Carcassonne (spel)

Carcassonne
Aantal spelers	2-5
Leeftijd	7+
Speelduur	60 min.
Uitgever	Hans Im Glück / 999 Games / Rio Grande Games
Auteur	Klaus-Jürgen Wrede
Vormgever	Klaus-Jürgen Wrede
Onderscheidingen	Winnaar: Meeples' Choice 2000 (USA) Genomineerd: de Nederlandse Spellenprijs 2001 Winnaar: Spiel des Jahres 2001 Winnaar: Deutscher Spielepreis 2001 Winnaar: Vuoden Perhepeli 2004 (Finland)

Carcassonne is een bordspel en designer game waarbij het bord zich in de loop van het spel gevormd wordt. Het spel werd bedacht door Klaus-Jürgen Wrede, en wordt in België en Nederland uitgegeven door 999 Games. Het spel kan gespeeld worden door 2 tot 5 spelers.

Het doel van Carcassonne is om zo veel mogelijk punten te scoren door horigen (voorgesteld door kleine houten poppetjes) op strategische wijze op een weg, een weiland, stad of klooster te plaatsen.

Het normale speelbord bestaat standaard uit 72 landtegels. Verdere uitbreidingssets bevatten meer tegels, zodat het speelbord verder uitgebreid kan worden. Een tegel meet 4,5 bij 4,5 cm. Op elke tegel van het standaardspel staat minstens een klooster of een stukje van een stad, weiland of weg.

Er wordt gestart met een vaste starttegel. Om beurt leggen de spelers een landtegel aan. Een aangelegde landtegel moet grenzen aan minimaal één andere landtegel. Een grens moet bestaan uit meer dan één raakpunt, je mag dus geen tegels met de hoeken aan elkaar grenzen. Ook moeten alle grenzen 'kloppen': een weiland moet grenzen aan een weiland, een stad aan een stad, een weg aan een weg zonder een stad of weg te onderbreken.

Wanneer een speler een landtegel aanlegt mag hij op die tegel, en enkel op die tegel, een horige plaatsen. Hij moet kiezen op welk deel van de landtegel hij de horige plaatst: op het weiland, de weg, de stad of het klooster. De speler mag er ook voor kiezen geen horige te plaatsen. De speler mag echter geen horige plaatsen op een weiland/weg/stad waar al een horige staat. Doordat bijvoorbeeld twee afzonderlijke wegen later in het spel aan elkaar kunnen groeien, kan het wel voorkomen dat in een later stadium meerdere horigen op dezelfde weg, weiland of stad komen te staan.

Wanneer er meer landtegels aangelegd worden, raakt een weiland/weg/stad op een gegeven moment "af", dat wil zeggen volledig gebouwd. Als een weg/stad/klooster afgebouwd is wordt de horige die daar op geplaatst is er af gehaald en krijgt de bijbehorende speler punten. De speler kan deze horige eventueel later opnieuw inzetten. Horigen in een weiland blijven tot het eind van het spel staan. Een klooster is af wanneer het omringd is door acht aan het klooster grenzende tegels. Een weg is af wanneer hij een duidelijk begin en einde heeft (bv. een kruispunt, stad of klooster).

Afhankelijk van welke verschillende uitbreidingen er gebruikt worden, kan het verloop van het spel een stuk ingewikkelder worden. Elke uitbreiding voegt zijn eigen set van regels toe die het spel er vaak een stuk ingewikkelder (maar daarom niet minder leuk) op maken.

Het verkrijgen van punten

Als een weg, stad of klooster af is, krijgt de speler die daar een horige op heeft staan meteen punten en recupereert hij die horige.

Voor elk wegdeel (elke tegel waar de weg over loopt) krijgt de speler 1 punt.

Een stad is af als deze geheel omringd is door een stadsmuur en geen lege plekken meer kent binnen de muren. Elke landtegel die deel uitmaakt van de stad, levert twee punten op. Een stadstegel met een klein wapenschildje op levert twee extra punten op. 'Kleine steden', die bestaan uit twee tegels met telkens aan één zijde van de tegel een stadsdeel, tellen maar als twee punten.

Wanneer er zich horigen van meerdere spelers op dezelfde weg of in dezelfde stad bevinden krijgt alleen de speler met de meeste horigen op die weg/in die stad de punten. Hebben twee of meer spelers evenveel horigen op een weg/in een stad en niemand anders heeft er meer dan krijgen zij allen het volledig aantal punten (berekend alsof er maar een iemand op zou staan).

Een afgebouwd klooster levert negen punten op voor de speler wiens horige in het klooster staat.

Horigen plaatsen

Bij het plaatsen van een tegel mag op die tegel een horige geplaatst worden. Er mogen echter nog geen andere pionnen staan op hetzelfde aansluitend stuk weg, stad of weide. Is een pion eenmaal geplaatst, dan kan hij enkel nog teruggenomen worden door de stad, weg of het klooster volledig af te bouwen. Horigen in weides ('boeren' genoemd) kan je niet meer terug krijgen in hetzelfde spel (met de uitbreiding "De Toren" is dit wel nog mogelijk, zij het op een ietwat omslachtige manier). Er zijn standaard slechts zeven horigen per speler. Dit is weinig en het is dus van belang goed doordachte, tactische keuzes te maken bij het al dan niet plaatsen van je horigen.

Weilandenregels

Variant 1, de moeilijkste variant maar wel de originele regels

Weilanden leveren punten op voor de afgebouwde steden die zich in dat weiland bevinden. Een stad bevindt zich in een weiland als het weiland direct aan de stad grenst. Per stad wordt geteld hoeveel horigen ("boeren") van elke speler zich bevinden in aangrenzende weilanden. De speler die de meeste boeren aan een stad heeft grenzen, krijgt 4 punten voor die stad.

Variant 2, in het Duits is de regel van de weilanden versimpeld

Je kijkt per weiland wie er de meeste boeren in heeft staan. De speler(s) die de meeste boeren hebben krijgen per stad die in hun wei liggen 3 punten. Later, bij een uitbreiding, kan dit opgetrokken worden naar 4 punten per stad.

Bij beide varianten worden de punten voor de weilanden echter pas helemaal op het einde van het spel berekend.

Einde van het spel

Het spel eindigt wanneer alle landtegels neergelegd zijn. Nu leveren ook niet-afgebouwde wegen, steden en kloosters punten op en worden de punten van de weilanden geteld. Niet volledig afgebouwde wegen en steden leveren een punt op voor elke landtegel die deel uitmaakt van de weg of stad. Het wapenschildje in een stad levert nu slechts een punt per wapenschild op. De punten gaan ook nu naar de speler die de meeste horigen op een weg/in een stad heeft staan. Bij gelijke hoogste aantallen krijgen ook nu alle spelers het aantal punten dat hij/zij zou krijgen wanneer hij/zij de enige was met horigen op die weg of in die stad (net zoals met afgebouwde wegen en steden). Een onafgewerkt klooster levert een punt op voor elke landtegel die er aan grenst, inclusief de landtegel met het klooster zelf (in principe is dit hetzelfde aantal punten dat je krijgt voor een klooster tijdens het spel; aangezien er dan acht tegels aan grenzen + het klooster zelf = negen punten).

De speler die aan het eind van het spel de meeste punten heeft, heeft gewonnen.

Uitbreidingen

Horigen in meerdere kleuren

Er bestaan meerdere uitbreidingen voor Carcassonne. De verschillende uitbreidingen:

1. Carcassonne: De Uitbreiding

Bevat:

• Hoofdmannen, tellen als twee horigen.
• Horigen in een nieuwe kleur, waardoor je het spel dus met zes spelers kan spelen.
• 18 nieuwe landtegels met onder andere
  • herbergen: een weg met herberg telt dubbel wanneer hij is afgebouwd, onafgewerkt telt de herberg niet mee, en
  • kathedralen: een stad met kathedraal telt drie punten per tegel/wapenschild wanneer afgebouwd, onafgebouwde steden met kathedraal volgen de normale puntentelling

Met deze uitbreiding kan het spel met maximaal zes personen gespeeld worden. Deze uitbreiding bevat ook de rivier uitbreiding. De rivier (twaalf tegels groot) vervangt de enkele standaard starttegel en wordt dus meteen in het begin gelegd, nog voor het spel begint.

2. Carcassonne: Kooplieden en Bouwmeesters

Bevat:

• 24 nieuwe landtegels.
• Bouwmeesters; geven een extra beurt wanneer hij aanwezig is in een stad/weg waaraan nog gebouwd wordt.
• Varkens; een weiland krijgt vijf of vier punten per afgebouwde stad i.p.v. vier of drie (afhankelijk van de regels die je volgt).
• Nieuwe regels: met het afbouwen van steden kunnen handelswaren worden verdiend; een meerderheid in elke soort handelswaar levert aan het eind tien extra punten op.

3. Carcassonne: De Draak, de Fee en de Jonkvrouw

De derde grote uitbreiding voor Carcassonne met 30 nieuwe landtegels met daarop onder andere vulkanen. Horigen worden verleid door de Jonkvrouw en kunnen worden opgegeten door de Draak. De Fee kan bescherming bieden tegen de Draak. 'Magische poorten' geven de mogelijkheid horigen te teleporteren naar een vrije, eerder gelegde tegel.

4. Carcassonne: De Toren

De vierde grote uitbreiding voor Carcassonne met:

• 18 nieuwe landtegels die alleen een klein torentje bevatten.
• 30 torenblokjes
• Een grote kartonnen toren die dient als kaartenhouder.

Spelers kunnen torens bouwen op die 18 nieuwe tegels en horigen inzitten als torenwachters. In die torens kunnen ze dan vijandige horigen uit aangrenzende vakjes gevangennemen.

5. Carcassonne: Burgemeesters en Abdijen

Bevat:

• Twaalf nieuwe landtegels.
• Zes heren-boerderijen.
• Zes abdijen.
• Zes burgemeesters.
• Zes huifkarren.

6. Carcassonne: Graaf, Koning en consorten

Deze 'uitbreiding' bestaat uit de mini-uitbreidingen "De Graaf van Carcassonne", "Koning & Verkenner", "De Rivier II" en "Heiligdommen en Ketters".

7. Carcassonne: De Katapult

Deze uitbreiding is begin september 2008 verschenen in Duitsland. De uitbreiding bevat 12 tegels met een kermis en 24 tokens. Als je een kermistegel aanlegt, wordt er een Katapult-Ronde gespeeld.

8. Carcassonne: Bruggen, Burchten en Bazaars

Deze uitbreiding bevat 12 nieuwe landtegels, 12 houten bruggen en 12 fiches met een burcht. Elk van deze voegt een nieuwe dimensie toe aan het spel. Op de 12 landtegels is elk een markt afgetekend. Wanneer een dergelijke landtegel wordt aangetekend, volgt een "marktdag." Dit houdt in dat er evenveel tegels worden getrokken als er spelers zijn. Elk van de spelers mag nu één van de getrokken tegels bij opbod "verkopen" voor een aantal punten. Daarna kan hij beslissen om de tegel werkelijk te verkopen, of om ze zelf bij te houden en het aantal punten af te staan aan de speler met het hoogste bod. (In de simpelere variant mogen de spelers gewoon om de beurt één van de getrokken tegels aanleggen.) De bruggen maken het mogelijk om een weg over een stad, rivier, klooster of andere weg te laten lopen. De burchten maken het mogelijk mee te profiteren van een afgewerkt project (eventueel van een andere speler) in de nabijheid van de burcht.

Mini-uitbreidingen

• De Rivier:

Dit is de eerste mini-uitbreiding en werd weggeven op het 10e Spellenspektakel in 2001. De rivier bestaat uit 12 landschapskaartjes en vervangt de starttegel. Aan het begin van het spel wordt eerst de rivier neergelegd. Tevens werd deze mini-uitbreiding standaard meegeleverd bij 'De Uitbreiding'.

• Koning & Verkenner:

Deze tweede mini-uitbreiding bestaat uit 12 tegels, 7 voor Carcassonne en 5 voor Jagers & Verzamelaars. Als je deze uitbreiding in combinatie met het basisspel speelt, levert het afbouwen van de grootste stad en weg op het eind punten op, 1 punt voor elke afgemaakte stad of weg.

• De Graaf:

De derde mini-uitbreiding met 12 nieuwe tegels erin. De tegels vervangen de starttegel en vormen de stad Carcassonne waar het spel omheen gebouwd wordt. De Graaf verandert het spel wezenlijk doordat de stad Carcassonne als een soort 'bufferfunctie' voor horigen gaat dienen. Horigen kunnen erin geplaatst worden om later op andere plaatsen op het speelveld ingezet te worden. Dat maakt het spel nog een stuk meer strategisch.

• De Katharen:

Deze uitbreiding is een collector's item, bestaande uit slechts 4 landtegels. Ze is speciaal uitgegeven bij het Duitse Spielbox-magazine van oktober 2004, en er zijn maar een beperkt aantal exemplaren van gemaakt. In Nederland is De Katharen nooit uitgegeven. De uitbreiding maakt het mogelijk om steden te belegeren en draait om het katharisme. De mini-uitbreiding 'War/Siege' is echter een hernieuwde uitgave van de Katharen. De tegels zelf verschillen (een verwoeste muur in de Katharen en belegerde stad in 'War/Siege'), maar de regels zijn hetzelfde.

• De Rivier 2:

De vijfde mini-uitbreiding met 12 landtegels. Dit is de opvolger van De rivier. De rivier 2 is te combineren met De rivier en de andere uitbreidingen. Door het toevoegen van de De Rivier 2 ontstaat er een langere rivier met een t-splitsing.

• De Mini-Expansion:

Deze mini-uitbreiding heet gewoon "Mini-Expansion" (mini-uitbreiding) en is niet in Nederland of België te koop. Deze uitbreiding zat bij het spellenmagazine 'Games Quarterly Magazine' (nr. 11/2006). Dit is een Amerikaans magazine over (bord)spellen. Deze mini-uitbreiding brengt niks nieuws in het spel en bestaat uit negen landtegels die al in eerdere uitbreidingen zaten plus drie nieuwe: De bron met weg (je hebt hierdoor teveel bronnen voor de rivier dus je moet de splitsing of een bron weg leggen om het te kunnen spelen), een klooster met vier wegen en een kaart met alleen maar weiland met in het midden in een varkensstal.

• Heiligdommen en Ketters:

Deze mini-uitbreiding bestaat uit 5 landtegels. Op deze tegels staat telkens een heiligdom. Als je een horige op een heiligdom zet wordt hij Ketter genoemd. Voor een heiligdom gelden dezelfde regels als voor een klooster. Er zijn wel een aantal belangrijke nieuwe regels. Zo mag je een heiligdom niet in de buurt leggen van twee of meer kloosters of omgekeerd. Eén heiligdom in de buurt van een klooster mag echter wel. Zijn zowel een klooster als het aangrenzende heiligdom bezet door een horige (een Monnik en Ketter) dan is er een "Uitdaging". Wie als eerste zijn klooster of heiligdom afbouwt krijgt de punten en recupereert zijn horige. De andere krijgt geen punten, maar recupereert wel zijn horige. Voorlopig is deze uitbreiding enkel beschikbaar in de set "Graaf, Koning en Consorten". Vooralsnog is hij niet apart te koop in Nederland. Inmiddels is bekend geworden dat Spielbox een Almanak uitbrengt van 25 jaar Hans-im-Glück, de Duitse uitgever. Als extraatje zal deze uitbreiding er bij zitten.

• Cult, Siege and Creativity :

De uitbreiding Cult, Siege & Creativity bestaat uit een aantal nieuwe tegels en tegels uit een eerdere uitbreiding. Het 'Cult'-deel omvat de tegels met heiligdommen uit 'Heiligdommen en Ketters'. In deze uitbreiding zitten echter zes heiligdommen in plaats van vijf. Dankzij deze uitbreiding ontstaat er een soort van competitie tussen kloosters en heiligdommen. Het 'War'-deel is de mini-uitbreiding de Katharen in een nieuw jasje. Het omvat vier tegels van een belegerde stad (waardoor een stad minder punten waard wordt bij aanleg). Het 'Creativity'-gedeelte bestaat uit twee blanco tegels (de achterkant is wel bedrukt), waarmee de fanatieke speler zelf twee unieke tegels kan maken. Deze uitbreiding is in België enkel verkrijgbaar in het engels.

• Het Feest:

Deze mini-uitbreiding bestaat uit 10 landschapstegels met het 10-jarig feestsymbool. Het Feest is enkel uitgegeven bij de 10 jarige jubileumeditie van het basisspel. Als je een tegel met feestsymbool trekt, kan je kiezen of je zoals normaal een horige zet, een eigen horige terugneemt vanuit het spel of geen horige plaatst. Als je de uitbreiding De Toren speelt, mag je wel geen gevangen horige bij een andere speler terugnemen.

• De Volgeling:

Deze uitbreiding bestaat uit zes horigen van transparant materiaal. Een in elke kleur. Na het plaatsen van de "gewone" horige mag een speler zijn fantoom als 2e horige op dezelfde tegel plaatsen, met inachtneming van de gewone regels.

• 6 Mini Uitbreidingen:

Tijdens de spellenbeurs in het duitse Nürnberg presenteerd uitgever Hans im Glück een 6-tal mini uitbreidingen voor het spel. Elke uitbreiding heeft een andere invloed op het spel. Rond april 2012 komt de nederlandse uitgever (999 games) met deze uitbreidingen. Uiteraard in het nederlands. Voor meer informatie kun je terecht op www.carcassonne.de en klik dan op mini-erweiterungen. Of kijk op www.999games.nl onder nieuws.

Onofficiële uitbreidingen

Er zijn ook een hele hoop onofficiële uitbreidingen voor Carcassonne te vinden op internet. De onofficiële uitbreidingen hebben erg uiteenlopende thema's. Voorbeelden van thema's zijn "magie", "bos, water en bergen" of "handel".

Carcassonne-boxen

Carcassonne-box

Omdat de zak, de toren en de gewone doos te klein zouden worden als er nog een nieuwe uitbreiding kwam, was dit handig. In de Carcassonne-box kunnen alle uitbreidingen die hier staan + het basisspel & de kaartjes met de codes van de computergame.

De Big-Box

Dit is een Carcassonne-box met het basisspel, De Uitbreiding, Kooplieden & Bouwmeesters, De Draak, De Fee & De Jonkvrouw en De Toren er in. Dus je koopt het basisspel met de eerste 4 uitbreidingen in 1 keer.
Deze box is niet in het Nederlands uitgekomen en er zijn ook nog geen plannen om deze uit te brengen, voor zover bekend.

De Big-Box (Duitse versie)

Ook in Duitsland is er een big-box, die het basisspel en de vijf 'beste' uitbreidingen bevat, deze zijn De Uitbreiding, Kooplieden en Bouwmeesters, De Burchtvrouwe en de Draak, Abdij en Burgemeester en Graaf, Koning en Consorten. Deze box bevat dus vijf uitbreidingen bovenop het basisspel en is dus anders dan de Nederlandse big-box.

In 2010 verscheen er opnieuw een Big Box met vijf uitbreidingen met licht gewijzigde inhoud.

Carcassonne de computergame

In het computerspel zaten rivierkaarten waar de codes van het spel opstaan. Bij het installeren moest men die codes invoeren. Die codes kunnen eventueel met het bordspel worden gecombineerd.

Varianten

Naast de uitbreidingen, zijn ook enkele varianten uitgebracht:

1. Jagers en Verzamelaars

Een prehistorische variant op Carcassonne. Deze wordt niet meer uitgegeven in het Nederlands.

2. Carcassonne, de burcht

een variant voor twee personen, ontworpen door Reiner Knizia op basis van het originele spel. Een gedeelte van het speelveld (de burchtmuur) is vast. Binnen dit speelveld moeten alle tegels worden neergelegd. In plaats van weilanden, steden, wegen en kloosters, zijn er nu marktplaatsen, torens, huizen en wegen.

3. Carcassonne, de stad

voor twee tot vier personen. Naarmate het spel vordert wordt hierbij de stadsmuur gebouwd. Als deze gesloten is, is het spel beëindigd.

4. Carcassonne, Overzee

een variant op het basisspel, waarbij de landschapskaarten bergen en zeeën vormen. Ook is de puntentelling anders.

5. The Ark of the Covenant

een variant op het basisspel, hier is het spel met een religieus sausje overgoten. Binnen het spel zijn er ook kleine wijzigingen. Enkel in het Duits of Engels verkrijgbaar.

6. Carcassonne Reisversie

dit is het basisspel, alleen zijn de tegels en de horigen in een kleiner formaat. Alles zit in een stoffen zak die tevens als scorebord dient.

7. Mayflower (D)/New World (GB)

Hier ga je op onderzoek in het net ontdekte Amerika. Je komt aan op de oostkust en gaat naar de westkust.

8. Das Schicksalsrad/Het rad van fortuin

Dit is de jongste variant die begin juli in Duitsland in de winkels moet liggen. Het bevat ook het basisspel en is dus een stand-alone variant. Meer informatie is er nog niet van bekend.

9. Carcassonne Junior

Dit is een bewerking van het bekende basisspel. Deze versie is al geschikt vanaf 4 jaar!

10. Cardcassonne

Kaartspelvariant van het bekende Carcassonne. De spelers leggen kaarten in vier verschillende kleuren aan de vier scoreborden en claimen een serie kaarten door het zetten van een horige. De verzamelde kaarten leveren op verschillende manieren punten op.

Externe links

• Duitse Carcassone site
• Nederlandse Carcassone site

Mediabestanden

Zie de categorie Carcassonne (game) van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.