Burcht (kasteel)

De Burcht te Leiden.

Een burcht of slot is een sterk kasteel. De extra versterking van het kasteel bestaat meestal uit een droge of natte gracht en een aarden wal en/of zware stenen ommuring.

Een van de oudste nog bestaande voorbeelden in Nederland is de Burcht van Leiden.

Etymologie

De oorsprong van burcht ligt in het woord burg, analoog aan het Duitse woord Burg en het Zweedse Borg. Dat betekende 'versterkte nederzetting' of 'omwalde plaats', dus stad en geen kasteel. Het oorspronkelijke woord is behouden gebleven in woorden als burger, burgemeester, burggraaf en burgwal, dat bijvoorbeeld in Amsterdam nog in straatnamen voorkomt (bijvoorbeeld de Nieuwezijds Voorburgwal), en daarnaast in een groot aantal plaatsnamen: Middelburg, Domburg, Borgt, Souburg, Burgh-Haamstede, Den Burg (Texel), Leopoldsburg, Luxemburg, Boksburg e.a.

Burg behoort tot een groep woorden die later een -t hebben gekregen (andere voorbeelden zijn inkt, dat in het Engels ink heet en rijst). Door deze t is in de spelling de oorspronkelijke g vervolgens in ch veranderd: de spelling burgt komt in oudere teksten voor, in het huidige Nederlands is het burcht. De Groningse variant borg heeft de t niet overgenomen. Bovendien is er een betekenisverschil ontstaan tussen "burg" (omwalling) en "burcht" (versterkt gebouw).

Dit Germaanse woord heeft ook - zoals wel meer militaire termen - stand gehouden in het Frans, en wel als bourg, dat in tal van plaatsnamen voorkomt, bijvoorbeeld Mariembourg, Cherbourg, Bourg-en-Bresse e.a.

Kenmerken

Gewoonlijk lag de burcht op een rots of bergtop om de dreigingen te kunnen voorzien. In vlakke gebieden werden waterburchten opgericht, met diepe grachten langs alle zijden. De burchten met een gracht hebben ook een valbrug. Elke burcht heeft dikke muren, kleine ramen, ontsnappingstunnels, enz. Elke burcht bezat tevens een donjon, een heel zware toren die onmogelijk was in te nemen. De donjon en andere torens waren bovenaan meestal afgewerkt met kanteelen.

Zie ook

• De Burcht van Berlage
• Citadel of Dwangburcht
• Burchten van de Katharen

Externe link

• De bouwkundige ontwikkeling van de middeleeuwse kastelen in Limburg

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Castles van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.