Carnaval Halle

Het Halse carnaval is een van de grotere carnavals in België, tevens draagt Halle de titel van "Carnavalhoofdstad van Vlaams-Brabant". Volgens de krant Het Nieuwsblad was in 2006 het Halse carnaval het grootste carnaval van het land (volgens het aantal feestvierders en gespreid over de carnavalsdagen). Vandaag is Carnaval Halle nog altijd het op een na grootste carnaval van België. Onderzoek heeft uitgewezen dat het Halse carnaval sinds 1403 bestaat, uiteraard in een andere vorm dan nu. In 2011 valt carnaval op 2, 3 en 4 april. In 2012 zal het Hals Carnaval doorgaan van 17-19 maart.

Eigenheden

In het Halse carnaval zijn kenmerken van het Bourgondisch straatcarnaval en Rijnlands carnaval terug te vinden. Opmerkelijk is dat men hier niet de Raad van Elf kent, wel heeft men een carnavalsraad waar vertegenwoordigers van de verenigingen in zetelen. Het college van burgemeester en schepenen verkleedt zich traditioneel ook elk jaar in een gezamenlijk thema. Het Halse carnaval is het carnaval dat het meest verweven is met het katholieke geloof. Dit uit zich oa in de kaarsofferande van de Gilles op zondag. Tijdens de driedaagse wordt de gemeente verdeelt in drie zones. In de eerste zone, die de Grote Markt, Beestenmarkt en Maandagmarkt bevat, mag muziek buiten afgespeeld worden tot 6 uur. De tweede zone beslaat ongeveer het hele stadscentrum en hier mag muziek weerklinken tot 3 uur. De laatste zone is alle andere straten en pleinen van de gemeente en er mag tot 1 uur muziek gespeeld worden. 's Nachts mag er nergens op het grondgebied van Halle muziek uit de praalwagens klinken, om overlast te voorkomen.

In Halle wordt het onderscheid gemaakt tussen vriendenkringen en groepen. Het verschil bestaat erin dat de groepen een praalwagen, in Halle sjaar genoemd, bouwen. In de praktijk bouwen de grotere verenigingen jaarlijks een char. Deze chars worden opgetrokken in papier maché, piepschuim, polyester of polythuraan. Halle telt ongeveer 50 officiële carnavalsverenigingen. In de opsomming duidt het jaartal op de eerste deelname in de stoet, voor de gewezen verenigingen is dit het laatste jaar van deelname.

Groepen:

De Boerkes (1965); De Froesjeleirs (1974); De Gebeure (1976); Van Moete Meuge (1977); de Postichkes (1982); de Mannen van de Met (1988); de Dollekes (1990); Dei van ba Chic (1992); de Vrie Kadeikes (1992); de Maskottes (1995); d'Afzakkers (1996); de Smosjterpotten (2001); de Fleerefluiters (2003); de Hallemettekes (2003); de stoute mennekes (2004); de Leste Kannekes (2006); de Keutelkes (2007); de Rioukes (2007); de Miniatuurkes (2007); Kerjuizenuize (2008); Dei van't Stad (2010); Zu Geboure (2010); de Zotte Gev'Halle (2011); de Barielgangers (2011); de Vougelkes zonder Kop (2011); Wetchjegawa (2012); Van 't Vat (2012); de Fontonellekes (2012)

Vriendenkringen:

de Zennedeuvels, Traction, de Nachtratten, de Halliweejs, de Luupers, Skots en Skief (2010); de Zjoebereirs (2011); 't Moest er van Komme (2011); Tienentander (2011); Boekske, Boekske & Boekske (2011); de Ketjes (2011); de Halse Kassaafretters (2012).

Ordes:

Halse Dansmariekes, Gilles en Paysannes van Sint-Rochus (1988), Gilles en Pierrots van Groot-Halle (1977), Orde der Senioren, Orde der Prinsessen, Orde van de Hofmaarschalken, Mini-Tastendeuvel (1984), Tastendeuvel (1974), Stedelijke Prinsengarde, Caporales Dans.

Individuelen:

Ronny de Facteur (1992); den Belleman; den Dikke & den Dunne (2011).

Voormalige verenigingen:

• Dei van Sinte Roukes; de Snullekes; Keekebisj (2008); de Konfetis (2009); De Krottefretters (1999-2005); De Zavelkoppen: De Tonneklinkers; De Vergeitelinge; Nuutnithuis; De Raar Charels; De Miljoneirs; De Martiens; De Teloetkommers; De Sloapmoesjkes, Krot en Kompanie; De Beebuike; De Pedaaltrotters; De Rouz'Oulefante; De Bloemzakke; De Dasjtereirs; De Toffe Kadeis; Toeternitoe (2010); de Boemerangs (2010); de Vedetten (2010), "Ni Zoage, Pinte Vroage" (2011)
• De Miss Maschen (2009); de Mamzellen (2009); de Lapsjaars (2010); de Boerkes & Boerinnekes van Biet (2010); de Zievereirs (2010); de Ambiancemoakers; Nuut Nie Tuis

Nevenevenemten

Aan het carnavalsweekeinde gaan traditioneel nog de volgende evenementen vooraf die een direct verband met carnaval zelf inhouden:

• Doop Prinsenpaar en opneming in hun respectievelijke orde (11 november)
• Wintercarnaval (enkel in 2007)
• Carnavalitis (wekelijks radioprogramma in de aanloop naar carnaval op maandag)
• Halle op Losse Schroeven (muziek en dansshow, uitreiking wisselbeker Edmond Demesmaeker)
• Prinsenverkiezing
• Soemonces (Gilles en Luupers): op 6, 4 & 2 weken voor carnaval.
• Carnavalitis in't Lang (uitreiking Tagada-trofee)
• Carnaval Top 100 (zondag voor carnaval): In 2011 is deze gewonnen door de Oude Heren met 'Nog een Iete Flosj (Valse Tanne)'. Hoogste buitenstedelijke productie stond op 3 en was de Pitaboys met 'Waar is dat Feestje'.
• Verbranding Heerschappij Prinsenpaar (sinds 2010 twee weken voor het carnavalsweekeinde).

Muziek

Naast de vermelde nevenevenementen wordt er sinds 2003 jaarlijks een compilatie-cd uitgegeven van Halse carnavalsliedjes. In 2001 werd er eerst nog een cd uitgebracht met een compilatie van alle Halse carnavalshits van de 20ste eeuw. Bertrand Demiddeler en Yves Debast zorgen ieder jaar voor de productie van de CD en sinds 2006 ook van de DVD.

De compilaties zijn:

• 2001: 't Sitj in ons blood
• 2003: Fieste as de bieste
• 2004: Springe springe springe & In Halle huudet knalle
• 2005: Alleman in de Raut
• 2006: We goen ons amezeire
• 2007: Zot van e Pintje
• 2008: La Bamba
• 2009: Wadesdana
• 2010: Ast moe plezant es...
• 2011: De Regenboog

Programma

Tegenwoordig duurt het carnaval drie dagen. Aan het weekend is dan de maandag toegevoegd, de meeste Halse scholen geven op deze dag vrijaf. Begin 21e eeuw doen ook meer scholen de deuren op dinsdag dicht. Onderstaand programma is jaarlijks grotendeels hetzelfde, soms worden er kleine wijzigingen aangebracht. De activiteiten met carnaval zijn ook te volgen op de lokale radio van Halle.

Zaterdag.

Traditioneel vertrekt op zaterdag de Deuvelstoet richting Grote Markt, waar bij aankomst het brouwen van de prins en het verwekken van het vrouwelijk schoon plaatsvindt. Eerst wordt het vrouwelijk schoon verwekt. Bij het brouwen van de prins testen zijn voorgangers of hij al rijp is door rond de ton te lopen, gelijktijdig met hun scepter op de ton te tokken en Duivelsbier drinken. De folklore wil dat de prinsen aan de hand van het Duivelsbier kunnen bepalen of de prins er klaar voor is. Wanneer dit het geval is mag de nieuwe prins uit de ton komen en dragen de prinsen van de twee voorgaande jaren hem op hun schouders naar het podium. Waarna de prins ook een betoog houdt over de lokale actualiteit zoals in de meeste carnavalssteden gebeurt, hierna krijgt de burgemeester het woord om zich te verdedigen en de macht over te dragen. Eens dit gebeurd is, verlaat men de Grote Markt en trekt men naar de Beestenmarkt om het standbeeldje van de Vaantjesboer een carnavalskostuum aan te trekken, dit kostuum is meestal het kostuum van de winnende groep van het jaar voordien. Tot 2010 werd 's avonds dan de heerschappij van het oude prinsenpaar verbrand op de Grote Markt door de Gilles & Pierrots van Groot-Halle. Dit laatste gaat gepaard met het afwisselend hurken en opstaan zolang de heerschappij brandt.

Zondag.

's Morgens halen de gilles het prinsenpaar thuis op. Vanaf 6 uur 's nachts doen de Gilles hun rondgang door de straten van Halle om de inwoners wakker te maken om carnaval te vieren en de lente in te luiden. Op zondagmorgen vinden dan de kaarsofferandes door de Gilles plaats, een in de basiliek van Halle ter ere van de Zwarte Madonna van Halle en een in Sint-Rochuskerk. Dit om een goede afloop te bewerkstelligen. Verder vindt dan nog in de voormiddag de pronkzitting plaats, waar het schepencollege dan haar kostuum voorstelt. Het is ook deze ochtend dat men een dans doet op de Grote Markt rond het standbeeld van Servais. Na de middag vertrekt dan de grote stoet (Hals: kortèsj), voorafgegaan door een openingsceremonie. Nu zijn de chars voor de eerste maal voor het grote publiek te bezichtigen, de verenigingen hebben nu ook hun nieuw kostuum aan. Het dragen van het nieuwe kostuum voor carnavalszondag zou ongeluk brengen. Voor de bestuurders van de grotere chars is het een kunst geworden om door de nauwe straten van de binnenstad trekken. 's Avonds wanneer de nacht gevallen is start de Lichtstoet, de laatste jaren is het traject van deze stoet verlengt wegens grote belangstelling. De Lichtstoet is iets waar Halle voor bekend staat. Wanneer de groepen dan op de Grote Markt aankomen is het tijd om hun voorbereid dansje op te voeren.

Krottenmaandag.

Maandagochtend bezoeken de Gilles de stedelijke buitenwijken en gaan de hofhouding op bezoek in de rusthuizen om het carnaval bij de ouderen te brengen. 's Avonds vindt dan de bekende Krottenworp plaats, waarmee een uniek juweel te winnen valt. In 2008 is dit van dubbele waarde (1000 €) want in 2007 is de gouden krot niet gevonden. Krotten zijn caramelachtig snoepgoed en streekproduct. Even later komt dan ook de Krottenmaandagstoet aan op de Grote Markt, waarbij de groepen ook direct te weten komen of ze in de top 5 zitten. Later op de avond vinden de prijsuitreiking, verrassingsacts, het monstervuurwerk, de verbranding van de Luupers en de verbranding van Carnaval plaats. Traditioneel mochten de top 5 chars op de Grote Markt blijven staan, maar dit gebeurt nu nog slechts symbolisch omdat deze veel te groot zijn geworden. In de praktijk halen de groepen van categorie A altijd deze plaatsen. Deze categorie bevat de grote groepen, die naar hun omvang ook grotere chars bouwen. Deze chars bestaan geregeld uit een trekwagen en een twee tot drietal aanhangwagens. Soms bestaat een char uit vijf stuks. Als dit geweten is, is het begrijpelijk dat deze chars niet meer op de Grote Markt kunnen blijven staan. Dit zou het feestgewoel te veel hinderen (er zou geen plaats meer zijn) en de veiligheid zou ook drastig dalen (brandgevaar). Ook mochten de groepen in het verleden rondrijden met hun praalwagens buiten de stoet, van kroeg tot kroeg, op het Halse grondgebied. Als afsluiter worden er sinds 2009 nog 250 T-shirts weggegeven op de Grote Markt. Deze T-shirts bevatten de datum van carnaval voor volgend jaar en een spreuk in het Hals.

• 2009: 'De leste zen de beste.'
• 2010: 'Weial de leste, weial den beste.'

Krottenmaandag wordt door de meeste feestvierders als het hoogtepunt van het carnaval beschouwt.

Hofhouding

De hofhouding bestaat uit volgende personen:

• de prins en prinses,
• de miniprins en miniprinses,
• de seniorenprins en seniorenprinses,
• de hofmaarschalk en hofdame,
• de minihofmaarschalk en minihofdame,
• de hofnar en hofnarcis,
• de minihofnar en minihofnarcis.

Het hofnarrenpaar bestaat sinds 2006 en heeft tot doel het prinsenpaar te vergezellen tijdens hun heerschappij. Ze worden aangeduid door het prinsenpaar zelf. Het miniprinsenpaar en hun gezellen worden bekend na kindercarnaval (dat een week voor het echte carnaval plaatsvindt). De hofmaarschalk en hofdame komen niet elk jaar voor. Ze staan in voor de bescherming van het prinsenpaar, net zoals de stedelijke prinsengarde, verder spelen zij een vervangende rol indien het prinsenpaar niet aanwezig kan zijn. Vroeger waren de hofmaarschalk en hofdame de kandidaten voor het prinsenpaar die op de tweede plaats strandden. Herauten kondigen de komst van het prinsenpaar overal aan waar ze tijdens de driedaagse langskomen en de dansmariekes begeleiden meestal de wagen van het koppel tijdens de optochten. Dit alles zijn Rijnlandse invloeden.

Trivia

• In 2009 vormde Carnaval Halle het decor voor opnames van de fictiereeks Witse.
• Het Carnaval is tevens te volgen op Radio Victoria en in 2010 ook via FM Brussel.

Zie ook

• Halle
• Carnaval
• Prins Carnaval
• Gilles
• Praalwagen

Externe links

• Organisator Hals Carnaval
• Gruute Met
• Editiepajot

Bronnen, noten en/of referenties De krant Het Nieuwsblad, nieuwswebsite Editiepajot, de websites Kurnaval, Carnavaljerre, Carnidom en Gruutemet, de organisator Halattraction en radioprogramma Carnavalitis van Radio Victoria.