Cairn (steengraf)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over steengraven. Voor eveneens "cairn" genoemde stenen stapels als markeringen, zie steenmannetje
Cairn van Hérault, Frankrijk
De cairn van Bernenez (Bretons: Karn Barnenez) bij Plouezoc'h, Frankrijk
Cairn van Uggarde rojr, Gotland
The Druid's Circle op de Isle of Man, de overblijfselen van een kerbed cairn uit de bronstijd met grote witte stenen van quartz rondom de cairn

Een cairn is een grafheuvel gemaakt van stenen. Het woord komt uit het Schots-Gaelisch (càrn). Een cairn wordt ook wel een steengraf genoemd.

Cairns komen voornamelijk in Frankrijk, Groot-Brittannië en Ierland voor. Net als kistvaens en dolmens bevat een cairn regelmatig menselijke resten. Cairns zijn te vergelijken met een tumulus of koergan, maar in plaats van aarde zijn stenen gebruikt.

Verschillende types[bewerken]

Een cairn dekt vaak één of meerdere kamers van een megalithisch monument (meestal een graf) uit de Jonge steentijd af. Het gaat vaak om een ronde heuvel, maar er komen ook complexe vormen voor.

  • Chambered cairn; een cairn met daarin een kamer. Sommige chambered cairns zijn een ganggraf.
  • Clava cairn; een rond stenen graf. Ze worden onderscheiden in twee types; ganggraven en ringgraven.
  • Court cairn; ook wel horned cairn of Clyde-Carlingford tomb genoemd. Het is een variant van de chambered cairn en wordt vooral gevonden in West- en Noord-Ierland en in het zuidwesten van Schotland. Ze werden zo'n 4000-3500 v.Chr. gebouwd, maar veel court cairns bleven in gebruik tot in de late bronstijd, ca. 2200 v.Chr.
  • Kerbed cairn; een cairn met een prominente rij van stenen eromheen.

Britse Eilanden[bewerken]

Het woord voor een cairn is in de meeste Keltische talen die voorkomen op de Britse Eilanden hetzelfde, in het Schots cairn, in het Welsh carn (carnedd), in het Iers carn en in het Cornisch karn of carn. Cornwall (Kernow) kan zelfs genoemd zijn naar de vele cairns in het landschap.

In Schotland wordt een steen van de onderkant van een heuvel op de cairn op de top van die heuvel gelegd. In Schots-Gaelisch is een gelukwens: Cuiridh mi clach air do chàrn (ik zal een steen op jouw cairn leggen).

Soms worden cairns ook als verdedigingswerk gebruikt, zoals de cairns rondom de walburcht uit de ijzertijd Dún Aonghasa in Ierland.

Frankrijk[bewerken]

In Frankrijk wordt een cairn ook wel galgal genoemd. Er zijn verschillende vormen. De plaatsnaam Carnac, waar zo'n 3000 menhirs staan, komt van het Bretonse woord carn. Ook wordt de term tumulus gebruikt, voornamelijk voor heuvels gemaakt van aarde die verschillende soorten megalithische monumenten afdekken.

Mythologie en volksverhalen[bewerken]

In de Griekse mythologie worden cairns met Hermes geassocieerd. Volgens een legende werd Hermes door Hera voor het gerecht gedaagd, omdat hij haar favoriete dienaar Argus Panoptes had gedood. Alle andere goden dienden als jury en zij kregen stenen. Zij moesten de steen gooien en Hermes werd onder een stapel stenen bedolven.

Cairns zijn, net als andere megalithische monumenten, een bron voor volksverhalen, legendes en folklore. De Sídhe zouden zich ophouden in cairns. Ook elfen en trollen worden in verband gebracht met de megalithische bouwwerken. Carn Cabal wordt in verband gebracht met koning Arthur[1]. Fear Liath More zou in Schotland rond een cairn verschillende mensen de stuipen op het lijf gejaagd hebben[2].

In een Portugese legende wordt een cairn een moledro genoemd. De stenen zijn betoverde soldaten. Als een steen van de stapel wordt genomen en onder een kussen wordt gelegd, zal de volgende ochtend een soldaat verschijnen. Na een kort ogenblik zal de soldaat weer in een steen veranderen en op magische wijze terugkeren naar de stapel stenen.

Bronnen, noten en/of referenties