Cartografie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaart van Europa door Abraham Ortelius 1595

Cartografie is de wetenschap en techniek om geografische ruimtegebonden informatie met analoge en digitale middelen in kaarten en verdere media inzichtelijk en aanschouwelijk te maken. De samensteller van deze kaarten en aanverwante media wordt de cartograaf genoemd.

Algemeen[bewerken]

Het begrip "cartografie" is in het begin van de 19e eeuw ontstaan. Het is een samentrekking van het Griekse "khartes" = papyrus (papier) en "graphein" = schrijven.

Cartografie wordt wel gedefinieerd als:

  • Het toegankelijk en hanteerbaar maken, en overdragen van ruimtelijke informatie, met nadruk op de visualisatie en interactie, afgestemd op het oplossen van ruimelijke problemen.
  • Cartografie is de wetenschap die alle methodes bestudeert om aardrijkskundige verschijnselen weer te geven op een kaart.[1]

Cartografie is de communicatiewetenschap, die zich bezighoudt met het doorgeven van informatie door middel van kaarten. Tegenwoordig worden bijna alle kaarten digitaal gemaakt. Kaarten vormen in een geografisch informatiesysteem (GIS) is een essentieel onderdeel bij het raadplegen van informatie.

Historie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Geschiedenis van de atlascartografie

Strabo (ca. 64 v.Chr. - 19 na Chr.) was een Griekse historicus, wiens werk "Geographika" een beschrijving van de toen bekende wereld bevatte. Aan de hand van deze beschrijving kunnen we een kaart tekenen die de wereld afbeeldt zoals ze door Strabo werd beschreven.

Enige tijd later zou Claudius Ptolemaeus (87 - 150 n.Chr.) met zijn Cosmographia of Geographia, een gids voor het maken van kaarten met een lijst van de geografische lengte en breedte van ca. 350 plaatsen een werk uitbrengen aan de hand waarvan men een serie kaarten kon tekenen van de gehele aan de auteur bekende wereld.

Het begin van de grote ontdekkingsreizen luidde een nieuwe ontwikkeling van de cartografie in. Tot in de 15e eeuw waren landkaarten gebaseerd op het klassieke werk van Ptolemeus (2e eeuw n.C.) en "atlassen" willekeurige verzamelingen van samengebonden kaarten. Een van de vroegste, mogelijk zelfs de eerste, atlas die dat predicaat daadwerkelijk verdient was de nautische atlas van Battista Agnese uit Genua.

Cartografische technieken[bewerken]

Geïllustreerde landkaart
Nuvola single chevron right.svg Kaarten voor cartografische technieken.

De meest algemene cartografische techniek is de landkaart. Dit is een gemodelleerde weergave van het aardoppervlak; meestal een geografische weergave, soms schematisch. Betreft het een cartografische landkaart, dan wordt per definitie gebruikgemaakt van een schaal, zodat de weergave meegenomen kan worden of op een beeldscherm kan worden getoond (zie onder 'beeldschermkartografie').

Cartografen[bewerken]

Wereldkaart: Typus Orbis Terrarum; Ortelius 1570
Hollandse kust en de Zuiderzee,Ortelius naar J v Deventer 1570
Guineae Nova Descriptio Judocus Hondius 1606
Spiegel der Zee-Vaert: Lucas Jansz. Waghenaer
Map of persia. Bowen1747

Belangrijke vroege Nederlandse en Vlaamse cartografen uit de 16e eeuw zijn:

Uit de 17e eeuw:

Daarnaast mogen genoemd worden:

Zie ook[bewerken]

Logo Wikibooks
Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Atlas van Europa.
Logo Wikibooks
Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Historische atlas.
Logo Wikibooks
Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Handboek Geo-visualisatie.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  • Advertenties voor kaarten, atlassen, globes e.d. in Amsterdamse kranten 1621-1811; P.C.J. v d Krogt; HES Uitgevers, Utrecht; 1985.
  • De Geschiedenis van de cartografie; J. Goss; Zuid Boekprodukties, Lisse; 1994.
  • Gesneden en gedrukt in de Kalverstraat; P. v d Brink, J. Werner; HES Uitgevers, Utrecht; 1989.
  • Guicciardini Illustratus. De kaarten en prenten in Lodovico Guicciardini’s "Beschrijving van de Nederlanden"; H Deys ea; ISBN 90 6194 089 3; Universiteit Utrecht/Hes & De Graaf Publishers; 2001.
  • Holland in kaart en prent; J.E.A. Boomgaard; Fibula-van Dishoeck, Weesp - Lannoo, Tielt; 1984.
  • Kaarten en kaarttekenaars; S.J Fockema Andrea & C. Koeman; Fibula-van Dishoeck, Bussum; 1972.
  • Nederlandse Zeekaarten uit de Gouden Eeuw; R Putman; Uniepers; Abcoude; 2005.
  • Oude Scheepskaarten en hun Makers; R Putman; HJW Becht; Amsterdam; 1983.
  • Speculum Zelandiae; M.P. d Bruin, P.J. Aarsen; Theatrum Orbis Terrarum, Amsterdam/Interbook International, Schiedam; 1973.
  • Spiegel der Wereld; J.J. Vredenberg-Alink; A. Oosthoek's Uitgeversmaatschappij nv, Utrecht; 1969.
  • Theatrum Praecipuarum Urbium Ducatus Brabantiae etc.; J. Grooten; Canaletto, Alphen aan de Rijn; 1978.
  • Visscher-Romankaart van Zeeland; J. Grooten; Canaletto, Alphen aan de Rijn; 1973.
  • Vlaanderen in oude kaarten; J. Bossu; Lannoo, Tielt/Bussum; 1982.
  • Zeeland in oude kaarten; F. Gittenberger, H Weiss; Lannoo, Tielt/Bussum; 1983.
  • Zeeuwse kaarten voor de VOC; R Paesie; Walburg Pers; Zutphen; 2010.
  • Zelandia Comitatus; Geschiedenis en Cartobibliografie van de provincie Zeeland tot 1860; D. Blonk, J. Blonk-van der Wijst; HES & De Graaf; Houten; 2010.

  1. Wat is dan cartografie, door Michael Faes. Bezien 26 juni 2008.