Bruinvis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bruinvis
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2008)
Tuemmler-drawing.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Cetacea (walvissen)
Onderorde: Odontoceti (tandwalvissen)
Familie: Phocoenidae (bruinvissen)
Geslacht: Phocoena
Soort
Phocoena phocoena
(Linnaeus, 1758)
Verspreidingsgebied
Verspreidingsgebied
Afbeeldingen Bruinvis op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Bruinvis op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

De bruinvis (Phocoena phocoena) of het zeevarken (hoewel meerdere dieren die naam dragen) is een tandwalvis met een lengte van maximaal 1,80 meter en een gewicht van maximaal 60 kilogram.

Uiterlijk[bewerken]

Bruinvissen hebben een stompe snuit, een lage, driehoekige rugvin en (zoals alle walvisachtigen) een platte staartvin. De rug is donkergrijs, de buik helderwit. Ze hebben schopvormige tanden: 22 tot 28 paar in de bovenkaak, 21 tot 25 paar in de onderkaak. De naam bruinvis is op het eerste gezicht vreemd, omdat deze dieren geen vissen zijn en ook geen bruine kleur hebben. De verklaring hiervoor is dat vroeger, toen de mensen nog niet zo veel van dieren wisten, alles wat in de zee leefde vissen noemde, en grauwe kleuren, zoals bruin, grijs en zwart, werden allemaal bruin genoemd.

Leefwijze[bewerken]

Ze leven alleen of in kleine groepen van 2 à 10 dieren en incidenteel in grotere groepen tot enkele tientallen dieren. De trekbewegingen van de bruinvis zijn onvoldoende bekend, maar er lijken verschillende populaties te bestaan die elk eigen zomer- en winterverblijven bezoeken. Bruinvissen eten kleine levende dieren zoals vissen, garnalen enz. Deze vinden ze met behulp van echolocatie. De frequentie van hun klikgeluiden ligt rond de 130 kHz. Een gevolg van die relatief hoge frequentie is dat orka's hen slecht horen.[2] Haaien en orka's zijn hun grootste vijanden, maar ook grijze zeehonden[3] vormen een potentieel gevaar.

Ze zwemmen voornamelijk vlak onder het zeeoppervlak. Ze kunnen net als een dolfijn uit het water springen, maar doen dit vrijwel nooit.

Verspreiding[bewerken]

De bruinvis komt voor in de kustgebieden van de oostelijke Atlantische Oceaan van de Noordelijke IJszee tot West-Afrika, in de Middellandse Zee, rond IJsland, het oostelijk gedeelte van de Grote Oceaan en aan weerszijden van de Straat Davis. Ze komen voor in ondiep zeewater van maximaal 200 meter diep en met een temperatuur beneden de zeventien graden Celsius.[4] Ze zijn beslist niet zeldzaam: geschatte aantallen in de Noordzee lopen uiteen van 100.000 tot 500.000 exemplaren. De soort komt ook veel in de Nederlandse kustwateren voor, vooral in de wintermaanden en het vroege voorjaar (november - april). Tot ongeveer het einde van de jaren 50 was de bruinvis algemeen langs de Nederlandse kust, maar in de jaren 60 was de soort hier verdwenen. Sinds 1985 werden weer af en toe kleine aantallen bruinvissen in de Nederlandse kustwateren gezien, en vanaf 2000 nam dat aantal snel toe. Inmiddels is de soort alleen in juni werkelijk zeldzaam langs de kust; in alle andere maanden van het jaar kunnen ze nu worden waargenomen.

In de Oosterschelde leeft een kleine populatie bruinvissen die daar in alle maanden van het jaar lijkt te blijven. Behalve dat de aantallen langs de Nederlandse kust snel zijn toegenomen is er ook sprake van een snelle toename van het aantal strandingen. Veel van de in Nederland aanspoelende bruinvissen blijken door verdrinking om het leven te zijn gekomen. Vermoedelijk verdrinken de dieren in vistuig dat in ondiep water wordt gebruikt.

In het verleden, met name in de 17e eeuw, zijn ze in de grachten van Amsterdam waargenomen. Ze kunnen ook riviermondingen inzwemmen en werden recentelijk (anno 2006) bijvoorbeeld in de Oosterschelde waargenomen[5] en gestrand aangetroffen.[6] In het Mechels dorp Leest werd in 1936 een bruinvis doodgeschoten door een cafébaas uit Hombeek. Het onfortuinlijke dier was ver landinwaarts verzeild geraakt, met name op de rivier de Zenne.[7] Het plaatselijke dorpscafé draagt sinds 1994 de naam "Den bruinvis".[8]

In maart 1940 zagen de militair W. Maton en zijn vriend N. van Laarhoven in de haven van Raamsdonksveer een vreemde vis zwemmen. Na veel moeite lukte het hen de vis te vangen. Het bleek een bruinvis te zijn met een lengte van 1,25 m en een gewicht van 35 kg. Een artikel daarover werd geplaatst in het Rotterdams Nieuwsblad van 9 maart dat jaar.

Ook in Terhagen is op 2 januari 2013 een bruinvis gespot in de Rupel.[9]

Gevangenschap[bewerken]

Bruinvis in gevangenschap

Bruinvissen worden momenteel in Nederland, Denemarken en Japan gehouden:

Nederland[bewerken]

Dolfinarium Harderwijk heeft een aantal bruinvissen in gevangenschap. Deze dieren zijn gestrand en konden na hun revalidatieperiode niet terugkeren naar zee. In Dolfinarium Harderwijk staat het gebouw Fort Heerewich, waarin zich stichting SOS Dolfijn bevindt, een speciaal opvangcentrum voor kleine walvisachtigen. Jaarlijks stranden er honderden bruinvissen aan de Nederlandse, Belgische, Duitse en soms ook Franse kust. Deze dieren worden naar dat opvangcentrum gebracht.

Na een herstelperiode worden deze dieren weer uitgezet in het wild. Als een dier niet kan worden uitgezet, blijft het in het dolfinarium in de zogeheten 'Bruinvisbaai', waar dagelijks educatieve voorstellingen worden gegeven met de bruinvissen.

Sinds februari 2012 zijn er twee bruinvissen te zien bij Ecomare op Texel. Bijzonder is dat ze hier ook onder water te bekijken zijn. Bruinvissen zijn nieuwsgierige, speelse dieren. Ze vinden het leuk om via de ramen contact te maken met mensen. De bruinvissen zijn voormalige opvangdieren, afkomstig van het dolfinarium. Ze kunnen niet meer uitgezet worden.

Denemarken[bewerken]

Ook het Fjord and Baelt Center in Kerteminde vangt gestrande bruinvissen op. Zij hebben in totaal vier dieren, waaronder de eerste in gevangenschap geboren bruinvis. Het is er mogelijk om de bruinvissen vanuit een onderwatertunnel te bezichtigen. Er wordt veel onderzoek gedaan naar onder andere echolocatie, met als doel in de toekomst de wilde bruinvispopulatie te beschermen tegen bijvangst.

Japan[bewerken]

In Kamogawa Sea World en Otaru Aquarium worden eveneens bruinvissen gehouden. Deze worden echter niet voor onderzoek of voorstellingen gebruikt.

Culinair[bewerken]

Bruinvis wordt tegenwoordig nog nauwelijks gegeten. In de middeleeuwen stond de bruinvis echter wel vaak op het menu. Hij werd gekookt en vervolgens gevuld met veel kruiden zoals peper, saffraan en kaneel.

De Nederlandse geslachtsnaam "Varke(n)visser" herinnert aan de bruinvis. Het dier werd ook wel "varkensvis" genoemd. In Brabantse archieven vindt men wel eens "waterverken" als alternatieve benaming voor bruinvis. Ondanks het feit dat hij een zoogdier en dus geen vis is, stond de rooms-katholieke Kerk het eten van bruinvis tijdens de vasten en op vrijdagen toe.

Bronnen

Noten

  1. (en) Bruinvis op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. How Killer Whales Boosted Porpoise Echolocation. LiveScience (12 juni 2013) Geraadpleegd op 12 juni 2013
  3. Gray seals snack on harbor porpoises. Science News (27 januari 2014) Geraadpleegd op 27 januari 2014
  4. Kaart met bruinviswaarnemingen in Nederland
  5. Waarnemingen
  6. Strandingen in Nederland
  7. 't Ridderke, Trimesterieel Heemkundig tijdschrift van Hoembeka, 21ste jaargang 2006, nr. 3, juli - september; De jachtwachter had het geluk in de waters van de Senne een bruinvisch of in de volksmond een zeevarken te schieten van ongewone grootte en gewicht. De bruinvisch meet niet minder dan 1.54 meter en heeft het respectabel gewicht van 152 kg. Het werd opgemerkt nabij de brug van Hombeek, half boven water zwemmend en nu en dan een streep water loozend. Een 250 meter ver, werd de bruinvisch op het grondgebied van Leest met een drietal rake schoten het beest gedood en aan de kant gebracht
  8. Website café Den bruinvis
  9. Bruinvis gespot op Rupel in Rumst, De Standaard, 2 januari 2013