Brons

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Brons (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Brons.
Schild uit de bronstijd
Bronzen fles van de Inca's
Bronzen vat voor plengoffer, 12e tot 13e eeuw, Sumatra
Bronzen spiegel met Chinese draak (uit de Tang-dynastie)

Brons is een legering van koper en tin. Het tingehalte kan variëren van ca. 10 tot 30%. De legering heeft een roodachtige tot gelige kleur, afhankelijk van het tingehalte. De periode in de geschiedenis waarin de mensheid op grote schaal gebruikmaakte van voorwerpen gemaakt van brons, heet traditioneel de bronstijd. Brons is het eerste metaal (op enkele eerdere voorwerpen van koper uit het neolithicum na) dat in de Lage Landen door de mens werd gebruikt, ter vervanging van steen in het paleolithicum. Het is een taai en corrosiebestendig materiaal, dat zich goed leent voor bewerking. Een bronzen oppervlak krijgt na een zekere tijd een groen patina.

Geschiedenis[bewerken]

De ontdekking van brons maakte het mogelijk om metalen objecten te creëren die sterker waren dan daarvoor mogelijk was. Gereedschappen, wapens, uitrustingen en verschillende bouwmaterialen, zoals gedecoreerde tegels gemaakt van brons waren harder en sterker dan steen en koper, de voorlopers van brons. Aanvankelijk werd brons gemaakt door koper met arseen te legeren. Later gebruikte men tin, wat het enige type brons werd in de late 3de eeuw v.Chr. Tinhoudend brons was beter dan met arseen gelegeerd koper omdat het gemakkelijker was om te maken, het sterker was en eenvoudiger was te gieten. Daarnaast is tin niet giftig, in tegenstelling tot arseen. De eerste tinhoudende bronsproducten dateren van de late vierde eeuw v.Chr. en zijn gevonden in Susa (Iran) en een aantal plaatsen in China, Lorestan (Iran) en Mesopotamië (Irak). Koper- en tinertsen worden zelden samen gevonden (met uitzondering van een enkel gebied in Thailand en Iran), zodat men voor de grondstoffen voor de bronsproductie afhankelijk was van de handel.

In Europa was de voornaamste bron voor tin de ertsafzettingen in Cornwall (Engeland), welke verhandeld werden tot in Fenicië aan de Middellandse Zee. Koper werd gevonden in Etrurië, Sardinië en Cyprus. Hoewel brons in het algemeen harder is dan smeedijzer, met een vickershardheid van 60-258 tegen 30-80, kwam er toch een einde aan het bronstijdperk en begon de ijzertijd; dit gebeurde omdat ijzer makkelijker te vinden en te bewerken was. Brons werd nog steeds gebruikt in de ijzertijd, bijvoorbeeld door officieren in het Romeinse leger die bronzen zwaarden hadden, terwijl het voetvolk met ijzeren zwaarden was toegerust. Maar voor vele toepassingen werd het zwakkere smeedijzer voldoende geschikt bevonden.

Eigenschappen[bewerken]

Brons is door de toevoeging van tin harder en minder buigzaam dan koper en heeft een kleinere buigsterkte, het heeft een grote dichtheid waardoor het in de bouw en constructie weinig toepassingen heeft, wel kan het makkelijk gegoten worden. Door de toevoeging van tin heeft brons een lager smeltpunt dan puur koper. Dat maakt brons uiterst geschikt voor gebruiksvoorwerpen (zoals de bronzen wapens van de oudheid) en kunstwerken.

Door de corrosiebestendigheid wordt het wel toegepast in voorwerpen die in contact kunnen komen met zeewater, zoals appendages en beslag op schepen. Een speciale toepassing is als gereedschap dat gebruikt wordt in omgevingen waar explosiegevaar (ATEX) heerst en vonkvorming ongewenst is, zoals bij opslagtanks voor benzine. Een stalen hamer zou door vonken de benzinedampen kunnen ontsteken.

Bronsgieten[bewerken]

Bronzen voorwerpen, van heel kleine tot heel grote, worden gegoten volgens de bronsgiettechniek. Kerkklokken zijn (net als vele standbeelden) vrijwel altijd van brons. Voor de meeste gegoten voorwerpen wordt brons gebruikt dat voor 10% uit tin bestaat, maar voor bronzen kerkklokken is het tinpercentage 20%.

Brons en messing[bewerken]

Brons wordt soms verward met messing, vooral wanneer het materiaal verweerd is. Nieuwe bronzen objecten zijn gemakkelijker te onderscheiden aan de kleur: messing is wat geler van kleur en brons is meer rood of roze.

Trivia[bewerken]

  • Traditioneel is brons het derde eremetaal: iemand die in een wedstrijd een derde plaats behaalt krijgt een bronzen medaille uitgereikt.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties