droog Wintereiken-Beukenbos. Er komen oude bossoorten en ook stinsenflora voor.
• Drieduin 1, 2, en 3 in Boswachterij Schoorl. Deze drie reservaten beslaan respectievelijk 25, 20, en 28 ha. Ze zijn representatief voor het Dennenbos, het Berkenbos, en het Eiken-Berkenbos.
• Roodaam, te Castricum. Dit is 35 ha groot en vertegenwoordigt het Duin-Eikenbos.
• Naardermeer Oude Kooi en Naardermeer Driehoek zijn spontane bossen die ontstaan zijn aan de rand van het Naardermeer. Ze worden al vanaf 1919 door wetenschappers gevolgd en gelden als voorbeeld van hoogveenbossen en hebben een speciale referentiefunctie in het programma bosreservaten.

Zuid-Holland

• De Slikken van Flakkee, bij Stellendam. Dit reservaat meet 307 ha en is eigendom van Staatsbosbeheer. Het is karakteristiek voor een Schietwilgen/Essen-Iepenbos. Er is onder meer Duindoorn en Wegedoorn te vinden. Het bos is spontaan ontstaan na afsluiting van het Grevelingen.
• Beerenplaat, te Oud-Beijerland. Dit betreft een representant van het Schietwilgenbos. Het reservaat is 20 ha groot.
• Kijfhoek, te Wassenaar. Dit reservaat van 30 ha vertegenwoordigt het Duin-Berkenbos.
• De Horsten, te Wassenaar. Een bos van meer dan 200 jaar oud. Het maakt deel uit van het Koninklijk Landgoed De Horsten, wat een samenvoeging is van de landgoederen Raaphorst, Eikenhorst en Ter Horst. Het werd aangewezen in 1997. Het beslaat 48 ha en is een voorbeeld van een Ruigt-Elzenbos.
• Oude Kat is een gebied in de Hollandse Biesbosch ten zuiden van Sliedrecht, dat alleen per boot te bereiken is. Het heeft een oppervlakte van 30 ha en vertegenwoordigt het Essen-Iepenbos.

Noord-Brabant

• Landgoed Mattemburgh bij Bergen op Zoom kent een bosgebied waar al meer dan een eeuw geen onderhoud meer plaatsvindt. Het beslaat 105 ha en vertegenwoordigt het Eiken-Beukenbos.
• 't Sang bij Mierlo. Dit gebied van 15 ha vertegenwoordigt het Elzenbroek.
• De Geelders bij Boxtel. Dit gebied van 15 ha vertegenwoordigt het Eiken-Haagbeukenbos.
• Keizersdijk in de Brabantse Biesbosch. Dit gebied van 32 ha vertegenwoordigt het Essen-Iepenbos.
• Grootvenbos te Deurne. Dit bosreservaat vmet een oppervlakte van 30 ha ligt in het natuurreservaat de Deurnse Peel bij Griendtsveen. Het bestaat vooral uit Berken, Zomereiken en Wilgen. Het vertegenwoordigt het Elzen-Berkenbos.
• Bosreservaat Kampina, bij Boxtel. Het meet 40 ha en representeert het Eiken-Berkenbos.
• Bosreservaat Leenderbos, tussen Leende en Valkenswaard. Dit is een deel van de veel grotere Boswachterij Leenderbos van Staatsbosbeheer. Het reservaat meet 28 ha en vertegenwoordigt het Eiken-Berkenbos.
• Tussen de Goren bij Chaam. Het betreft een Eiken-Berkenbos van 40 ha.
• Smalbroeken bij Lennisheuvel. Het betreft een vochtig gebied van 80 ha waardoor de Beerze stroomt. Het ligt bij de Kampina en vertegenwoordigt het Elzen-Eikenbos.

Limburg

• Bunderbos. Dit is een hellingbos met rijke ondergroei bij Elsloo, Geulle en Bunde. Een deel (51 ha) van dit fraaie loofbos is bosreservaat. Het is karakteristiek voor een Elzen- en Essenbronbos.
• Vijlenerbos. Dit is een groot boscomplex bij Epen en Vaals, met grote hoogteverschillen en een bijzondere flora en fauna. 15 ha hiervan is bosreservaat.Het vertegenwoordigt het Veldbies-Beukenbos.
• Herkenboscher Heide. Dit bosreservaat van 74 ha ligt in het Nationaal Park De Meinweg bij Vlodrop en is eigendom van Staatsbosbeheer. Het is karakteristiek voor een Wintereiken-Beukenbos.
• ´t Quin te Bergen. Dit is 29 ha groot rivierduin- en dekzandlandschap. Het is representatief voor het Eiken-Berkenbos.
• De Schone Grub tussen Sint Geertruid en Rijckholt. Dit bijzondere gebied van 15 ha maakt deel uit van het Savelsbos. Er zijn ook prehistorische vuursteenmijnen. Het reservaat is een vertegenwoordiger van het Gierstgras-Beukenbos.

Externe links

• J. Parviainen e.a. (ed.), Research in forest reserves and natural forests in European countries. EFI Proceedings 16. Forest Reserves Research Network, 1999.
• De officiële website van het Programma Bosreservaten