Calciet

Calciet
Mineraal
Chemische formule	CaCO3
Kleur	Kleurloos, wit, blauw, geel, rood
Streepkleur	Wit
Hardheid	3 (per definitie)
Gemiddelde dichtheid	2,71 kg/dm3
Glans	Glas
Opaciteit	Doorzichtig tot opaak, meestal doorschijnend
Breuk	Bros, schelpvormig
Splijting	Perfect, [1011]
Habitus	Prisma, romboëder, scalenoëder
Kristaloptiek
Kristalstelsel	Trigonaal, Hexagonaal
Kristalvlakken	a=498,99 pm, c=1706,4 (hex)
Brekingsindices	1,486 - 1,66
Dubbelbreking	0,1540 - 0,1740
Overige eigenschappen
Chemisch gedrag	Gaat gemakkelijk een zuur-base reactie aan met zowel zwakke en sterke zuren, en vormt daarbij water, koolstofdioxide en opgeloste Calcium-ionen
Vergelijkbare mineralen	Aragoniet
Bijzondere kenmerken	vaak thermoluminescent en kathodeluminescent

Het mineraal calciet (ook wel kalkspaat) bestaat voornamelijk uit het zout calciumcarbonaat (CaCO₃). Calciumcarbonaat ontstaat doordat oplosbare calcium-ionen in contact komen met CO₂ (koolstofdioxide vormt een carbonaat-ion als er een positief ion in een oplossing zit). Calciumcarbonaat is een slecht oplosbaar zout, waardoor het gevormde CaCO₃ neerslaat; dit gaat volgens de volgende reactie:

Ca²⁺_(aq) + CO₃^2-_(aq) -→ CaCO_3(s) .

Het behoort tot de ruimtegroep R-3c en is één van de meest voorkomende mineralen in de aardkorst. Een zeer zuivere vorm van calciet wordt ook wel dubbelspaat genoemd.

Eigenschappen

Het heeft een romboëdrische structuur en wordt soms als romboëdrische prisma's gevonden, maar het komt ook vaak in andere vormen voor, zoals scalenoëdra, of in vezel-, korrel- of kompakte vorm. De kristalstructuur is in hoofdzaak gevolg van de temperatuur, graad van oververzadiging in de nabije omgeving van het kristal en de CO₂-druk. De calcietstructuur is de stabiele modificatie van CaCO₃ bij kamertemperatuur. Er is een andere vorm, aragoniet, die bij 743K in calciet overgaat.

Dubbelbreking door calciet kristal

In zuiver kristallijne vorm is calciet helder, kleurloos doorschijnend, maar door onzuiverheden (zoals van koper of natrium- zouten) kan het allerlei kleuren aannemen, zoals grijs, blauw, violet, groen en zelfs zwart. Vaak is het ook ondoorzichtig wit. Het mineraal kan zowel fosforescentie als fluorescentie vertonen. De hardheid is per definitie 3.

Calciet is sterk dubbelbrekend. Deze optische eigenschap werd het eerst beschreven door Rasmus Bartholin toen de prachtige IJslandse vorm van het mineraal, die uit grote glasheldere romboëders bestaat, beschikbaar werd. Christiaan Huygens gaf de eerste verklaring met zijn golftheorie van het licht.

Voorkomen

Calciet is een algemeen bestanddeel van sedimentaire gesteenten, van aders en in afzettingen in hete bronnen en spelonken in karstgebieden (als druipsteen). Het is het mineraal dat kalksteen vormt en daarmee het meest voorkomende mineraal van biologische oorsprong. Calciet is het hoofdbestanddeel van kalksteen, krijtgesteente en marmer en ook is het een belangrijk bestanddeel van mergel, kalkhoudende zandsteen en kalkschalies.

Calciet zorgt voor de chemische verwering bij stollings- en metamorfe gesteenten, waardoor er sedimentaire gesteenten ontstaan. Calciet is onder lichte druk oplosbaar in CO₂-houdend water. Tijdens het neervallen in de lucht neemt regenwater het gasvormige koolstofdioxide op, waardoor het zuur wordt. Dit zure regenwater is in staat kalk op te lossen. In ondergrondse stromingen kan dit materiaal in oplossing vervoeren tot, na contact met atmosferische druk, CO₂ ontsnapt en het calciet neerslaat. Zo worden stalagmieten en stalactieten in grotten gevormd.

Gebruik

Vroeger werd de doorzichtige IJslandse vorm van calciet, die IJslandspaat werd genoemd, gebruikt voor het vervaardigen van Nicolprisma’s. Tegenwoordig wordt kalksteen vooral in de bouw gebruikt als bouwelement, voor het vervaardigen van kalk en cement, terwijl marmer gebruikt wordt als bouw -en siersteen.

Zie ook

• Lijst van mineralen

Mediabestanden

Zie de categorie Calcite van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.