Bruno Latour

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bruno Latour tijdens een college aan de Universiteit van Göteborg

Bruno Latour (Beaune, 22 juni 1947) is een Frans socioloog en filosoof afkomstig uit een familie van wijnproducenten. Hij houdt zich voornamelijk bezig met wetenschapssociologie en technieksociologie. Zijn bekendste boeken zijn Laboratory life (1979) en Science in Action (1987), vertaald als Wetenschap in Actie (1988). Latour observeerde onderzoekers in het laboratorium en beschrijft wetenschap als een sociotechnische constructie. Samen met Michel Callon en John Law behoort Latour tot de grondleggers van de actor-netwerktheorie.

Wetenschapsantropologie[bewerken]

Wetenschapsantropologie is de studie van de ontwikkeling van wetenschappelijke praktijken en controversen vanuit een besef dat wetenschap en maatschappij daarbij nauw verweven zijn. Latour wil de talloze verbindingslijnen tussen wetenschap en maatschappij ontrafelen en met name de maatschappelijke machtspositie van het laboratorium analyseren.[1]

Om inzicht te krijgen in het werk dat wetenschappers doen, wordt ter plaatse en met een agnostische houding ten aanzien van de inhoud, cultureel-antropologisch veldwerk én controverse-onderzoek gekoppeld.[1]

Agnosticisme ten aanzien van de inhoud van wetenschap is de enige manier om grensgevechten rond de afbakening van het wetenschappelijk domein te observeren, zonder daarin zelf betrokken te worden. Bij de verklaring van het verloop van controversen dient men geen beroep te doen op de latere uitkomsten ervan.[1]

Methodologie[bewerken]

Methodologische voorschriften voor wetenschapsantropologisch onderzoek zijn[1]:

  • Vertrouwd raken met wetenschappelijke praktijken of controversen
  • Vooroordelen over wat daar gebeurt en wat kennis is zo veel mogelijk thuis laten
  • Sceptisch staan tegenover verklaringen voor wetenschappelijk succes of falen die uit hun context zijn losgeweekt
  • Wetenschap in wording te bestuderen en deze fase niet verwarren met haar resultaat.

Wetenschap onderscheidt zich volgens Latour van andere menselijke bezigheden niet door de logica, maar door haar 'associologica': haar vermogen de bestaande orde te transformeren door nieuwe verbanden te leggen..[1] Latour gebruikt een semiotische benadering van teksten waarin de betekenis opgevat als een relationeel effect.

Semiotiek wordt door de actornetwerktheorie op een non-linguïstische manier gebruikt om vanuit een agnostisch beginpunt de productie van verschillende betekenissen in het proces van netwerkbouw te beschrijven. Latour brengt hierdoor allerlei heterogeen materiaal (actanten) met elkaar in relatie.[1]

Translatie[bewerken]

Translatie houdt in dat een andere positionering van een element (teken) ten opzichte van zijn context gepaard gaat met een verschuiving in de betekenis die aan dat element wordt gehecht. Translatie heeft een tweeledige betekenis:.[1]

  • meetkundige verplaatsing
  • linguïstisch door middel van vertaling.

De wetenschapsonderzoeker kan met behulp van het begrip translatie teksten analyseren als een netwerk van uitspraken die in een semiotische relatie tot elkaar staan.[1]

Volgens Latour beschrijft het translatiemodel het proces van wetenschap in wording.[1]

De onoverzichtelijke brij teksten waarmee een wetenschapsonderzoeker werd geconfronteerd kan nu worden voorgesteld als een netwerk dat het niveau van de individuele teksten doorsnijdt.[1]

Er zijn tegengestelde translatiemechanismen (positieve en negatieve modaliteiten). Een uitspraak kan als objectief feit wordt gekwalificeerd door het van zijn ontstaansgeschiedenis te zuiveren, of juist als artefact worden gezien door het aan zijn subjectieve, plaats- en tijdgebonden oorsprong te koppelen. Wanneer een ontstaansgeschiedenis helemaal is verdwenen zeggen we dat een bewering een black box is geworden. Iedere bijdrage aan het wetenschappelijk debat wijzigt de status van de oorspronkelijke uitspraak. Het lot van een uitspraak ligt in de handen van diegenen die hem doorgeven. Een uitspraak dwingt instemming af door te leunen op de overtuigingskracht van anderen.[1]

Door het translatiemechanisme wordt de auteur plaatsvervanger en woordvoerder van velen. De overtuigingskracht van een tekst wordt versterkt door vele krachten op één lijn te brengen. De paradox hierbij is dat hoe méér teksten de voorgestelde associatie overnemen en deze, in een streven om eigen claims te funderen, positief bekrachtigen, des te vanzelfsprekender deze associatie wordt.[1]

Actor-netwerktheorie[bewerken]

De studie van wetenschap in wording vraagt om uitbreiding van het klassieke semiotische kader dat zich tot louter teksten beperkt. Er zal ook ruimte moeten worden gegeven aan de niet-talige substanties. De specifieke toepassing van het semiotisch vocabulaire staat bekend als de actor-netwerktheorie.

Deze beschrijft de ontwikkeling van wetenschappelijke praktijken en controversen als het smeden van een stabiel netwerk van relaties tussen actanten. Actant is een semiotische verzamelterm voor de heterogene menselijke en niet-menselijke krachten of tekens waaruit een wetenschappelijk netwerk wordt opgebouwd. Alles wat kracht uitoefent of weerstand biedt is een actant.

De netwerkbouwer maakt in zijn ordeningsarbeid geen onderscheid tussen mensen en dingen. Onderscheid tussen ruis en signaal is het resultaat van netwerkbouw. Een dilemma voor de netwerkbouwer is dat de steun van velen nodig is, waardoor de oorspronkelijke boodschap steeds meer wordt vertroebeld. Tijdens het proces van netwerkbouw worden zowel de sociale als de natuurlijke orde hergedefiniëerd.

Er treedt een kredietwaardigheidscyclus op. De netwerkbouwer herinvesteert verworven krediet - in de vorm van geloof en geld - onmiddellijk in het laboratorium en in nieuwe krachtmetingen. Zo kan hij de productie van nieuwe feiten stimuleren die geïnteresseerde krachten voor langere duur aan het netwerk kunnen binden.

In het laboratorium wordt via krachtmetingen (het blootstellen van de actanten aan diverse krachten) de onbekende actant zichtbaar. Latour constateert dat een groot deel van de inspanningen van wetenschappers erop is gericht zwart op wit gestelde boodschappen de wereld in te sturen. Een registratie-instrument reduceert een onoverzichtelijke hoeveelheid materiaal tot een "inscriptie" die overzichtelijk en leesbaar is.

Werk van Latour[bewerken]

  • & Steve Woolgar, La Vie de laboratoire : la Production des faits scientifiques, Paris, La Découverte, 1979, Engelse vertaling: 1986
  • Les Microbes : Guerre et paix, Paris, Métailié, 1984
  • La Science en action, Paris, La Découverte, 1989
  • Nous n'avons jamais été modernes : Essai d'anthropologie symétrique, Paris, La Découverte, 1991
  • Aramis ou l'Amour des techniques, Paris, La Découverte, 1992, Engelse vertaling: 1996
  • La clef de Berlin et autres leçons d'un amateur de sciences, Paris, La découverte, 1993
  • Pasteur, une science, un style, un siècle, éd. Perrin, 1994 (ISBN 2-262-01059-5)
  • Petites Leçons de sociologie des sciences, Paris, Le Seuil, 1996
  • Pandora's Hope: Essays on the Reality of Science Studies, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1999
  • Politiques de la nature : Comment faire entrer les sciences en démocratie, Paris, La Découverte, 1999, Engelse vertaling: 2004
  • Jubiler ou les Tourments de la parole religieuse, Paris, Les Empêcheurs-Le Seuil, 2002
  • La Fabrique du droit : Une ethnographie du Conseil d'État, Paris, La Découverte, 2002
  • Reassembling the social- An introduction to Actor-Network Theory, Oxford, OUP, 2005
  • Changer de société ~ Refaire de la sociologie, Paris, La Découverte, 2006
Vertaald
  • Bruno Latour, Wetenschap in Actie. Wetenschappers en technici in de maatschappij, vert. Barbara de Lange e.a., Bert Bakker, 1988
  • Bruno Latour, Wij zijn nooit modern geweest, vert. Joep van Dijk & Gerard de Vries, Van Gennep, 1994
  • Bruno Latour, De Berlijnse sleutel, en andere lessen van een liefhebber van wetenschap en techniek, vert. Rokus Hofstede & Henne van der Kooy, Van Gennep, 1997

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e f g h i j k l C. De Beij & Peter Prevos, De wetenschapsantropologie van Bruno Latour, niet-officiële site van de Open Universiteit Nederland, opgevraagd 17dec 2007.