Cees Andriesse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Cees Andriesse
Cees Andriesse
Cees Andriesse
Persoonlijke gegevens
Volledige naam Cornelis Dirk Andriesse
Geboortedatum 21 december 1939
Geboorteplaats Leeuwarden
Nationaliteit Nederlands
Werkzaamheden
Vakgebied energiefysica
Universiteit Universiteit Utrecht
Soort hoogleraar buitengewoon hoogleraar, later gewoon hoogleraar
Beroep astrofysicus, natuurkundige, wetenschapshistoricus, schrijver
Overig
Hobby's en andere bezigheden Bergwandelen
Portaal  Portaalicoon   Onderwijs

Cornelis Dirk (Cees) Andriesse (Leeuwarden, 21 december 1939) is een Nederlandse natuurkundige, schrijver en wetenschapshistoricus.

Opleiding[bewerken]

Andriesse studeerde technische natuurkunde aan de Technische Hogeschool Delft, waarbij hij zich specialiseerde in stralingsfysica. Hij behaalde zijn ingenieursexamen in 1965. In 1969 promoveerde hij op een proefschrift over de verstrooiing van neutronen aan gasvormig argon.

Onderzoek[bewerken]

Vervolgens werkte hij bij de Kapteyn Sterrenwacht in Roden, onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen. In 1978 berekende hij als eerste de straling van interstellair stof met een fluctuerende temperatuur[1]. Pas na de eeuwwisseling kon uit infrarood-waarnemingen in de ruimte worden afgeleid dat het door hem berekende spectrum karakteristiek is voor alle sterrenstelsels. In 1979 kwam hij met een theorie voor het massaverlies van sterren [2].

Fluctuatietheorie[bewerken]

Klassiek zijn er twee verklaringen voor het massaverlies van sterren door sterwind. Bij sterren met een grote lichtsterkte is stralingsdruk de drijvende kracht; bij zwakkere sterren als de zon wordt de sterwind gedreven door mechanische effecten als schokgolven of magnetische velden. Tot welk niveau de sterwind aanzwelt, is afhankelijk van toevallige eigenschappen van het mechanisme. De sterkte van de wind is niet eenvoudig in verband te brengen met de basiseigenschappen van de ster (massa, straal, lichtsterkte).

De fluctuatietheorie van Andriesse is op te vatten als een omhullende om de twee genoemde theorieën. Om welke theorie die omhullende heenzit, doet er niet zoveel toe, mits dat mechanisme aan bepaalde eisen voldoet. Zo moet de sterwind de vorm hebben van pufjes die dusdanig uitgesproken zijn, dat ze het evenwicht van de ster als geheel aantasten. Pas na herstel van het evenwicht kan een volgend pufje plaatsvinden.

Andriesses fluctuatietheorie weet wel een verband te leggen tussen de sterkte van de sterwind en de basiseigenschappen van de ster. Omhullende theorieën zoals deze zijn in de sterrenkunde echter ongebruikelijk. Ook denkt men fluctuaties eerder weg, dan ze als uitgangspunt te nemen. Toen de fluctuatietheorie, die Andriesse nog steeds als zijn beste prestatie beschouwt[3], onvoldoende aansloeg, verliet hij in 1980 teleurgesteld de sterrenkunde.

Kernenergie[bewerken]

Hij ging bij de KEMA in Arnhem onderzoek doen naar de veiligheid van kernreactoren. In dat kader deed hij onder andere smelt-experimenten met kleine hoeveelheden radioactieve splijtstof. In deze periode vond in 1986 de kernramp van Tsjernobyl plaats. Wat Andriesse met grote voorzichtigheid op miniatuurschaal in een beveiligd laboratorium deed, gebeurde daar in het groot aan de buitenlucht.

Andriesse bij zijn inaugurele rede

Hoogleraar[bewerken]

In 1989 werd Andriesse buitengewoon hoogleraar in de elektriciteitsvoorziening aan de Rijksuniversiteit Utrecht, betaald door de KEMA. Er ontstond ophef, toen hij zich in de ogen van de KEMA te negatief uitliet over de veiligheid van kerncentrales[4]. Uiteindelijk ontsnapte hij aan het conflict door in Utrecht gewoon hoogleraar energiefysica te worden. In die functie zocht hij onder andere uit, waarom planten veel minder energie uit zonlicht kunnen halen dan zonnecellen. De aan- en afvoer binnen plantencellen bleek de beperkende factor[5]. Voor het ECN deed hij onderzoek naar de Hogetemperatuurreactor[6]. In 2002 ging hij met emeritaat. Daarna was hij nog actief bij het Instituut voor de Geschiedenis en Grondslagen van de Wiskunde en Natuurwetenschappen (IGG) van de Universiteit Utrecht.

Publiek debat[bewerken]

Prof. dr. ir. Andriesse heeft zich vele malen in het publiek debat gemengd. Begin 2007 uitte hij twijfels over de wijze waarop het bedrijf Urenco omging met radioactief afval[7]. Eind 2007 nam hij het op voor de nobelprijswinnaar Peter Debye, toen er twijfels waren gerezen over diens gedrag in nazi-Duitsland. Na de kernramp van Fukushima in 2011, zei hij in het radioprogramma Argos dat de kerncentrale van Borssele in het verleden meermaals aan een ramp was ontsnapt[8].

Boeken[bewerken]

Na zijn veertigste is Andriesse voor een algemeen publiek gaan schrijven. In zijn romans neemt hij afstand van de exacte wetenschap en roept hij op een dichterlijke, vaak grillige manier beelden op van een ontregelde wereld. Van zijn historische werken kreeg het eerste, "Titan kan niet slapen", een plaats op de longlist voor de AKO Literatuurprijs van 1994.

"De opstand" (2003) verplaatst de lezer naar de Universiteit van Franeker op het einde van de achttiende eeuw; hoofdpersoon aldaar is de hoogleraar Gadso Coopmans (1746-1810), aanhanger van de Patriotten. In 1787 wordt Coopmans gedwongen zijn academische vrijheid op te geven. Hij ziet geen andere mogelijkheid dan te vluchten.

Romans[bewerken]

Essays[bewerken]

Geschiedenis[bewerken]

Autobiografie[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Platt Particles in M17?
  2. Fluctuation Theory of the Mass Flux from the Stars
  3. A.J. Köbben & H. Tromp, De onwelkome boodschap, Mets, Amsterdam (1999) p 73: In Groningen ontwikkelt hij [Andriesse] theoretische ideeën die hem grote voldoening geven en waarover hij zich later nog in lyrische termen uitlaat … ‘het beste dat ik gepresteerd heb.’
  4. De etalageprofessor
  5. Minimum entropy production in photosynthesis (pdf) naschrift
  6. Het einde van de HTR?
  7. ’Urenco dumpt nucleair afval in Rusland’. Trouw (29 januari 2007)
  8. 'Borssele meermaals ontsnapt aan ramp'. Volkskrant (26 maart 2011)