Buikman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Weckmann met pijp, Duitsland
Mannele, Frankrijk
Boxemännchen, Luxemburg
Köln Brote Armee Hungerstreik Every 5 sec 121023.jpg

Een buikman is een brood van fijn deeg met veel krenten en rozijnen. Het wordt voornamelijk in Limburg gebakken. De buikman heeft de vorm van een bisschop en wordt gebakken met een witte stenen pijp in zijn mond. Soms heeft de buikman ook een dennentak bij zich. Het is een traditie om eerst het hoofd van de buikman te eten en vervolgens de rest.

Andere benamingen[bewerken]

Andere benamingen zijn:

  • Wekkeman of Weckman (in Roermond en Duitsland)
  • Weggekèl (in Noord-Limburg, omgeving Horst)
  • Stevensman
  • Piepespringer
  • Ziepesjprengert (wanneer de buikman in plaats van een pijp een bezem draagt)

In Duitsland komen erg veel benamingen voor, zoals Stutenkerl, Stutenmännchen, Kiepenkerl, Klaaskerl, Backsmann, Stutenmann, Piefekopp, Puhmann, Weckmann, Weckemann of -männchen, Buckmann, Bauchmann, Kaiten Jais, Dambedei, Hefekerl, Ditz, Klausenmann, Grittibänz, Griitibänz, Grettimaa, Elgermaa, Teigmännli, Grättimaa, Elggermaa, Baselmann, Wäge̩mǫǫn, Wäge̩man, Klooskäälsche, Flǫütewäk, Wäkman, Wëggemann, Weggemann, Kloskälche, Fleuteweck, Weckpopp, Wäge̩man, Koosmännke of Weggbopp.

In Luxemburg heet het Boxemännchen of Kuchemännchen, in de Elzas Manala of Männele. Im Franche-Comté en Lotharingen is Jean Bonhomme de benaming.

Herkomst[bewerken]

De herkomst van de buikman is niet geheel duidelijk. In de vroegste tijd van de katholieke kerk was het gebruikelijk om elkaar na zon- en misdagen een brood te geven. Later werd dit alleen nog bij bepaalde feesten uitgereikt.

Een andere herkomst kan van de Germanen zijn. Deze offerden broden aan de goden tijdens het midwinterfeest. Veelal vallen katholieke feestdagen samen met Germaanse gebruiken, zoals St. Maarten en St. Nicolaas. Het is echter niet duidelijk wanneer de buikman gegeten wordt, maar het ligt rond de adventstijd (Germaanse midwintertijd). Dit verschilt ook per plaats. Waarschijnlijk is de traditie over komen waaien uit Duitsland.

Feestdagen[bewerken]

St. Maarten[bewerken]

De buikman zou met St. Maarten uitgereikt worden. In Limburg worden op sommige plaatsen oliebollen gegeten na het ontsteken van de troshoop (Germaans midwintervuur). Vroeger werd echter 'koeken' uitgedeeld van fijn boekweitmeel. Wellicht een verband met de buikman.

St. Nicolaas[bewerken]

Een andere feestdag waarbij de buikman uitgereikt kan worden is St. Nicolaas of Sinterklaas. Het is een toonbeeld van plompheid.

St. Steven[bewerken]

Het meest waarschijnlijkst wordt de buikman uitgereikt op 26 december. Dit is de naamdag van St. Steven. Vandaar de benaming Stevensman.

Nieuwjaarsdag[bewerken]

Vroeger werden er in en rond Horst elkaar grote, ronde rozijnenbroden (Nieuwjaarsplats) gegeven aan de ouders. Het was gebruikelijk om elkaar broden te geven met nieuwjaar. Wanneer je ze zelf hebt gebakken, geeft dit magische krachten.

Versjes[bewerken]

Een versje dat gezongen wordt bij het eten van een buikman (Stevensman):

Steve, wie lang zal ze leve
Honder joar en eine daag
Kip, kap de kop aaf
Vertaling:
Stevensman, hoe lang zal je leven
honderd jaar en een dag
Kip, kap, je kop is er af

Bronnen[bewerken]

  • D.J. van der Ven, Ons eigen volk in het feestelijk jaar, 1942, blz. 248,
  • J.H. Nannings, Brood- en gebakvormen en hunne Beteekenis in de Folklore, 1932, blz. 52
  • Limburgs Museum, Venlo
  • Dagblad de Limburger (14-02-2003), in 'Dwars'