Brontornis
| Brontornis Status: Uitgestorven, als fossiel bekend |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||
| reconstructie | |||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||
|
|||||||||||||
| Geslacht | |||||||||||||
| Brontornis Moreno & Mercerat, 1891 |
|||||||||||||
| Typesoort | |||||||||||||
| Brontornis burmeisteri Moreno & Mercerat, 1891 | |||||||||||||
Afbeeldingen Brontornis op  Wikimedia Commons
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
Brontornis is een uitgestorven geslacht van schrikvogels (Phorusrhacidae), een familie van looproofvogels die tijdens een groot deel van het cenozoïcum de dominante roofdieren in Zuid-Amerika waren. Met een gewicht van 400 kilogram en een geschatte hoogte (met opgerichte kop) van 2,8 m was Brontornis tevens het zwaarst bekende lid van deze familie en het grootste tot de ontdekking van Kelenken. Brontornis leefde van het begin tot het einde van het mioceen in het huidige Argentinië. De typesoort en tot nu toe enig bekende soort is Brontornis burmeisteri.
Inhoud |
Ontdekking en naamgeving [bewerken]
De naam Brontornis werd voor het eerst gepubliceerd door Moreno en Mercerat in 1891.[1][2] In 1967 bepaalde Pierce Brodkorb MLP-88-91, bestaande uit het linker dijbeen, tibiotarsus, Kuitbeen en tarsometatarsus van een enkel individu, als lectotype voor het geslacht.[3][4]
Brontornis platyonyx [bewerken]
In 1894 benoemde Florentino Ameghino een tweede soort: B. platyonyx[5]. Brodkorb vermoedde in 1967 echter dat de soort een synoniem is voor Brontornis burmeisteri.[4] In 2003 bevestigden Alvarenga en Höfling dit in hun systematische revisie door op te merken dat het grootste verschil van de soort met de typesoort van Brontornis de grootte is. Dit kan echter ook simpelweg een teken voor seksuele dimorfie zijn. Brontornis platyonyx wordt daarom niet meer beschouwd als een geldige soort.[3]
Beschrijving [bewerken]
Tot aan de vondst van Kelenken was Brontornis de grootst bekende vogel ooit, met een geschatte rughoogte van 175 cm en een kop die, wanneer maximaal omhoog geheven, een hoogte van 2,8 m kon bereiken. Het gewicht van Brontornis wordt tussen de 350 en de 400 kg geschat. Deze schatting wordt echter onprecies gemaakt door de beperktheid van het gevonden materiaal.[3] Zoals hierboven al vermeld is, vertoonde Brontornis mogelijk seksuele dimorfie. De specimens die eerder als de kleinere soort Brontornis platyonyx waren beschreven, betreffen dus vermoedelijk vrouwelijke exemplaren.[3]
Gevonden materiaal [bewerken]
Hoewel naast het lectotype nog negen andere exemplaren van Brontornis gevonden zijn[6], is het beschikbare materiaal erg pover. Veel vondsten bestaan uit slechts enkele botten of botfragmenten. Zo bestaat FM-P15309 uit niet meer dan het distale (verder van het lichaam weg gelegene) deel van de linker dijbeen en BMNH-A549 uit tien teenkootjes, hoofdzakelijk afkomstig van de linker voet. Ook bestaan de meeste vondsten uit stukken van de benen. Drie vondsten bevatten stukken van de schedel, meerbepaald van de onderkaak.[3]
Jachtgedrag [bewerken]
Brontornis burmeisteri was het grootste roofdier van zijn tijd. Deze roofvogel concurreerde om prooidieren zoals het hoefdier Astrapotherium met de buidelsabeltandkat Thylacosmilus. Gezien zijn zwaargebouwde lichaam was Brontornis burmeisteri waarschijnlijk niet al te snel en deze schrikvogel zal daarom vermoedelijk vanuit een hinderlaag hebben gejaagd.
Taxonomie [bewerken]
Sinds de oorspronkelijke beschrijving werd Brontornis gezien als een lid van de Phorusrhacidae. Federico Agnolin stelde in 2007 echter voor dat hij een lid was van de anseriformes (eendvogels). Dit deed hij op basis van het feit dat de binnenste condylus (de "bol" aan het uiteinde van een bot) naar het lichaam toe verbogen is op een manier die typisch is voor deze groep.[7] Een fylogenetische analyse door Alvarenga, Chiappe en Bertelli bewees echter dat het geslacht toch binnen de phorusrhacidae te plaatsen is.[8]
Referenties
|
| Onderverdeling van de Phorusrhacidae (schrikvogels) |
|---|
|
Brontornithinae: Brontornis (burmeisteri) · Paraphysornis (brasiliensis) · Physornis (fortis) Mesembriornithinae: Mesembriornis (incertus & milneedwardsi) Patagornithinae: Andalgalornis (steulleti) · Andrewsornis (abbotti) · Patagornis (marshi) Phorusrhacinae: Devincenzia (pozzi) · Phorusrhacos (longissimus) · Titanis (walleris) · Kelenken (guillermoi) Psilopterinae: Paleopsilopterus (itaboraiensis) · Procariama (simplex) · Psilopterus (bachmanni, lemoinei, affinis & colzecus) |
