Bourgondische Oorlogen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bourgondische Oorlogen
Zwitserse slagvelden tijdens de Bourgondische Oorlogen
Zwitserse slagvelden tijdens de Bourgondische Oorlogen
Datum 1474-1477
Locatie Zwitserland, Elzas-Lotharingen
Resultaat Zege van het Eidgenossenschaft, Elzas en Lotharingen
Casus belli Aanspraken van Karel de Stoute op Elzas-Lotharingen, expansie van de Zwitserse Confederatie
Verdrag Vrede van Zürich, 24 januari 1478
Strijdende partijen
Arms of the Duke of Burgundy since 1430.svg Hertogdom Bourgondië
Blason duche fr Savoie.svg Hertogdom Savoye
Blason France moderne.svg Koninkrijk Frankrijk
Early Swiss cross.svg Oude Eedgenootschap
Blason Lorraine.svg Hertogdom Lotharingen
Steden van de Elzas
Commandanten
Arms of the Duke of Burgundy since 1430.svg Karel de Stoute
Blason duche fr Savoie.svg Filibert I van Savoye
Blason France moderne.svg Lodewijk XI van Frankrijk
Blason Lorraine.svg René II van Lotharingen
Troepensterkte
ca. 22.000 wisselend, tot 25.000
Bourgondische Oorlogen

Neuss · Héricourt · Planta · Grandson · Murten · Nancy

De Bourgondische Oorlogen waren een reeks conflicten tussen de Oude Zwitserse Confederatie en hertogdom Lotharingen tegen de hertog van Bourgondië, Karel de Stoute en diens bondgenoot, de hertog van Savoye, Filibert I (onder voogdij van zijn moeder). Het conflict werd aangemoedigd door de Franse koning Lodewijk XI, René II van Lotharingen en ,Sigismund, de Oostenrijkse aartshertog en graaf van Tirol.

De laatste had aan Karel de Stoute een grondgebied verkocht in de Elzas in 1468, om het beter te kunnen beschermen tegen de Zwitserse Confederatie. In 1472 was hij echter tot vrede gekomen met de Zwitsers en wilde hij deze gebieden terug, hetgeen de Bourgondische hertog uiteraard weigerde. Hierop sloot Sigismund een verbond met de Zwitserse Confederatie en startte een plundertocht in het vrije graafschap Bourgondië (Franche-Comté) en Savoye.

Ondertussen had Karel Lotharingen veroverd en besloot hij 'die koeienhoeders van de Alpen' een lesje te leren. Wat een zegetocht had moeten worden eindigde echter in een drama: keer op keer leed hij een smadelijke nederlaag tegen de Zwitsers. Door gruwelijk en hardvochtig op te treden tegen de inwoners van de Elzas die zich verzetten, poogde hij het verzet te ontmoedigen, doch versterkte hij enkel de saamhorigheid van zijn tegenstanders, die zich verenigd voelden in de afkeer voor het beleid van Karel de Stoute.

Tot overmaat van ramp kwamen nu ook de steden van Lotharingen in opstand, die zich nu onderdrukt voelden door de steeds grotere oorlogsbelastingen en de afschaffing van hun privileges. Ze werden aangezet tot opstand door René II, de hertog van Lotharingen, die de macht terug probeerde te grijpen in zijn hertogdom. Tevergeefs probeerde Karel de stad Nancy terug te heroveren op de halsstarrige rebellen, hierbij gehinderd door moeilijke weersomstandigheden. Een coalitie van Zwitsers en de hertog van Lotharingen kwam nu de stad ontzetten. Tijdens de Slag bij Nancy werd Karel definitief verslagen en zou hij ook overlijden. Zijn lijk werd pas twee dagen later teruggevonden, zijn gezicht aangevreten door de wolven.

De koning van Frankrijk zag zijn kans schoon en annexeerde de gebieden die hij aan de Bourgondische hertogen had verloren tijdens de Vrede van Atrecht.

Veldslagen tijdens de Bourgondische Oorlogen[bewerken]

Bourgondische gebieden

Beleg van Neuss[bewerken]

In 1474 vroeg graaf Frederik I van de Palts aan Karel de Stoute bemiddeling in een conflict met Ruprecht van de Palts (Keulen), prinsbisschop van de Pfalz (de broer van Frederik). Tussen juli 1474 en juni 1475 begon het Bourgondische leger een belegering van de stad Neuss, maar slaagde er niet in de stad te veroveren. De keizer van het Heilige Roomse Rijk, Frederik III, verklaarde ondertussen de oorlog aan de graaf van Pfalz en het Bourgondische rijk. Het kwam echter tot onderhandelingen en Karel beloofde Maximiliaan, de zoon van de keizer, de hand van zijn dochter, Maria van Bourgondië.

Slag bij Héricourt[bewerken]

Tijdens hun inval in de Bourgondische Elzas in november 1474, de Slag bij Héricourt, versloegen Zwitserse confederalen en geallieerden (Elzas, hertogdom Zwaben) een Bourgondisch garnizoen van 12.000 soldaten dat onder het commando stond van Henri de Neuchâtel-Blamont. Hierop gaf het garnizoen zich over en kwam in Oostenrijkse handen.

Slag bij de Planta[bewerken]

Tijdens de Slag bij de Planta in 1475 veroverde de Zwitserse Confederatie Vaud op de hertog van Savoye.

Slag bij Grandson[bewerken]

Na de plundertocht van de Zwitsers in Vaud startte Karel de Stoute in februari 1476 een invasie in Zwitserland. Hij startte met de inname van Grandson, dat zich overgaf zonder verweer, niet wetende dat versterking reeds op weg was. Hoewel hij had beloofd de levens van de gegijzelden te sparen, beval Karel de 421 gevangenen op te hangen en te verdrinken. Toen hij met de Slag bij Grandson wilde afrekenen met de versterking die nog steeds op weg was om de stad te ontzetten, verwarde hij de voorhoede van het Zwitserse leger met de werkelijke troepenmacht, die zelf iets groter was dan de zijne. Toen hij zijn cavalerie liet terugtrekken om de Zwitsers te beschieten met artillerie dook onverwacht het gevolg op van de Zwitserse voorhoede, wat paniek zaaide in de rangen van het Bourgondische leger. Karel schreeuwde zijn soldaten toe opnieuw hun rangen te sluiten, maar hij kon de algemene vlucht van zijn troepen niet keren. Hoewel de verliezen meevielen, verloor hij zijn oorlogsmaterieel - artillerie en voorraad - en werd hij gedwongen terug te keren.

Slag bij Murten[bewerken]

Na de mislukte Slag bij Grandson hergroepeerde Karel de Stoute zijn troepenmacht en trok hij door naar Bern. Doel van de expeditie was het heroveren van de Vaud en het verslaan van de stad Bern, het meest weerspannige kanton. Karel stelde zich in juni 1476 op nadat hij een geschikte plaats had gevonden om zijn tegenstanders uit te dagen, en hij wachtte het moment van de slag af, de Slag bij Murten. Toen zijn leger een ganse dag had staan wachten in de stromende regen op de komst van de Zwitsers (blijkbaar had Karel zich opnieuw niet laten inlichten over de positie van het vijandige leger) keerden de meeste soldaten terug naar het kamp, om te schuilen voor de regen en om te eten. Op dat moment sloegen de Zwitsers toe. Opnieuw vernietigde de paniek het leger van Karel de Stoute, de aanvallen op de vaste piekeniers en hellebaardiersformaties waren ongedisciplineerd en slecht gecoördineerd, en werden dus steeds opnieuw afgeslagen. Een bevel tot algemeen terugtrekken om het kamp te beschermen leidde tot de vlucht van zijn legermacht, o.a. de hertog van Savoye.

Slag bij Nancy[bewerken]

Karel keerde terug naar Lotharingen en probeerde Nancy te heroveren. Hij werd definitief verslagen door het leger van de Zwitserse Confederatie en het hertogdom Lotharingen in de Slag bij Nancy in 1477. Hij kwam daar zelf om.

Deze gebeurtenissen blijven bewaard in de volksspreuk: «Karl verlor bei Grandson das Gut, bei Murten den Mut, bei Nancy das Blut.»

Externe links[bewerken]