Broodjeaapverhaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een broodjeaapverhaal of stadssage (Engels: urban legend) is een (meestal) verzonnen verhaal dat als waar gebeurd wordt doorverteld. Het heeft altijd de vorm van een interessante geschiedenis – vaak van recente datum – met bijzondere, soms bizarre feiten. Vooral door de manier waarop deze verteld worden wint het verhaal aan overtuigingskracht. De gepresenteerde feiten berusten echter veelal niet op waarheid. Er zijn verhalen die oorspronkelijk op waarheid gebaseerd zijn, maar door het mond tot mond doorgeven zodanig zijn veranderd dat er van de feiten in veel gevallen niets meer klopt.

Het begrip broodjeaapverhaal raakte in Nederland in zwang nadat de schrijfster Ethel Portnoy in 1978 een aantal van dergelijke verhalen had gebundeld in een boekje Broodje Aap. De folklore van de postindustriële samenleving. De titel is ontleend aan het verhaal dat in een bepaald restaurant broodjes met apenvlees te koop zouden zijn. In Vlaanderen spreekt men vaker van een stadslegende of urban legend, hoewel de benaming broodjeaapverhaal tegenwoordig ook daar ingang heeft gevonden.

Broodjeaapverhalen bevatten vaak een kern van waarheid. Vaak circuleren verschillende versies van verhalen in verschillende landen, en veranderen de verhalen in de loop van de tijd zodat ze interessant blijven, zelfs als de beleving ervan door de mensen in de tijd verandert. Ook hardnekkige pseudo-wetenschappelijke misverstanden worden tot de broodjeaapverhalen gerekend. Het komt voor dat een verhaal dat voor broodjeaapverhaal doorgaat, toch blijkt te handelen over een gebeurtenis die in de werkelijkheid heeft plaatsgehad. Ook is het mogelijk dat een gebeurtenis die oorspronkelijk als broodje-aapverhaal is verteld, later alsnog plaatsvindt. De geloofwaardigheid van het broodjeaapverhaal wordt hierdoor begrijpelijk, daar de realiteit soms ongeloofwaardiger kan zijn dan het vreemdste verhaal.

Inhoud 1 Lijst van enkele broodjeaapverhalen 2 Lijst van pseudo-wetenschappelijke misverstanden 3 Lijst van pseudo-wetenschappelijke onzekerheden 4 Boeken met broodjeaapverhaal 4.1 Broodjeaapverhaal als basis 4.2 Verzamelingen 5 Zie ook 6 Externe links 7 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Lijst van enkele broodjeaapverhalen

• Bonsaikittens.
• Hondje in de magnetron.
• Gerbil-stuffing, het voor seksueel genot inbrengen van kleine (knaag)dieren, is een verhaal dat met name in de Verenigde Staten hardnekkig de ronde doet, maar waarvoor geen medisch bewijs bestaat.
• In januari 2004 kwam het verhaal in het nieuws dat de (inmiddels 104-jarige) papegaai van Winston Churchill Fuck Hitler en Fuck the Nazis zou roepen.^[1] Dit werd echter later door zijn dochter ontkend. Hij zou wel een papegaai gehad hebben, maar voor de oorlog, en dat was niet de ara uit het nieuwsbericht.^[2]
• Aan het consumeren van het likeurtje Baileys, gevolgd door 7Up, zouden mensen zijn overleden. (Het mixen van Baileys met zure dranken wordt op het etiket van Baileys inderdaad ontraden omdat het op melk gebaseerde likeurtje dan gaat schiften. Van levensgevaar is echter geen sprake.)
• Het bijna jaarlijks op 1 april op het strand aanspoelende beeld afkomstig van Paaseiland.
• Wanneer men een aspirientje oplost in cola, ontstaat volgens sommigen een krachtig afrodisiacum.
• Mussolini zou de treinen in Italië op tijd hebben laten rijden. Dit fabeltje is door zijn regime als propaganda de wereld in geholpen.
• Wie het computerspel Leisure Suit Larry uitspeelt, of in het spel Larry onbeschermd seksueel contact laat hebben, activeert een computervirus dat binnen de kortste keren de inhoud van de harde schijf wist.
• De vloek van Ötzi.
• De vloek van de farao.
• Shoarmasaus zou bepaalde ongebruikelijke bestanddelen bevatten.
• McDonald's zou in hamburgers regenwormen verwerken.
• Louis Armstrong zou het scatten hebben uitgevonden toen hij tijdens een opname in 1926 zijn tekst op de grond had laten vallen.
• In de riolen van bepaalde steden zouden krokodillen voorkomen.
• De T-Ford zou alleen maar in zwart te verkrijgen zijn. Ook de uitspraak van Henry Ford, dat de auto in alle kleuren te koop zou zijn, als ie maar zwart was, is niet waar.
• De matroos James Bartley van de walvisvaarder Star of the East zou in 1894 in de buurt van de Falklandeilanden door een potvis zijn opgeslokt. Nadat het dier geharpoeneerd was en aan boord ontleed werd, werd de matroos levend teruggevonden. De bekende evangelist Jan Kits Sr. trapt er ook in: hij schreef een boekje waarin hij het verhaal citeert om aan te tonen dat de geschiedenis van Jona best waar zou kunnen zijn.
• Tsarina Catharina de Grote was zo belust op seks dat ze in 1796 overleed toen ze onder een hengst lag en de takelinstallatie die het dier omhoog moest houden het begaf, en door het paard werd geplet. De meeste verhalen over Catharina's vele bedpartners zijn weliswaar waar, maar die over eventuele hinnikende bedpartners zijn stuk voor stuk verzonnen.^[3]
• Paul McCartney is dood.
• Elvis Presley leeft nog. Jaren na zijn dood beweerden mensen hem nog in levenden lijve gezien te hebben.
• Rond 850 wist een als man verklede vrouw, Johanna, in de kerkelijke hiërarchie op te klimmen en zelfs paus te worden. Ze viel door de mand toen ze tijdens een kerkelijke processie plotseling beviel. Waarschijnlijk is dit van oorsprong een satire uit de Reformatie die uiteindelijk te serieus werd genomen en als waar werd doorverteld.
• Een duiker zou zijn opgeschept door een blusvliegtuig en kilometers landinwaarts bij het bestrijden van een bosbrand zijn gedropt.
• Volgens een hardnekkig gerucht stelde Irene Vorrink zich in Frankrijk voor als ministre du milieu, wat daar zoveel wil zeggen als "minister van de onderwereld". Deze uitglijder is onbevestigd, en wordt ook toegeschreven aan Marga Klompé, Hans Alders en Jan Pronk. Vorrink heeft het gerucht zelf uitdrukkelijk tegengesproken in een interview met Frénk van der Linden in de Tijd van 25-9-1987. Willem Frederik Hermans schrijft deze 'faux pas' toe aan Vorrink,^[4] maar tenminste twee betrouwbare bronnen spreken dit tegen.^[5][6]
• In de napoleontische tijd (1799-1815) werd besloten dat iedereen die nog geen achternaam had er één moest kiezen. Vaak wordt beweerd dat sommige mensen bij wijze van protest een belachelijke naam als Naaktgeboren, Poepjes of Zondervan zouden hebben gekozen, maar deze namen zijn vaak al ouder.

[bewerken] Lijst van pseudo-wetenschappelijke misverstanden

De volgende beweringen zijn niet waar, soms misschien met uitzondering op een miniem aantal zeer uitzonderlijke gevallen.

• De Chinese Muur kan vanaf de maan met het blote oog worden gezien. Ex-astronaut Buzz Aldrin heeft deze stadslegende in een lezing persoonlijk ontkracht.^[bron?]
• Eskimo's hebben buitensporig veel woorden voor sneeuw.
• Op het noordelijk halfrond draait water dat door een afvoer stroomt een andere kant op, dan op het zuidelijk halfrond. Dit zou komen door het corioliseffect. Dit effect is zeker aanwezig, maar bij een afvoer zijn andere, verstorende factoren zo groot dat de wetmatigheid verloren gaat.
• Lemmingen zouden zich massaal in zee werpen zoals in de Disney-natuurfilm White Wilderness. Wat je in de film ziet was echter niet hun normale gedrag. Buiten beeld stonden mannen die de dieren opjoegen.
• Zalm was zo algemeen dat dienstboden weigerden om meer dan een keer in de week zalm te eten. (Het zelfde verhaal doet de ronde met betrekking tot de steur in Duitsland.)
• Glas is geen vaste stof maar een vloeistof: daarom zijn ruiten in oude kerken aan de onderkant dikker dan aan de bovenkant. Het glas is inderdaad onderaan dikker, maar dit hangt samen met het vroegere productieproces en de keuze van de glaszetters.
• Het woord smartlap is afgeleid van het beschilderde doek waarmee middeleeuwse straatzangers hun liederen illustreerden.
• Seks tijdens de zwangerschap is zeer slecht voor de baby en kan een miskraam veroorzaken.
• Een kikker zou, als het water langzaam wordt opgewarmd, niet uit een pan kokend water springen.
• Van spinazie wordt je sterk (dit thema speelt een centrale rol bij de tekenfilmfiguur Popeye).
• De bliksem slaat niet twee keer op dezelfde plaats in. Dit klopt helemaal niet: als de lucht eenmaal geïoniseerd is slaat de bliksem vaak juist vele malen achter elkaar in op dezelfde plek, meestal binnen enkele seconden. Ook slaat bliksem jaarlijks vele malen in op hoog uitstekende punten.
• Omdat de genen voor bruine ogen genetisch dominant zijn ten opzichte van die van blauwe ogen, zouden er over een paar honderd jaar geen mensen met blauwe ogen meer zijn.
• De geest, huizend in een menselijk lichaam, weegt precies 21 gram, zijnde het spontane massaverlies tijdens het overlijden.
• Struisvogels steken hun kop in het zand.

[bewerken] Lijst van pseudo-wetenschappelijke onzekerheden

Onderstaande kwesties worden vaak aangehaald als bekende voorbeelden. De herkomst is echter onduidelijk, en het is de vraag of ze op waarheid berusten of een broodje aap zijn.

• Tijdens de invoering van een computersysteem in een supermarkt en de bijbehorende koopgedraganalyse werd een opmerkelijke correlatie tussen de verkoop van twee producten ontdekt: het bier-pamperssyndroom.
• Een van de eerste vertaalprogramma's zou de zin 'The spirit is willing, but the flesh is weak' na een vertaling naar het Russisch weer terug naar het Engels vertalen als 'The vodka is good but the meat is rotten'.

[bewerken] Boeken met broodjeaapverhaal

Een aantal boeken is gebaseerd op een broodjeaapverhaal; andere geven verzamelingen van zulke verhalen.

[bewerken] Broodjeaapverhaal als basis

Enkele boeken gebaseerd op een broodjeaapverhaal zijn:

• De Da Vinci Code van Dan Brown
• Het Heilige Bloed en de Heilige Graal van Michael Baigent, Richard Leigh en Henry Lincoln.

[bewerken] Verzamelingen

Enkele verzamelingen:

• Broodje Aap. De folklore van de post-industriële samenleving van Ethel Portnoy (1978)
• Broodje Aap Met van Ethel Portnoy (1992)
• Sterke verhalen van Luk Wyns
• De wraak van de kangoeroe, sagen uit het moderne leven van Peter Burger (1995).
• De gebraden baby, sagen en geruchten uit het moderne leven van Peter Burger (1995).
• Encyclopedie van misverstanden van Hans van Maanen (2002)
• De jacht op de Veluwepoema, sagen en geruchten uit het moderne leven van Peter Burger (2006).
• Moderne sagen en geruchten uit Vlaanderen (Op verhaal komen) van Stefaan Top (2008).

[bewerken] Zie ook

• Populaire psychologie

[bewerken] Externe links

• Broodjeaap.nl: Nederlandse website vol broodjeaapverhalen. Bij elk verhaal wordt vermeld of het waar is of niet en soms wat informatie over de herkomst van het verhaal gegeven.
• (en) Snopes.com: Zeer uitgebreide Amerikaanse website over urban legends.