Chartaal geld

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Chartaal geld (letterlijk: wettig betaalmiddel) is het tastbare geld (munten en biljetten) in handen van het publiek, dat wil zeggen iedereen behalve de geldscheppende instellingen (algemene of primaire banken) en de rijksoverheid. Kenmerk van dit geld is dat men het kan aanraken, dat het tastbaar is. Chartaal geld behoort samen met het giraal geld tot de maatschappelijke geldhoeveelheid, het geld in handen van het publiek. Munten en bankbiljetten in de kassen van de algemene banken noemt men geldreserves onder chartale vorm, dit hoort niet tot het chartale geld.

Bij chartaal geld wordt onderscheid gemaakt tussen de intrinsieke waarde (waarde van het materiaal waarvan het geld is gemaakt) en de nominale waarde (de waarde die op een munt of bankbiljet staat vermeld). In de moderne geldeconomiëen is de intrinsieke waarde van het chartaal normaal gesproken kleiner dan de nominale waarde. Als de intrinsieke waarde van een munt groter blijkt dan de nominale waarde, zal de munt uiteindelijk zijn functie als circulatiemunt verliezen. Verkoop van het materiaal waarvan de munt is gemaakt levert immers meer op dan de munt zelf. Een voorbeeld was de Nederlandse cent.

Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen chartaal geld en geldreserves onder chartale vorm. De laatstgenoemde hebben betrekking op de bancaire reserves, zij dienen niet voor het doen van betalingen, maar worden gebruikt als dekkingsmiddel voor de girale tegoeden die het publiek bij de banken heeft. Het geld dat een overvaller in de kluis vindt is in eerste instantie geld onder chartale vorm en wordt pas chartaal geld als hij het meeneemt.

[bewerken] De werking van de geldpiramide (vereenvoudigde voorstelling)

Het chartaal geld en de bancaire reserves vormen samen het basisgeld. Het basisgeld zijn alle munten en briefjes die door de centrale bank (in het geval van Europa: de ECB, of de Europese Centrale Bank) zijn uitgegeven.

Op dit basisgeld wordt giraal geld gecreëerd (vandaar de term 'basis'geld). We spreken dan over girale geldcreatie of girale geldschepping. Dit gebeurt door de algemene banken (primaire banken). Dit zijn banken waarbij het publiek een betaalrekening, (tegoed in rekening-courant) kan aanhouden. Girale geldschepping vindt plaats doordat deze banken leningen verstrekken aan het publiek. Dit noemt men ook wel wederzijdse schuldaanvaarding. Dit geld ontstaat puur op basis van vertrouwen (fiduciair geld). Omdat de geldnemer ervan uitgaat dat hij dat geld steeds kan omwisselen in chartaal geld, zal hij die stap vaak overslaan en met het verkregen tegoed direct betalingen doen door middel van overschrijvingen. De banken kunnen zodoende meer giraal geld scheppen dan dat zij aan geldreserves onder chartale vorm bezitten. In de praktijk zou het girale geld dan ook niet volledig kunnen worden ingeruild tegen chartaal geld. Wel bestaat er een vastgelegde marge, de zogenaamde wettelijke reservecoëfficiënt, de kasreserveverplichting die de algemene banken dienen aan te houden. De commerciële banken voldoen ruimschoots aan deze norm, ze hebben een vrijwillige reservecoëfficiënt die hoger ligt, om enige veiligheidsmarge binnen de vastgelegde beperkingen te hebben. Zo hoeft de centrale bank niet steeds de regelgeving aan te passen als blijkt dat er plots meer giraal geld worden opgevraagd. (cf. Bank of England, die vaak vroegtijdig de deuren moest sluiten omdat de kluizen leeg waren). Als een bank echt in nood zit kan zij naar de centrale bank stappen als lender in last resort.