Bredevoort

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bredevoort
Stad in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Bredevoort Wapen van Bredevoort
(Details) (Details)
Bredevoort
Bredevoort
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Aalten Aalten
Coördinaten 51° 57′ NB, 6° 37′ OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2014) 1.421
Overig
Postcode 7126
Netnummer 0543
Belangrijke verkeersaders N318, N313
Stadsrechten voor 1388 [1]
Website www.bredevoort.nu
Foto's
Bredevoort vanaf het molenbastion gezien
Bredevoort vanaf het molenbastion gezien
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Bredevoort (Nedersaksisch: Brevoort) is een voormalige heerlijkheid en vestingstadje en was tot 1818 een zelfstandige gemeente. Bredevoort is sindsdien gelegen in de gemeente Aalten in de Gelderse Achterhoek. Het heeft de titel Boekenstad vanwege de antiquariaten en tweedehandsboekwinkels. Bredevoort heeft 1.421 inwoners.[2]

Herkomst naam[bewerken]

De naam Bredevoort is afgeleid van het woord voorde (Germaans: furdu, Oudsaksisch: foort(h)) dat oorspronkelijk "doorgang" of "doorwaadbare plaats" betekende.[3] In dit geval gaat het om een brede doorgang, een zandrug door het moerasgebied. Aan het eind van de zandrug werd het Kasteel Bredevoort gebouwd dat later met een voorburcht werd uitgebreid en zich uiteindelijk ontwikkelde tot een versterkte vestingstad. Dit is nog steeds te zien aan het Bastion Welgemoed waarop de molen "De Prins van Oranje" staat en een deel van de stadsgracht, restanten van de vestingwerken van Bredevoort waarop in de zomer de jaarlijkse gondelvaart werd gehouden.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Bredevoort voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De vroegst bekende schriftelijke vermelding als Castrum Breidervort komt voor op de lijst met bezittingen van Filips I van Heinsberg, aartsbisschop van Keulen uit 1188, welke in die tijd drie aandelen van het kasteel Bredevoort bezit. Onder de heerlijkheid Bredevoort vielen naast het kasteel met voorburg Bredevoort, ook de dorpen Aalten, Dinxperlo en Winterswijk met hun buurtschappen. Na Herman en Johan van Bredevoort erfden de graaf van Lohn en de graaf van Steinfurt ieder een deel van de Heerlijkheid.

Munt- en stadsrechten[bewerken]

Kwart Groten, geslagen in Bredevoort (replica)
Beatrix vrouwe van Bredevoort

Toen de graaf van Steinfurt zijn deel verkocht aan Engelbert II van Berg de bisschop van Münster en de graaf van Lohn zijn deel overgaf aan Otto I van Gelre de graaf van Gelre, begon de strijd om het gehele bezit van de heerlijkheid tussen Münster en Gelre. Die strijd duurde twee eeuwen. Vanaf 1326 kwam Bredevoort feitelijk onder Gelders beheer. In 1350 kreeg Bredevoort muntrecht. De muntheer was kastelein Gerard Vullinc. Vullinc liet omstreeks 1350 op eigen naam 'kwart groten' slaan naar het voorbeeld van de munten van Reinald II van Gelre (1326 – 1343). Willem III van Gulik de hertog van Gelre verpandt in 1388 de heerlijkheid aan Hendrik III van de Rijksheerlijkheid Gemen, wiens zoon en kleinzoon ook pandheer van Bredevoort waren. In 1388 kreeg Bredevoort stadsrechten. Tussen 1492 en 1526 was de graaf van Steinfurt pandheer, waarna het bestuur weer rechtstreeks onder de Gelderse hertog kwam, totdat de laatste werd verslagen door keizer Karel V, die daardoor Heer van Bredevoort werd. Maarten van Rossum was tot zijn dood pandheer van Bredevoort zowel onder de laatste hertog als onder Keizer Karel V.

Huis van Oranje[bewerken]

Na Karel V werd koning Filips II heer van Bredevoort en hij gaf de heerlijkheid in 1562 in pand aan Dirk van Bronkhorst-Batenburg. Het valt vanaf dat moment bestuurlijk onder de Heerlijkheid Anholt. In 1572 begint voor Bredevoort de Tachtigjarige Oorlog en werd de stad kortstondig door de Geuzen ingenomen, de Geuzen vluchtten echter voor de komst van Don Frederik en plunderden voor de aftocht het kasteel en de kerken. Bredevoort krijgt een Spaans garnizoen. In 1597 werd Bredevoort belegerd en ingenomen door het Staatse leger onder leiding van Prins Maurits waarna het stadje ten prooi viel aan een stadsbrand. Het beleg was onderdeel van Maurits' veldtocht van 1597, Maurits' succesvolle offensief tegen de Spanjaarden in het oosten van de Republiek. Na de afzwering van Filips II werden de Staten van Gelre 'Heer van Bredevoort' en die stelden in 1612 Maurits aan als pandheer, waarvoor hij 50.000 goudguldens betaalde. In 1606 probeerde een Spaans leger Bredevoort bij verrassing in te nemen, maar de stad werd ontzet door Frederik Hendrik waarna de middeleeuwse stadsmuren vervangen werden door moderne vestingwerken naar ontwerp van Adriaen Anthonisz. In 1697[4] werd de Heerlijkheid door de Staten van Gelre cadeau gedaan aan koning-stadhouder Willem III. Zo kwam de heerlijkheid geheel in bezit van de Nassaus. Tot de Bataafse Revolutie in 1795 bleef de heerlijkheid een persoonlijk bezit van de Oranjes. Nadien bleef alleen de titel "Heer van Bredevoort" behouden. Een van de titels van Willem-Alexander is daardoor nog steeds Heer van Bredevoort. Zie Titels Nederlandse koninklijke familie.

Kruittorenramp[bewerken]

Bij de Kruittorenramp in 1646 sloeg de bliksem in de kruittoren, waardoor het kasteel ontplofte en diverse mensen omkwamen. Hieronder bevonden zich de drost Haersolte van Bredevoort en zijn gezin. Slechts een zoon, Anthonie, was op dat moment niet thuis en overleefde de ramp.

Nuvola single chevron right.svg Zie Kruittorenramp (Bredevoort) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

In Bredevoort waren in 1939 vrij veel bewoners aangesloten bij de NSB, in de gemeente Aalten bedroeg het percentage stemmers 7,7% waarvan 26,3% afkomstig uit Bredevoort. Vanaf begin 1942 moeten ook de Bredevoortse burgers voor dwangarbeid naar Duitsland. In het voorjaar van 1943 werden de klokken uit de kerktorens gehaald, waarbij een monumentale klepklok uit 1454 in Bredevoort mocht blijven, drie klokken uit de Sint-Georgiuskerk zijn nooit teruggekomen.

De laatste twee weken van maart 1945 zijn de meest angstige geweest, het front kwam steeds dichterbij. Bocholt werd gebombardeerd. Aanvankelijk leek het erop dat de Duitsers zich nog wilden ingraven. De vluchtende Duitsers bliezen daarbij (op twee na) alle bruggen over de Slinge- en Schaarsbeek op en staken hun munitie in brand waarbij een boerderij in vlammen opging en een auto opgeblazen werd. Die dag trokken bewoners met oranje vlaggen door de straten en zongen het Wilhelmus. De bevrijding op 31 maart 1945 was een feit.[5]

Nuvola single chevron right.svg Zie Bredevoort in de Tweede Wereldoorlog voor uitgebreide informatie

Boekenstad[bewerken]

Omstreeks 1990 kampte Bredevoort met leegstand en een kwijnende middenstand. In een poging het tij te keren is vervolgens het plan opgevat een Boekenstad van Bredevoort te maken. Na werkbezoeken aan de boekensteden Hay-on-Wye (Wales) en Redu (Belgie) en een peiling onder mogelijke belangstellenden werd het project Bredevoort Boekenstad gestart met als doel het weer meer leefbaar maken van de historische kern Bredevoort. Dat leidde er uiteindelijk toe dat Bredevoort in 1993 daadwerkelijk een boekenstad werd met talloze antiquariaten en boekenmarkten.

Trivia[bewerken]

Schutterij Wilhelmina met de Bredevoortse vlaggen
  • Uit het archief van Drost en Geërfden van Bredevoort bestaat een inventarislijst uit 1635, waaruit blijkt dat in die tijd zestien bakkerijen en tien brouwerijen in het stadje waren om het garnizoen van brood en bier te voorzien.
  • De knik in Broadway, New York werd veroorzaakt door Henry van Brevoort. Een verre nazaat van hem, die Bredevoort in 2006 bezocht, heeft deze gebeurtenis bevestigd.[7]
  • De luidklok van de Sint-Joriskerk wordt volgens oude traditie dagelijks om 8.00 uur, 12:00 uur en 21:00 geluid. Om 8.00 uur gingen voorheen de stadspoorten open, en werden om 21:00 gesloten. Etenstijd was om 12:00.[8]
  • Bredevoort heeft ook een eigen volkslied geschreven door Gerrit Rijks.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Gemeentelijke- en rijksmonumenten[bewerken]

Landschap[bewerken]

Rondom Bredevoort liggen de natuurgebieden Landgoed Walfort, Slingeplas, Kloosterbos, Zwanenbroek en Grote Goor die allen deel uitmaken van het Nationaal Landschap Winterswijk.

Evenementen[bewerken]

Bredevoort boekenmarkt 2009.JPG
Boekenmarkt in Bredevoort.
Bredevoort 318.JPG
Kanonschieten.

Boekenmarkten[bewerken]

  • Boekenmarkt op Paasmaandag;
  • Internationale boekenmarkten, iedere derde zaterdag in mei en laatste zaterdag in augustus;
  • Particulieren-boekenmarkt, iedere tweede zaterdag in juli;
  • Kleine gespecialiseerde boekenmarkten.

Overige[bewerken]

Zonen en dochters van Bredevoort[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Bredevoorters voor uitgebreide informatie

Openbaar vervoer[bewerken]

Vanaf station Aalten rijdt een Belbus (lijn 191 Aalten-Lichtenvoorde) op maandag t/m zaterdag tussen 8.00 en 18.00 uur naar Bredevoort. Deze bus geeft aansluiting op de spoorlijn Winterswijk - Zevenaar.[9]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. stadsrechten.nl
  2. Website: Gemeente Aalten - Feiten en Cijfers
  3. Maurits Gysseling: Toponymisch Woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226)
  4. Nassause Domeinraad » Archiefblok nr. 1.08.11 > Rubriek DEEL 4 > Rubriek III-IV op: gahetna.nl./level/subseries
  5. Staring Instituut: Bredevoort een Heerlijkheid", ISBN 90-900213-5-3 (eerste uitgave 1988
  6. website: Stichting historisch streekvervoer Achterhoek: Geldersch-Westfaalsche Stoomtramweg-Maatschappij (GWSM) ]
  7. website: bredevoort.nu: Wist u dat?
  8. H.A. Hauer: in Breevoort can ick vergeten niet blz. 85-102, Uitgever: De Graafschap, 1956
  9. website: buurtbusaaltenruurlo.nl

Beluister

(info)