Bredevoort

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Bredevoort

Stad in Nederland
(Details) (Details)
Bredevoort
Situering
Provincie	Gelderland
Gemeente	Aalten
Coördinaten	51°57'N  6°37'E
Algemeen
Inwoners (1-1-2009)	1.526
Overig
Postcode	7126
Netnummer	0543
Belangrijke verkeersaders	N318, N313
Website	www.bredevoort.nu
Stadsgezicht Bredevoort in 1634
Nederland

Beleg van Bredevoort in 1597

St. Joriskerk, markt

Walkorenmolen De Prins van Oranje

Hendrickje Stoffels

Boterstraat

Vakwerkhuis in de Gasthuisstraat

Bredevoort (Nedersaksisch: Brevoort) is een vestingstadje en voormalige heerlijkheid in de gemeente Aalten in de Gelderse Achterhoek. Tot 1818 was Bredevoort een zelfstandige gemeente. Het heeft de titel Boekenstad vanwege de vele antiquariaten en tweedehands-boekwinkels. Bredevoort heeft 1.525 inwoners (per 1 januari 2008, bron CBS).

Inhoud 1 Herkomst naam 2 Geschiedenis 2.1 Munt- en stadsrechten 2.2 Huis van Oranje 2.3 Kruittorenramp 2.4 Tweede Wereldoorlog 3 Trivia 4 Bezienswaardigheden 5 Rijksmonumenten 6 Evenementen 7 Zonen en dochters van de Bredevoort 8 Externe links 9 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Herkomst naam

De naam Bredevoort is afgeleid van het woord voorde (Germaans: furdu) dat oorspronkelijk "doorgang" of "doorwaadbare plaats" betekende^[1]. In dit geval gaat het om een brede doorgang, een zandrug door het moerasgebied. Aan het eind van de zandrug werd het Kasteel Bredevoort gebouwd dat later met een voorburcht werd uitgebreid en uiteindelijk zich ontwikkelde tot een versterkte vestingstad. Dit is nog steeds te zien aan het bastion Welgemoed waarop de molen "prins van Oranje" op staat en een deel van de stadsgracht waarop in de zomer de jaarlijkse gondelvaart wordt gehouden.

[bewerken] Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Bredevoort voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bredevoort komt voor het eerst voor op de lijst met bezittingen van Filips I van Heinsberg, aartsbisschop van Keulen uit 1188, welke in die tijd drie aandelen van het kasteel Bredevoort bezit. Onder de heerlijkheid Bredevoort vielen naast het kasteel met voorburg Bredevoort, ook de dorpen Aalten, Dinxperlo en Winterswijk met hun buurtschappen. Na Herman en Johan van Bredevoort erfden de graaf van Lohn en de graaf van Steinfurt ieder een deel van de Heerlijkheid.

[bewerken] Munt- en stadsrechten

Toen de graaf van Steinfurt zijn deel verkocht aan Engelbert II van Berg de bisschop van Münster en de graaf van Lohn zijn deel overgaf aan Otto I van Gelre de graaf van Gelre, begon de strijd om het gehele bezit van de heerlijkheid tussen Münster en Gelre. Die strijd duurde twee eeuwen. Vanaf 1326 kwam Bredevoort feitelijk onder Gelders beheer. In 1350 kreeg Bredevoort muntrecht. De muntheer was kastelein Gerard Vullinc. Vullinc liet omstreeks 1350 op eigen naam 'kwart groten' slaan naar het voorbeeld van de munten van Reinald II van Gelre (1326 – 1343). Willem III van Gulik de hertog van Gelre verpandt in 1388 de heerlijkheid aan Hendrik III van de Rijksheerlijkheid Gemen, wiens zoon en kleinzoon ook pandheer van Bredevoort waren. In 1388 kreeg Bredevoort stadsrechten. Tussen 1492 en 1526 was de graaf van Steinfurt pandheer, waarna het bestuur weer rechtstreeks onder de Gelderse hertog kwam, totdat de laatste werd verslagen door Keizer Karel V, die daardoor 'Heer van Bredevoort' werd. Maarten van Rossum werd pandheer van Bredevoort zowel onder de laatste hertog als onder Keizer Karel V.

[bewerken] Huis van Oranje

Na Karel V werd koning Filips II heer van Bredevoort en hij gaf de heerlijkheid in 1562 in pand aan Dirk van Bronkhorst-Batenburg in Anholt. In 1597 werd Bredevoort tijdens de Tachtigjarige Oorlog belegerd en ingenomen door het Staatse leger onder leiding van Prins Maurits. Het beleg was onderdeel van Maurits' veldtocht van 1597, Maurits' succesvolle offensief tegen de Spanjaarden in het oosten van de Republiek. Vlak na het beleg van 1606 door Frederik Hendrik werden de middeleeuwse stadsmuren vervangen door moderne vestingwerken naar ontwerp van Adriaen Anthonisz. Na de afzwering van Filips II werden de Staten van Gelre 'Heer van Bredevoort' en die stelden in 1612 Maurits aan als pandheer, waarvoor hij 50.000 goudguldens betaalde. In 1696 werd de Heerlijkheid door de Staten van Gelre cadeau gedaan aan koning-stadhouder Willem III. Zo kwam de heerlijkheid geheel in bezit van de Nassaus. Een van de titels van Koningin Beatrix is daardoor nog steeds 'vrouwe van Bredevoort'.

Zie Beleg van Bredevoort voor andere militaire gebeurtenissen in de geschiedenis van Bredevoort

[bewerken] Kruittorenramp

Bij de Kruittorenramp in 1646 sloeg de bliksem in de kruittoren, waardoor het kasteel ontplofte en diverse mensen omkwamen. Hieronder bevonden zich de drost Haersolte van Bredevoort en zijn gezin. Slechts een zoon, Anthonie, was op dat moment niet thuis en overleefde de ramp.

Zie Kruittorenramp (Bredevoort) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

[bewerken] Tweede Wereldoorlog

In Bredevoort waren in 1939 vrij veel bewoners aangesloten bij de NSB, in de gemeente Aalten bedroeg het percentage stemmers 7,7% waarvan 26,3% afkomstig uit Bredevoort. Vanaf begin 1942 moeten ook de Bredevoortse burgers voor dwangarbeid naar Duitsland. In het voorjaar van 1943 werden de klokken uit de kerktorens gehaald, waarbij een monumentale klepklok uit 1454 in Bredevoort mocht blijven, drie klokken uit de St. Gregoriuskerk zijn nooit teruggekomen.

De laatste twee weken van maart 1945 zijn de meest angstige geweest, het front kwam steeds dichterbij. Bocholt werd gebombardeerd. Aanvanklijk leek het erop dat de Duitsers zich nog wilden ingraven. De vluchtende Duitsers bliezen daarbij (op twee na) alle bruggen over de Slinge op en staken hun munitie in brand waarbij weer een boerderij in vlammen onging en een auto opgeblazen werd. Die dag trokken bewoners met oranje en vlaggen door de straten en zongen het Wilhelmus. De bevrijding op 31 maart 1945 was een feit.^[2]

Zie Bredevoort in de Tweede Wereldoorlog voor uitgebreide informatie

[bewerken] Trivia

• In 1818 werd de gemeente Bredevoort opgeheven en sindsdien valt de stad Bredevoort onder de gemeente Aalten.

• Bredevoort heeft ook een station gehad. De bouw begon in 1884 in opdracht van de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij. In 1919 werd het gebouw verbouwd, in 1950 werd het gebouw gesloopt.

• In 1986 werd het stadsgezicht van Bredevoort beschermd verklaard.

• In 1993 werd Bredevoort de Nederlandse boekenstad.

• In Bredevoort bevind zich ook een TOP: een 'natuurlijk knooppunt', waar diverse wandel- en fietsroutes beginnen. Waaronder de 80 jarige oorlog route.

• Uit het archief van Drost en Geërfden van Bredevoort bestaat een inventarislijst uit 1635, waaruit blijkt dat in die tijd zestien bakkerijen en tien brouwerijen in het stadje waren om het garnizoen van brood en bier te voorzien.

• De knik in Broadway, New York werd veroorzaakt door Henry van Brevoort. Een verre nazaat van hem, die Bredevoort in 2006 bezocht, heeft deze gebeurtenis bevestigd^[3].

[bewerken] Bezienswaardigheden

• St. Joriskerk, laatgotische kerk met rococo preekstoel uit 1672
• St. Gregoriuskerk
• Walkorenmolen De Prins van Oranje
• Historische kern
• 19e eeuws theehuisje aan de grote gracht
• restanten van de 17e eeuwse Aalterpoort

[bewerken] Rijksmonumenten

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de rijksmonumenten in de plaats en nabijgelegen gehuchten. De objecten worden getoond zoals deze zijn geregisteerd in het Rijksmonumentenregister, inclusief onderdelen van een monument met een eigen rijksmonumentnummer.

Monumentnr.?	Adres	Naam	Oorspronkelijke functie?	Bouwjaar/architect	Coördinaten?	Afbeelding
508024 Info		St Bernardus	Gezondheidszorg		51°56'42"N, 6°37'5"O
523191 Info		Lesten Stuuver	Boerderij		51°56'37"N, 6°37'58"O
523192 Info			Boerderij		51°56'37"N, 6°37'58"O
523193 Info			Boerderij		51°56'37"N, 6°37'58"O
6861 Info		De Hozze	Boerderij		51°56'37"N, 6°37'10"O
6862 Info		Jansenhuusken of 't Boerderi'jken	Woonhuis		51°56'34"N, 6°36'58"O
6863 Info		Kerkstraat 10	Woonhuis		51°56'33"N, 6°36'59"O
6864 Info		Bouwhuis Wever	Boerderij		51°56'60"N, 6°36'55"O
6865 Info			Woonhuis		51°56'35"N, 6°36'60"O
6866 Info		Prins van Oranje	Industrie- en poldermolen		51°56'29"N, 6°37'2"O
6867 Info		Markt 8	Woonhuis		51°56'36"N, 6°37'4"O
6868 Info		Kuupershuusken	Woonhuis		51°56'36"N, 6°37'2"O
6869 Info		St. Joriskerk	Kerk en kerkonderdeel		51°56'35"N, 6°37'3"O
6870 Info		Borgmanshuis	Woonhuis		51°56'35"N, 6°37'2"O
6871 Info			Woonhuis		51°56'34"N, 6°37'2"O
6872 Info			Woonhuis		51°56'34"N, 6°37'2"O
6873 Info		Ambtshof	Woonhuis		51°56'36"N, 6°37'7"O
6874 Info		Treurniet, Vreesniet	Fort, vesting en -onderdl		51°56'40"N, 6°37'3"O
6875 Info		grote gracht	Omwalling		51°56'41"N, 6°37'2"O

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed KICH Rijksmonumenten Dataset

[bewerken] Evenementen

Boekenmarkten op:

• Paasmaandag
• Internationale boekenmarkten, iedere 3e zaterdag in mei en laatste zaterdag in augustus
• Particulieren boekenmarkt, iedere 2e zaterdag in juli
• Kleine gespecialiseerde boekenmarkten
• Paperassenmarkt, 2e zaterdag in augustus
• Gondelvaart, gehouden op enkele dagen in augustus en september
• Traditionele Nieuwjaarsduik op 1 januari, locatie Slingeplas.

[bewerken] Zonen en dochters van de Bredevoort

• Hendrickje Stoffels, huishoudster en later ook de partner van Rembrandt. Op plein 't Zand staat een standbeeld van haar.
• Dr. Mr. Nout Wellink, topambtenaar en econoom
• André van der Leij, profvoetballer

[bewerken] Externe links

• De officiële website van Bredevoort
• Bredevoort boekenstad
• Molen Prins van Oranje
• Heerlijkheid Bredevoort, bevat historische bronnen
• Reconstructies oud Bredevoort'

	Plaatsen in de Gemeente Aalten
Hoofdplaats: Aalten      Stad: Bredevoort      Dorp: Dinxperlo Buurtschappen: Barlo · Dale · Groot Deunk · Haart · Heurne · De Heurne · Hollenberg · 't Klooster · Lintelo · 't Villeken · IJzerlo Gelderland · Steden en dorpen in Gelderland      Nederland · Provincies · Gemeenten